399 – Supercomputers en het geheime kamertje van Nikhef

Randal Peelen:
[0:42] In deze aflevering hoor je alles over de verschillende smaken supercomputers, waarom slechts een handvol geselecteerde nerds apparatuur uit de toekomst mag testen en het geheime pieplab van Nick Hef.

Randal Peelen:
[1:05] Welkom bij Met Nerds om tafel. We praten vandaag met...

Jurian Ubachs:
[1:07] Juri Enuwachs.

Randal Peelen:
[1:08] En mijn naam is Randal Peelen en onze gastneurt van vandaag is Tristan Zuurink. En Tristan is IT-architect en het handige neefje van NICHEF, het Nationaal Instituut voor Subatomere Fysica. En helpt bij het bouwen van machines en netwerken die nieuw fundamenteel natuurkundig onderzoek mogelijk maken. Hij was ook al eerder te horen in de aflevering 355, dat is al bijna een jaartje geleden. Maar vandaag gaan we dieper in de wonderenwereld van supercomputers. Want Tristan, er zijn van die gasten die zichzelf uitnodigen. Er zijn ook gasten die zeggen, joh, je moet het hier eens over hebben. Maar jij was naar een beurs geweest. En toen zei je tegen mij, zal ik eens iets vertellen over supercomputers? Ik zeg, dat klinkt super. En ik moet er ook even bij zeggen, voor de mensen die dit kijken op YouTube. Die zien een hele mooie poes in beeld. De vorige keer hadden we een hond, want jij bent een van de nerds die hier aan tafel zit. En liever niet in beeld is. Nou prima, dat kan allemaal. Ik kijk wel naar de echte Tristan, maar niemand thuis heeft de kans om jou te zien. En ik begreep dat ik deze poes ook zou kunnen hebben als ik dat wil.

Tristan Suerink:
[2:14] Als je naar gehaaktekunst.nl gaat.

Randal Peelen:
[2:17] Gehaaktekunst? Ja, gehaaktekunst.nl.

Jurian Ubachs:
[2:20] Gehaaktekunst.nl.

Tristan Suerink:
[2:21] Ja.

Jurian Ubachs:
[2:21] Nice.

Randal Peelen:
[2:22] Love it.

Tristan Suerink:
[2:22] En ambachtelijk gemaakt van biologische materialen.

Jurian Ubachs:
[2:26] Daar staat er een how-to ofzo van hoe je het kan doen.

Tristan Suerink:
[2:28] Nee, daar kan je hem kopen.

Jurian Ubachs:
[2:29] Oh, daar kan je hem ook kopen. Oké.

Tristan Suerink:
[2:30] Daar heb je ook van die nodige...

Jurian Ubachs:
[2:32] Een echte lol van haken is natuurlijk dat je het allemaal zelf kan maken.

Tristan Suerink:
[2:34] Ja, klopt.

Jurian Ubachs:
[2:35] Maar nu is het wel misschien moeilijk, maar...

Randal Peelen:
[2:37] Aanbachtelijk gehaakt.

Jurian Ubachs:
[2:39] Ah, vet.

Tristan Suerink:
[2:40] Het is een klein Etsy-winkeltje, maar... Wordt met liefde gemaakt, kan ik je vertellen.

Randal Peelen:
[2:44] Ja, cool. Eh...

Randal Peelen:
[2:47] Die supercomputers.

Tristan Suerink:
[2:48] Ja.

Randal Peelen:
[2:49] Dan denk ik aan de cloud. Dan denk ik aan AI. Dan denk ik aan Tristan. Want bij Nikhef moeten jullie ook een heleboel data verstouwen. Van CERN naar hier. Om dan berekeningen te doen.

Tristan Suerink:
[3:02] Klopt.

Randal Peelen:
[3:02] Daar heb je in de vorige aflevering over verteld. Maar waar we nu in kunnen duiken. Allereerst die beurs waar je bent geweest. Wat daarover te vertellen is. En daarna het verschil tussen supercomputers van allerlei soorten. Want je kunt supercomputers hebben die doen high performance computing. of high throughput computing. Ik heb het gevoel, op basis van de woorden, dat ik me er iets bij voor kan stellen, maar mijn oren beginnen wel een beetje klappen. Begin even bij die beurs. Waar hebben we het over? Want een beurs voor supercomputers zal niet... Hoeveel mensen komen erop af?

Jurian Ubachs:
[3:33] Heel ik niet, maar je bent al op een computerbeurs geweest.

Randal Peelen:
[3:35] Ja?

Jurian Ubachs:
[3:35] Dat is dit gewoon een supercomputerbeurs. Ja.

Randal Peelen:
[3:37] Dit is eigenlijk beter.

Jurian Ubachs:
[3:38] Ja, beter, meer mensen.

Randal Peelen:
[3:40] Hij heeft een cape je om.

Jurian Ubachs:
[3:41] Maar hij is ergens geweest, dus misschien kan hij niet ons vertellen.

Tristan Suerink:
[3:44] Ik had van de weekend even opgezocht hoeveel mensen op die beurs waren. Er waren meer dan 18.000 mensen.

Jurian Ubachs:
[3:49] Het is toch wel een supercomputerbeurs?

Tristan Suerink:
[3:52] Je hebt drie supercomputerbeursen in de wereld. Eentje in Azië, eentje in Europa. Die wordt altijd in Duitsland gehouden. En eentje in Amerika. Dat is de grootste van de drie. Ik was dan degene in Amerika. Waar was hij in Amerika? In Atlanta was hij deze keer. Hij reisde rond. Hij is ook in Denver, Salt Lake, Seattle, Austin.

Jurian Ubachs:
[4:13] Hoe wanneer?

Tristan Suerink:
[4:14] Altijd de laatste volle week voor Thanksgiving.

Jurian Ubachs:
[4:18] Oké, dus dan hebben we het over eind november. Oktober, opoord is Halloween, november is Thanksgiving.

Tristan Suerink:
[4:24] Waarom ze daarvoor hebben gekozen, geen idee. Maar het is altijd de laatste volle week voor Thanksgiving. Dus je zit altijd eerst dus half november en eind november.

Jurian Ubachs:
[4:32] Dus jij zat lekker in november in Atlanta. Lekker warm.

Tristan Suerink:
[4:36] Nou, viel mee. De ene dag had ik twintig graden, de dag toen had ik vier graden. Het holt echt alle kanten op daar. Dat je echt iets had van...

Jurian Ubachs:
[4:42] Dat is weird.

Tristan Suerink:
[4:42] Ik zit in de soort van de zuidelijke staten van Amerika. Dan vach je wel iets warmer weer.

Randal Peelen:
[4:47] Dus dan meer landklimaat daar.

Tristan Suerink:
[4:49] Blijkbaar.

Jurian Ubachs:
[4:50] Toch Atlanta. Maar goed, laten we terug aan de supercomputerbeurs.

Randal Peelen:
[4:55] Anders neem jij helemaal land daar.

Tristan Suerink:
[4:58] De supercomputerbeurs houden ze nu al meer dan 30 jaar. En je komt daar van de grote partijen die supercomputers hebben staan. Dus de grote Amerikaanse labs die natuurlijk bepaald onderzoek doen. Van kernkopsimulatie tot medische wetenschappen.

Jurian Ubachs:
[5:12] Zijn dat partijen die een naam hebben die wij zouden kunnen kennen of totaal niet?

Tristan Suerink:
[5:16] Als je een beetje de grote bekende namen qua universiteiten kent in Amerika. Dus van de Stanfords, maar ook... Nou ja, dat is Engels Lab. Je hebt in ieder geval een aantal hele grote labs daar.

Jurian Ubachs:
[5:31] Die hangen aan universiteiten over het algemeen?

Tristan Suerink:
[5:34] Aantal wel, aantal niet. Want in Amerika heb je het ministerie van Energie. Department of Energie, zoals ze dat zelfs mooi noemen. En dat is onder andere het ministerie wat gaat over de atoombommen van Amerika. En natuurlijk ook over de energievoorziening van het land. Ze hebben een aantal labs verspreid door Amerika, waar ze dus specifiek bepaald onderzoek doen. Dus bijvoorbeeld Los Alamos, waar natuurlijk de eerste nucleairbom getest is. Daar staat een van die labs. En ze hebben allemaal dus een eigen specifieke toepassing binnen dat hele energieverhaal. En omdat Amerika daar heel veel rad naar pompt, zijn dat ook meestal de labs die de grootste supercomputers in de wereld hebben staan. Dus je ziet meestal terug in de top tien.

Randal Peelen:
[6:14] Wacht even, vanwege dat geld? Of waarom hebben die supercomputers nodig dan?

Tristan Suerink:
[6:19] Je hebt toch liever dat ze een kernkop simuleren dan dat ze me in het echt hier gaan testen.

Randal Peelen:
[6:23] Ja.

Tristan Suerink:
[6:24] Nou, bijvoorbeeld dat soort dingen doen ze.

Randal Peelen:
[6:26] Ze hebben hem al in het eggy getest.

Tristan Suerink:
[6:28] Ja, maar wat doet het?

Jurian Ubachs:
[6:29] Maar de nieuwe zijn waarschijnlijk beter en groter en doodelijker.

Tristan Suerink:
[6:32] En je wilt ook de oude kunnen blijven doortesten. Wat gebeurt als ik 60 jaar lang een kernkop in een kluis, in een bunker, ergens in een woestijn laat liggen? Wat gebeurt er mee? Moet ik onderhoudplegen, ja of nee? Moet ik andere maatregelen nemen?

Randal Peelen:
[6:48] Wat tref ik nog meer op die beurs? Je zegt 18.000 mensen, dus volle zalen. Maar supercomputers, dan moeten we denk ik gelijk even beginnen met... wat voor soort computers zijn dat en waarom heb je die nodig? Want een kernkop simuleren kan ik me al moeilijk voorstellen. Maar jullie doen ook onderzoek naar sub-aptomere natuurkunde.

Tristan Suerink:
[7:11] Klopt.

Randal Peelen:
[7:12] Dus dingetjes die kleiner zijn dan...

Tristan Suerink:
[7:14] Atomen.

Randal Peelen:
[7:15] Ja, klopt.

Tristan Suerink:
[7:16] Dat is een beetje ons speel. En voor de duidelijkheid, wij doen niks met kernkoppen. Dat is echt kreef erbij. Voordat er opeens mensen bij ons met hooijfokken voor de deur gaan staan.

Randal Peelen:
[7:24] Nou, ik heb een rondleiding van jou gekregen. Er zaten een paar deuren goed op slot.

Tristan Suerink:
[7:29] Ja, goed hè.

Randal Peelen:
[7:30] Dus.

Tristan Suerink:
[7:34] Maar om terug te komen op supercomputers aan zich. Om een voorbeeld te geven wat je met een supercomputer kan. Als in de klassieke supercomputer het weer voorspellen. Vloeistofdynamica. Dus wat gebeurt er als ik een virtuele dijk maak. En ik laat daar een hele grote golf tegenaan klotsen. Je kan natuurlijk of wachten tot het weer 1953 is. En in Zeeland gaan staan. Of je kan het op een computer gaan doorrekenen.

Jurian Ubachs:
[7:56] Maar dat soort simulaties kun je ook in principe. Op wat we zouden omschrijven als een normale computer doen. Een supercomputer zal meer scenario's in een veel kortere tijd kunnen doen. Maar doet dan. Ik weet niet. Ik heb moeite. Het landt bij mij nog niet echt waarom je voor die specifieke toepassing een supercomputer nodig hebt.

Tristan Suerink:
[8:17] Je wilt de nakeurigheid weer steeds verder volgen. Dus bijvoorbeeld als je het weer pakt. Ik kan natuurlijk zeggen van ik pak de dikste laptop die ik kan vinden. Of bijvoorbeeld tweakers. En ik reken daar een weermodel. Laat ik erop in en ik laat hem het weer voorspellen. Dan heb je te maken dat elk vakje waar hij het weer voorspelt. Bewijzen van 10 bij 10 kilometer is. Maar als je al naar buiten kijkt. het weer, bijvoorbeeld daar nu de studio is, vergeleken met het weer wat nu bij Nikkev is, dat kan echt dag en nacht verschil zijn.

Randal Peelen:
[8:45] Ja, nou niet dag en nacht.

Tristan Suerink:
[8:47] In ieder geval, het kan daar regenen terwijl hier de zon schijnt. Dat hebben we allemaal wel meegemaakt. Dat je drie straten verderop zit, zitten ze in de tuin te zonder, dan bij jou de hagelstenen naar beneden vallen. Dus je wilt die... Fijnheid wil je steeds fijner maken. Dus dat je die vakjes in plaats van 10 kilometer. Bewijs van een meter maakt. Een meter bij een meter. Maar dat betekent wel dat je heel veel meer data. Heel veel vakjes krijgt. Elk vakje bestaat uit x hoeveelheid data per vakje. Dus dat vermeelt zich in een enorm tempo.

Jurian Ubachs:
[9:20] Ja en dan kom je al vrij snel boven wat je met goed fatsoen in een winkel kan kopen. Ja.

Tristan Suerink:
[9:24] Wat je in een normale computer kan stoppen. Je kan het misschien wel in een computer stoppen. Maar dat betekent dat die continu aan het zwappen is. dat elke rekenstap die je moet doen om de volgende voorspelling te kunnen doen, langer duurt dan gewoon naar buiten kijken.

Randal Peelen:
[9:40] En als ik een boel rekenkracht nodig heb, dan ga ik naar een cloud provider. En dan huur ik gewoon een boel cores. En dan zeg ik play. En dan heb ik die computer tot mijn beschikking. En dan laat ik dat scriptje lekker die berekeningen doen. En dan zeg ik dank je wel. En dan schaal ik de boel weer omlaag. En dan is het ook gelukt.

Tristan Suerink:
[10:01] Dan zit je nog met het tweede wat je nodig hebt. Omdat die berekening van het weer groter is dan welke computer. Losse computer die je kan bouwen. Moet je die verspreiden over meerdere computers. En dan moet je een netwerk tussen bouwen. Je wilt dat netwerk zo snel mogelijk hebben. Met de laagste verdraging ertussen. En bij een cloud omgeving is daar niet op ingericht. Over het algemeen.

Randal Peelen:
[10:21] Dat je met een cloud omgeving het weer voorspelt. Vind ik mooi.

Tristan Suerink:
[10:24] Ja. Het zou wel een leuke analogie zijn.

Randal Peelen:
[10:28] En die mensen die dan daar op die beurs komen, probeer voor mij als Leek dan uit te leggen wanneer is iets een cloud en wanneer is het een supercomputer. Dus in mijn fantasie is een supercomputer op het moment dat die zich voordoet als één machine. Maar ongetwijfeld zijn dat er dus veel meer.

Tristan Suerink:
[10:44] Klopt. Dat is ook een beetje wat ik aan hou. Je bouwt in principe één groot apparaat wat bestaat op meerdere computers. En daartussen heb je een heel geoptimaliseerd netwerk zitten om al die computers aan elkaar te knopen. Dus of je de perfecte fabrieksruimte hebt vol met mensen die van jou aan het werk zijn.

Jurian Ubachs:
[11:02] Het voelt bij mij wel een beetje en waarschijnlijk snij ik hier honderdduizend hoekjes af in de theorie. Maar het voelt mij een beetje de brute force manier om iets te bouwen wat we uiteindelijk met quantum computing willen gaan bereiken.

Tristan Suerink:
[11:14] Het ligt met quantum computing heel erg aan. Quantum computing is heel goed in bepaald type berekeningen. Vooral berekeningen waar, als je bijvoorbeeld cryptografie wilt kraken. Je bent op zoek naar dat ene primgetal die de basis was voor die sleutel. Je weet alleen welk primgetal. Dus je wilt alle primgetallen proberen. Dus een quantum computer is heel goed in al die opties. Nou ja, vrijwel simultaan naast kaarten draaien. Terwijl het weer voorspelen op een quantum computer. Omdat daar de... Het is niet per se dat één getal het juiste getal is. Er zijn natuurlijk meerdere opties wat het weer zou kunnen worden op morgen.

Jurian Ubachs:
[11:47] We hebben natuurlijk nooit 100% zekerheid van wat er in de atmosfeer gaat gebeuren.

Randal Peelen:
[11:50] En is het ook niet heel erg sequentieel. Dus de input van hoe het weer hier gaat zijn is van invloed op het volgende vakje. Op het volgende vakje is het een soort kettingreactie. En volgens mij zijn supercomputers die kan één som op duizend manieren tegelijk. En dan kun je kiezen welk resultaat bekijk ik. Maar dat wil niet zeggen dat de input van het resultaat ook weer in de volgende som komt.

Jurian Ubachs:
[12:10] Maar dat is dan heel specifiek bij bijvoorbeeld het weervoorspellen het geval. Alleen, überhaupt supercomputers in bredere zin voelt als iets dat over, het zal niet over tien jaar al zijn, maar over etterlijke decennia wellicht obsoliet is omdat quantum computing er is.

Randal Peelen:
[12:27] Verzinnen we alweer een nieuw kunstje dat het op die computers moet draaien.

Jurian Ubachs:
[12:29] Dan maken we super quantum computers.

Randal Peelen:
[12:31] Want mijn laptop is zeker wel sneller dan een supercomputer van dertig jaar terug.

Tristan Suerink:
[12:34] Zeker.

Jurian Ubachs:
[12:34] Absoluut.

Randal Peelen:
[12:35] Als je niet zo moeilijk.

Tristan Suerink:
[12:36] Als je kijkt naar de supercomputer van Nederland in de jaren 80. Nee, in de jaren 90 zelfs. Die is trager dan een moderne iPhone. Dus je hebt hem al in je zak zitten. Precies. De supercomputer van de jaren 90.

Randal Peelen:
[12:48] En toch even terug naar zo'n beurs. Want ik vind dat fascinerend. Dus je hebt 18.000 mensen in de wereld. Die zijn hier fanatiek mee bezig. Die vliegen daarvoor naar de States. En die mensen die bouwen dus supercomputers. Weliswaar via netwerken onderling aan elkaar verbonden. Om goed samen te kunnen werken. En die mensen maken ook nog eens high-performance computers, maar ook high-throughput computers.

Tristan Suerink:
[13:08] De meeste mensen die er komen houden zich voornamelijk met high-performance computers te maken.

Randal Peelen:
[13:12] Dus die willen het weer voorspellen?

Tristan Suerink:
[13:13] Die willen meer het weer voorspellen en grote simulaties draaien. Alles wat met grote simulaties te maken heeft, dat doe je eigenlijk op een supercomputer.

Randal Peelen:
[13:20] Oké.

Tristan Suerink:
[13:21] Je zou een teleo bitcoins kunnen minen op een supercomputer. Maar er zijn efficiëntere manieren dan voor.

Randal Peelen:
[13:27] Ik wou zeggen, laten we praten. En wat doe je daar? Want een supercomputer kan dus zijn een heleboel dozen bij Dell of HP bestellen.

Tristan Suerink:
[13:37] Dat kan.

Randal Peelen:
[13:38] Met goede netwerkkaarten. En de juiste software eroverheen. Ga met die banaan.

Tristan Suerink:
[13:42] Klopt.

Randal Peelen:
[13:43] Oké.

Tristan Suerink:
[13:44] Alleen als je op die manier een supercomputer bouwt. En je wilt hem op de schaal bouwen zoals die grote Amerikaanse labs dat willen. Dan kan je niet de efficiëntie halen. Als je hem bij een echte supercomputer fabrikant koopt. Dan moet je denken aan Cree is een voorbeeld.

Randal Peelen:
[13:57] Cree is?

Tristan Suerink:
[13:58] Cree is een van de namen die al sinds de jaren zeventig supercomputers bouwt. Tegenwoordig onderdeel van HP. Forditsu uit Japan is een hele bekende. Die heeft tijdlang de nummer één supercomputer in Japan. Bij het herseninstituut Rieken gehad. Die staat volgens mij nu nog steeds als de meest energiezuinige supercomputer. In de groene top 500 lijst. Of top 100.

Randal Peelen:
[14:22] Lekker Japan.

Tristan Suerink:
[14:23] Japan weet altijd wel mooie spulletjes te maken. In Europa hebben we wat vroeger Bol werd genoemd. Een tegenwoordig Atos is. Uit Frankrijk. Dus veel van de Franse onderzoeksinstituuten draaien daarop. Even kijken, wie heb je nog meer?

Randal Peelen:
[14:39] Niet IBM?

Tristan Suerink:
[14:40] IBM. En tegenwoordig in de vorm van Lenovo. Want Lenovo heeft 10, 15 jaar geleden natuurlijk de x86-tak overgenomen van IBM. En heeft dus ook een hele stuk van de... Kennis kunnen ook om supercomputers te bouwen overgenomen. En de Nederlandse nationale supercomputer is een Lenovo-systeem.

Randal Peelen:
[14:57] Oké.

Tristan Suerink:
[14:58] Genaamd Snellius.

Randal Peelen:
[14:59] Snellius? Ja. Draait dat bij jullie?

Tristan Suerink:
[15:02] Niet draait bij de buren.

Randal Peelen:
[15:03] Bij de buren?

Jurian Ubachs:
[15:04] Volgende keer ontleid ik bij de buren.

Tristan Suerink:
[15:05] Nee, ik bedoel, Surf is degene die de nationale supercomputer host. En die staat dus inderdaad centrum naast ons te draaien.

Randal Peelen:
[15:14] En daar komen dan mensen op af die willen allemaal het weer voorspellen in bitcoins minen?

Tristan Suerink:
[15:20] De meeste ervan zijn wetenschappers die gewoon een sommetje hebben die gewoon te groot is voor een eigen computer, maar ook te groot is voor het lokale rekencluster van de universiteit. Die komen eventueel Surf terecht om bijvoorbeeld op snellejes te rekenen.

Randal Peelen:
[15:33] Nou heb ik al voorzichtig een beetje verklapt dat ik vanmiddag bij jou een rondleiding heb gekregen. Want ik ben in de bijzondere positie dat ik niet alleen een podcast met jou maak nu vanavond. En dat we daar over kunnen praten wat ik daar allemaal zag. Maar ik werk ook bij een internetprovider.

Jurian Ubachs:
[15:48] Ja ik ben een internetprovider. Maar gaan we nu al weg van de beurs?

Randal Peelen:
[15:50] Nee nee nee. En we hebben wat spullenboel hangen bij jullie.

Tristan Suerink:
[15:54] Klopt.

Randal Peelen:
[15:55] Maar wat ik daar zag waren inderdaad mensen die ik als bijzonder nerdwaardig zou bestempelen. Maar ook heel erg wetenschappelijk op mij overkomen. Zozeer dat ik het gevoel had dat ik op een universiteit was. Maar dat was ik niet. Het is een onderzoeksinstituut. Maar er is wel een overlap met universiteiten toch?

Tristan Suerink:
[16:15] We zijn een samenwerkingsverband van NWL. Een Nederlands Wezenschapsorganisatie in zes universiteiten.

Randal Peelen:
[16:20] In zes universiteiten. En wat jullie dus doen is onderzoek naar dingen. Waarvan je hoopt dat je er over tien jaar een Discovery documentaire over mag kijken.

Tristan Suerink:
[16:29] Ik hoop het ja.

Randal Peelen:
[16:30] Ja, dat is een beetje in een notendop wat ik denk dat ik daar zie.

Randal Peelen:
[16:36] Dus Jurian wil terug naar die beurs. Die supercomputers gebruik je om dingen te simuleren.

Jurian Ubachs:
[16:41] Ik wil terug naar de beurs, omdat we nu behandeld hebben van wat de supercomputer is, wat we partijen erover staan, maar ik nog geen idee heb wat Tristan daar ging doen.

Tristan Suerink:
[16:48] De reden waarom ik dat was, ik ga al sinds 2011 naar de conferentie. Ik ben een periode van vijf jaar niet geweest vanwege corona en dat we het pand aan het renoveren waren. Dus dit was voor mij weer de eerste keer in vijf jaar dat ik daar was. Dat was ook weer een beetje bijzonder. En de reden waarom ik dat ben, is vooral om met de fabrikanten daar te praten. En ook om met andere partijen die soortgelijke dingen doen als ons ervaringen uit te wisselen. En vooral met de fabrikanten weer daar praten, want die hebben ook al hun techneuten daar zitten. De gemiddelde grote Amerikaanse multinationals zal niet zo snel hun techneuten naar Europa sturen om een simpele klant die een paar miljoen per jaar uitgeeft even een lange uitgebreide discussie over te gaan. Maar als je daar toch toevallig bent, dan kan je makkelijk even wat met elkaar plannen. En dan kom je op best veel leuke informatie krijgen dan te horen. Plus, er is een hele grote beursvloer waar de meeste partijen ook een steentje hebben staan en waar ze ook hun laatste spullen laten zien. Dus van fabrikanten die hele specifieke kabels maken. Tot partijen die complete custom 19 inch kasten kunnen maken. Met alles tussen. Maar ook een Dell, HP, Lenovo, Intel, AMD, Nvidia. Die staan er ook allemaal.

Jurian Ubachs:
[17:57] Dus je komt daar dan naartoe voor informatieinwinning. Dus een beetje kijken waar iedereen mee bezig is. En dus kijken wat voor hardware er aan zit te komen. Waar jullie eventueel iets aan kunnen hebben. in je zoektocht naar de basis voor een documentaire op Discovery.

Tristan Suerink:
[18:10] Maar ook om bepaalde dingen gewoon even in je handen te kunnen houden. Want je kan natuurlijk bijvoorbeeld zeggen van, ik noem wat het is een nieuwe manier om computervoedingen te maken. Die fabrikant staat er ook met we hebben iets nieuws ontwikkeld. Je wilt het gewoon even in je handen kunnen houden. Je wilt ook even die moeilijke vragen die je vroeger bij de computerwinkel als klein jongetje stelde. Die wil je gewoon tegen de eigenaar of een van de tegneuten kunnen stellen. Ja, hoe werkt dat nou als ik dit en dit ermee doe? Dat kan niet via de mail. Dat gaat niet als je een Zoom-sessie met elkaar hebt. Het werkt gewoon het beste als je met elkaar op dezelfde plek staat, dingen in je handen hebt en ook gewoon kan voelen van... Ja, voelt dit ook als een solide stuk technologie.

Jurian Ubachs:
[18:50] En al die technie die daar staat is dus volledig geënt op gebruik in een supercomputer?

Tristan Suerink:
[18:55] Meestal wel, maar het meeste is ook toepasbaar in normale servers of zelfs in normale computers.

Jurian Ubachs:
[19:01] Ja, oké, maar ik bedoel, het is wel allemaal in het omveld dat het dus bruikbaar moet zijn, of kan zijn in een supercomputer.

Tristan Suerink:
[19:07] In ieder geval zeg vanaf een rekencluster tot een supercomputer. In dat vakgebied.

Randal Peelen:
[19:12] Wat ik nog kan herinneren, want ik heb een keer een Nerds op tafel met jou gemaakt. Maar ook een keer een Fusex podcast. In beide gevallen kwam het te sprake dat jij dus een hele brute DDoS machine en omgeving hebt. Waarmee je dingen zou kunnen testen. En wat ik me daarom goed herinner is dat jij ook hele dikke netwerken bouwt. Ik noemde net al, daar ligt een lijn van CERN. Die deeltjes versnellen in Zwitserland. Praktisch rechtstreeks hier naar Amsterdam. Die data die krijg jij binnen. Met snelheden die een gemiddelde internetprovider niet kan verstoken.

Tristan Suerink:
[19:45] Als ik dat naar jou zou sturen bij Freedom, word je er niet blij van, denk ik.

Randal Peelen:
[19:52] Oké, touché. En ik weet nog heel goed dat jij dan regelmatig verteld hebt dat fabrikanten eigenlijk een soort wedstrijdje met jou hebben. Jij komt soms bij een processorfabrikant en je zegt nou, als ik dit wil laten uitrekenen, dan duurt dat te lang. En dat moet sneller.

Tristan Suerink:
[20:11] Klopt.

Randal Peelen:
[20:12] En dat soort vragen krijgen ze niet dagelijks. Want er zijn niet zoveel mensen met uitdagingen die processen niet kunnen tackelen. Maar andersom ook dat als zij iets hebben. Kijk eens wat wij voor een nieuwe processor hebben gebouwd. Kun jij dit niet even testen? Dan heb je een specifiek klein kamertje. Achter meerdere gesloten deuren.

Tristan Suerink:
[20:28] Klopt.

Randal Peelen:
[20:29] Ergens in een hoekje van Nickhef waar de zon niet schijnt. Letterlijk.

Tristan Suerink:
[20:32] Dat is waar.

Randal Peelen:
[20:33] Ik heb dat kamertje gezien. Kun je eens vertellen over het geheimzinnige kamertje? Want ik begreep dat er maar een klein handjevol mensen überhaupt de sleutel heeft om naar in te kunnen.

Tristan Suerink:
[20:43] Dat klopt. Het is een labruimte bedoeld om nieuwe IT-apparatuur te kunnen better testen. En ook om nieuwe concepten te kunnen testen. Vroeger deed ik dat in mijn kantoor. Samen met mijn toenmalig kantoorgenoot die tegenwoordig bij Astrom werd. En ja, je kan wel een surf neerleggen in een kantoor. Een beetje surfen doet 100 decibel op 1000 hertz. Sommigen vinden het ook leuk om richting 120 decibel te gaan. Als je dat op twee meter afstand op je hebt staan, ik zal zeggen maar gillen, dan maak niet uit hoe dik die plofkalpen die je op je hoofd kan zetten om dat te dempen. Je hoort er niet blij van. Laat staan de kantoorgenoten die een paar kantoor verderop zitten. Maar ja, we deden wel heel interessant onderzoek. We deden best wel hele interessante beta-testen. We hebben wel eens bijvoorbeeld hele interessante bugs in Bios gevonden of in stukken salicium waar de fabrikanten heel blij mee waren dat we het op dat moment hadden gevonden voordat massaproductie was. Want anders hadden ze heel veel meer werk eraan gehad. Dus op die manier krijg je nog steeds nieuwe aanwas en interessante gekke apparatuur. Plus blijkbaar zijn we een van de weinige partijen die best open zijn over waar we naartoe willen. Maar vergelijkbare uitdaging hebben we als de cloudpartijen. Want als jij een gemeente cloudpartij vraagt wat Ben vanmorgen te doen. Dus we zullen zeggen harde NDA's vertel ik je niet. Dat kom je niet te weten. Terwijl ik wil best vertellen wat mijn gekke idee is voor over vijf jaar. Als jij mij aanhoudt, doe dat vooral. Want dan help je mij alleen maar. Dan heb ik opeens apparatuur waar ik kan gebruiken.

Randal Peelen:
[22:12] Maar hoe is dat in de neurtaal? Want ik zou zeggen, gewoon de wet van moor volgen. Dan ben je al een heel eind.

Tristan Suerink:
[22:17] Dan ben je al een heel eind. Maar... Een stuk, meestal is dat geënt in bepaalde richtingen op. Je ziet nu bijvoorbeeld alles met AI, dat alles heel erg AI gefocust is.

Randal Peelen:
[22:27] Ja, daarom is Nvidia through the roof.

Tristan Suerink:
[22:30] Ja, die heeft een beurskoers van weet ik wat.

Randal Peelen:
[22:32] Lekker hoog.

Tristan Suerink:
[22:34] Maar alles wat Nvidia maakt is niet per se nuttig voor ons. En alles wat AMD of Interfonds maakt is ook niet per se nuttig voor ons. Dus wij zijn altijd op zoek naar een bepaalde apparatuur, wat dan wel past bij een nut en noodzaak van de type berekening die we doen. En wat we doen aan berekeningen is ook niet, we zitten niet zeg maar in het standaard mainstream pakket. Of in degene waar ze alle grote jongens de meeste euro's neerleggen. Dus we zitten altijd in een beetje gekke niche. En dan helpt het om ook wat terug te kunnen doen aan de fabrikant. Om te zeggen van, we zijn heel blij als je iets als dit zou kunnen ontwikkelen. En in de helder voor willen we je graag meehelpen om dat product beter te krijgen.

Randal Peelen:
[23:11] Maar hoe zien die simulaties eruit? Ik zei natuurlijk voor de gein op een gegeven moment tegen jou tijdens die rondleiding van. Kunnen jullie niet anders donkere materie even vinden? Want dat duurt nu al erg lang. En nou ja, dan heb je een of ander wiskundig model dat voorspelt dat het er is. Een paar metingen die ik nooit zal begrijpen. Die tonen aan van ja, waarschijnlijk wel. Alleen, ik neem aan dat je daar dus ook iets van simulaties over kunt doen. Ik zou in hemelsnaam niet weten hoe je dat aanpakt. Maar is dat iets wat je dan doet?

Tristan Suerink:
[23:41] Dat is één ding wat we doen. Maar wat we ook doen is, we krijgen natuurlijk uit Genèvebakken met data binnen.

Randal Peelen:
[23:45] Ja.

Tristan Suerink:
[23:46] Nu ongeveer zo'n 20 petabyte per jaar. En dat zal over een paar jaar 100 petabyte per jaar worden. En al die data moet ook verwerkt worden. En om een vergelijk te maken qua type werkenkracht... ...nou je type bewerking die je moet doen is... ...als je kijkt naar je eigen fotocollectie. Je hebt zeg maar op vakantie geweest, je hebt 2000 foto's gemaakt. Hoeveel seconden aan tijd heb je nodig om te bepalen... ...of die ene foto goed is of niet?

Randal Peelen:
[24:11] Nul. Nul.

Tristan Suerink:
[24:12] Dat zie je vrijwel meteen.

Randal Peelen:
[24:13] Nee, ik begin er niet eens aan.

Tristan Suerink:
[24:16] Je begint er gewoon niet aan.

Randal Peelen:
[24:16] Ik heb die foto's. Als ik over een jaar zin heb om terug te kijken. Ja, precies. Ik kijk er niet meer naar om.

Tristan Suerink:
[24:22] Je maakt ze gewoon. Je gooit ze in de mappen.

Randal Peelen:
[24:24] Ja, en dan kan ik zoeken in mijn fotoprogramma op een naam. En dan zie ik alle gezichten. Of foto's met dat gezicht en die naam. En daarna ben ik te lui. Alles daarachter is te moeilijk.

Tristan Suerink:
[24:35] En hoe ga jij er mee om hier?

Jurian Ubachs:
[24:38] Ja.

Randal Peelen:
[24:38] Ja, ik was zeggen. Ik ben meestal nog gestructureerder dan jij.

Jurian Ubachs:
[24:42] Ik donder het echt overal neer.

Randal Peelen:
[24:45] Nee, maar ik snap je punt. Dus wij kunnen best wel snel zien of een foto relevant is of niet. Of bewogen.

Tristan Suerink:
[24:52] Is die scherp? Staat er juist een schoon erop? Loopt niet?

Randal Peelen:
[24:54] Weet je wat ik heel snel herken als die in mijn library staat? Dikpics. Als er per ongeluk ooit een dikpic in mijn library verdwaalt... en ik scroll heel snel langs mijn foto's, ga ik hem zien. Hetzelfde geldt voor alle andere naaktfoto's.

Jurian Ubachs:
[25:06] Hoe weet je dat?

Randal Peelen:
[25:07] Zeg ik niet.

Tristan Suerink:
[25:09] Ben je een vaarseskundig?

Randal Peelen:
[25:10] Ja, naaktfoto's, die zie ik heel erg snel.

Jurian Ubachs:
[25:16] Vleeshuidskleur inderdaad.

Randal Peelen:
[25:17] Ja, precies. Dan doe ik de rechter muisknop verbergen. Weet u het zeker? Ja, dat is wat ik doe.

Jurian Ubachs:
[25:25] Maar dan zie je ze nooit meer. Hoe doe je dan onverbergen?

Randal Peelen:
[25:27] Nou, dan ga ik naar het mapje verborgen foto's. Dan zegt hij, doe even bewijzen dat je rand al bent. Dan zeg ik, hier is een dikvek. Dat is niet echt zo.

Jurian Ubachs:
[25:37] Lekker dan op de touchpad?

Randal Peelen:
[25:39] Of je op de vinger afdruk schreef. Maar dan, ik kan dan in dat mapje.

Jurian Ubachs:
[25:45] Aha.

Randal Peelen:
[25:46] Tot nu toe. Dus... Je kunt als mens vrij snel zien, is een foto, een dick pic, mijn dochter of bewogen.

Tristan Suerink:
[25:56] Ja.

Randal Peelen:
[25:56] Ja, precies.

Tristan Suerink:
[25:57] Of leer je net die ene toeristen doorstel heen gewandeld.

Randal Peelen:
[25:59] Juist.

Tristan Suerink:
[26:01] De hoeveelheid kloktikken die je nodig hebt om dat te kunnen bepalen is vrij laag. Dus laten wij nou miljarden van dat soort foto's hebben staan. Maar niet dan van naartfoto's of wat dan ook. Maar van deeltjes die we proberen vast te leggen. Dus de hoeveelheid rekenkracht per foto die we hebben is daardoor heel laag. Dat betekent dat we heel veel foto's kunnen verwerken. Maar het betekent wel dat je opslagsysteem en je netwerk daartegen moet kunnen. Want je staat best wel een grote stroom die processor in te duwen. om dat allemaal te verwerken. En dat is een beetje atypisch gedrag vergeleken met hoe bijvoorbeeld een typische supercomputer of hoe AI-systemen doen vergelijkbare dingen. Want die moet je ook trainen met bijvoorbeeld heel veel foto's om katten te herkennen of wat anders te herkennen. Maar voor ons is dat heel lang al geweest van ja, maar waarom heb je zo'n dikke datastroom nodig? Wat doe je ermee? Nou, dan vertel je het verhaal, vertel je van nou ja, we hebben dat ding in Geneve staan, alles wat erbij hoort. En dat zorgt ervoor dat je in die gekke niche terechtkomt. En als fabrikant er eenmaal weten van. Jij bent die enige gekke Nederlander die altijd leuke dingen doet. Dan krijg je nog wel eens wat geks op je gestuurd. En met een pak contracten erbij. Dat je dat ding belooft geheim te houden.

Tristan Suerink:
[27:15] Groepen veilig te houden. Dat is de reden waarom die labruimte er is.

Randal Peelen:
[27:18] Ik ben in een labruimte geweest. Als ik zeg een killroom waar deks ervan zou smullen. Overdrijf ik niet. Want er staat achter apparatuur te loeien. Haak niet door. Je komt daar binnen, er is een warme kamer Met TL-balken, weet je wel Die vibe En dan zit er een glas met meerdere lagen En dan kom je daar binnen, Oh, die shit Als je ooit iemand om wil leggen Die heel veel lawaai gaat maken Dan kan je die kamer helemaal los, Ze had ook een koelkast met gekke drankjes op een of andere manier. Je hebt dat heel goed verborgen. Maar help me even. Dus jij zegt dat is een specifieke niche. Want je hebt dan computers nodig. En daar hint ik al een beetje naar. Die hoge throughput doen. Maar niet per se berekeningen met die foto's. Die zijn gewoon ja, nee, ja, nee, heel snel. Maar er moet een dikke netwerkaart. Want die hele foto moet eerst bekeken worden. En wat zijn dan het type dingen, apparaten dat jij krijgt opgestuurd. Om daar te testen die zo geheimzinnig zijn. dat maar tien mensen in Nederland daar überhaupt weet van mogen hebben.

Tristan Suerink:
[28:16] We hebben wel eens processoren van bekende fabrikanten opgestuurd gekregen die pas een jaar daarna uit zouden komen.

Randal Peelen:
[28:21] Zo wat iedereen weet dat zij over een jaar een processor uit gaan brengen.

Tristan Suerink:
[28:24] Dat is geen groot geheim. Het feit dat je dat ding hebt, het feit dat je dat ding dus hebt staan.

Randal Peelen:
[28:29] Maakt jou cool.

Tristan Suerink:
[28:30] Nou, je mag het niet over hebben, dus dat helpt niet. Het gaat er vanuit dat je niet vrouwen mee versieert in de kroeg met, hoi, ik heb een dikke processor.

Jurian Ubachs:
[28:40] Schatje, wil jij iets Ryzen zien?

Tristan Suerink:
[28:42] Zoiets, ja. Maar hij is wel heel erg epic.

Jurian Ubachs:
[28:47] Maar het gaat niet om bragging rights. Jullie maken voor zover ik weet ook geen journalistieke producties over nieuwe processors. Dus dat is het ook niet. Wat is voor jullie dan het grote voordeel dat je een jaar van tevoren al nieuwe processors van de grote makers kunt uitproberen?

Tristan Suerink:
[29:04] Het heeft voor ons drie grote voordelen. Het eerste is we hebben vroeg toegang tot nieuwe technologie. Dus kunnen al vroeg kijken van is dit echt wat voor ons ja of nee. En eventueel bepaalde stukken software op voorbereiden. Het tweede is, als je meestal een van de weinigen bent die toegang tot de dingen heeft, heb je ook direct toegang tot de ontwikkelaars van het ding. Dus als je een bepaalde functionaliteit mist, kan je altijd de vraag stellen van zeg, is het mogelijk om dit en dit nog mogelijk te maken in de software? Als je bijvoorbeeld hebt over netwerkapparaten. Want ik ben niet... Klant nummer 100.000 die dat doosje heeft gekocht. Ik ben een van de tien in de wereld die dat doosje heeft staan.

Randal Peelen:
[29:36] Maar je hebt het over processorfabrikanten die ik kan kennen. En dat is logisch, want er zijn er maar...

Tristan Suerink:
[29:41] Nee, maar we hebben niet alleen met processorfabrikanten. We hebben het ook met netwerkfabrikanten, met netwerkkaartfabrikanten, opslagfabrikanten.

Randal Peelen:
[29:47] Waarom jij? Want ik snap dat... Dat weet ik niet. Jullie zitten wel in een niche, dat snap ik goed. Alleen, dat is niet de mainstream.

Jurian Ubachs:
[29:54] Jullie en KF en andere partijen die hele agroavanceerde supercomputers hebben bestaan. die zullen wellicht in hetzelfde schuitje zitten.

Tristan Suerink:
[30:03] Dat valt vies tegen, kan ik je vertellen. Ik heb wel eens een keer met een netwerkkaartfabrikant gesproken... die zoiets had van, we sturen tien maal... Ik heb dit van een netwerkkaartfabrikant... maar ook van een netwerk die switchesroutes... en dat zijn dingen maakt wel eens gehoord van... we sturen gewoon duizend maar liever een doosje naar jou toe. Want A, we krijgen hem terug. Als we hem in een cloudboer sturen, dan sturen ze hem meestal niet terug. En B, ik krijg te horen wat je ermee hebt uitgespookt. En daar kunnen we wat mee.

Jurian Ubachs:
[30:29] Ja precies. Je bent dus ook een soort van beta-testen voorzorg.

Tristan Suerink:
[30:33] Oh, beta-testen ja.

Jurian Ubachs:
[30:34] En dan ook nog eens een beta-testen die die dingen wel echt serieus wat werk kan geven.

Tristan Suerink:
[30:38] Ja, die gewoon dat ding op de pijnbank legt. En zegt van slikkencreme.

Randal Peelen:
[30:41] Ja, maar daar kan ik me wel bij voorstellen. Want als je mij vraagt.

Jurian Ubachs:
[30:43] Blijf Amsterdam hè.

Randal Peelen:
[30:44] Randal.

Tristan Suerink:
[30:45] Zeker.

Randal Peelen:
[30:45] Doe eens een heel erg ingewikkelde berekening bijvoorbeeld om het weer te verspellen. Ik krijg mijn eigen laptop nog niet eens. Althans, ik kan mijn laptop laten blazen door te zeggen. Ga deze video maar heel vaak exporteren. Maar op een gegeven moment wordt die warm. En dan denk je, hoew, heb ik goed gedaan. Maar zo knap is dat niet. Een supercomputer het moeilijk maken, gaat jou en mij niet lukken.

Jurian Ubachs:
[31:06] Dat denk ik ook niet.

Randal Peelen:
[31:07] Dus dat iemand dat voor elkaar krijgt. Maar dan snap ik nog steeds niet. Wat je dan met die sub-atomere natuurkundige onderzoek. Ik snap niet dat er een deeltjesversneller is. Ik snap niet hoe die werkt. Ik snap niet wat voor data eruit komt. En ik snap ook niet dat je dat naar Amsterdam popt. Ik snap niet dat je dat, zeg maar, het kaf van het koren moet schijnen. Ik snap ook niet wat je ermee gaat berekenen op het moment dat je dan de goede foto's eruit hebt gehaald.

Tristan Suerink:
[31:40] Wil je bij begin beginnen?

Randal Peelen:
[31:41] Ja.

Tristan Suerink:
[31:42] Nou, de reden waarom we een deeltje snel hebben gebouwd is omdat we willen weten wat de elementaire deeltjes zijn van het universum. Dus we hebben de regodoos waar alles uit bestaat.

Randal Peelen:
[31:50] Maar dat hebben we al voorspeld, toch? Je hebt kwarks, je hebt hiksdeeltje, een donkere materie. Dat klopt, dat klopt.

Tristan Suerink:
[31:57] Maar er zit een reden tussen. Het is voorspeld en we weten dat het ook echt bestaat. En we weten wat de eigenschappen zijn.

Jurian Ubachs:
[32:04] We willen het graag bewijzen.

Randal Peelen:
[32:05] Ja, maar tot nu toe hebben ze allemaal bewezen. Dus dan zal de rest ook wel kloppen, toch?

Tristan Suerink:
[32:09] Zo werkt het niet.

Randal Peelen:
[32:11] Hoe weet je dat nou? We zijn jullie nog aan het onderzoeken.

Tristan Suerink:
[32:13] Dat zijn we aan het onderzoeken. Er zijn ook een aantal dingen in het verleden voorspeld. Vroeger had je de stringtheorie. En dat is nu iets waarvan mensen het hebben van, dat is het zeer waarschijnlijk niet. Dat tien jaar geleden had je ook tijdens Koffie documentaires over van het woord waarschijnlijk is stringtheorie de richting waar we op willen.

Randal Peelen:
[32:32] Blijkt geen goede afslag.

Tristan Suerink:
[32:34] Kennelijk.

Randal Peelen:
[32:35] Tot zover.

Jurian Ubachs:
[32:36] Heel Big Bang Theory is een leug.

Randal Peelen:
[32:38] En dan ga je dus een hele grote buis maken onder de grond. En dan met, wat zijn het? Magneten of zo?

Tristan Suerink:
[32:47] Het zijn supergeleidende magneten. Die worden gekoeld met vloeibaar helium tot 1,0 Kelvin.

Randal Peelen:
[32:54] Oké, dat doe je ook niet met spul dat je bij de gamma kan vinden?

Tristan Suerink:
[32:58] Nee.

Randal Peelen:
[32:59] Nee. Oké, en dan draaien ze heel hard rond. En dan op een gegeven moment leid je ze zo. En dan een grote boom. En dan?

Tristan Suerink:
[33:07] Dan komt daar van alles vanaf. En dat vang je op een hele grote detector.

Randal Peelen:
[33:11] En wat is een detector?

Tristan Suerink:
[33:13] Een detector is eigenlijk een sensor. Die een deeltje ontvangt.

Jurian Ubachs:
[33:18] Maar dit hebben we toch ook de vorige keer gezien?

Tristan Suerink:
[33:20] We hebben de vorige keer ook gezien.

Randal Peelen:
[33:21] Het ging het vooral over dat hij inderdaad een tunnel heeft daar naartoe.

Jurian Ubachs:
[33:25] Maar ook hoe het werkt. Volgens mij hebben we toen nog plaatjes zitten kijken. Van hoe de ding eruit ziet in CERN. Ja, volgens mij wel.

Randal Peelen:
[33:31] Oké, dus dan komen al die sensors, die meten dan iets en dat noem jij een foto. En dan moeten we herkennen welke daarvan zijn nuttig en niet. I can't.

Jurian Ubachs:
[33:43] Nee, maar die supercomputer wel.

Randal Peelen:
[33:45] Ja, precies.

Tristan Suerink:
[33:45] In ons geval gebruiken we geen supercomputer, maar high throughput rekenclusters.

Randal Peelen:
[33:49] Ja, dus die high throughput rekenclusters, die maken dan de bak met data klaar voor de berekeningen die de high performance computers daarna mogen gaan doen.

Tristan Suerink:
[34:02] In ons geval doen we heel weinig met high performance computers, omdat de data in en uit een willekeurig... De meeste supercomputers zijn niet gebouwd om heel goed data te verplaatsen. Er zijn gewoon supercomputers in de wereld die gewoon met gigabit aan het internet hangen. En dan heb je het over een supercomputer die in de top 50 van de wereld staat.

Randal Peelen:
[34:21] Precies, dus het boeiende is daar de sommetjes heen te pompen en dan het resultaat te downloaden. Maar dat kan die best...

Tristan Suerink:
[34:28] En dat je hem een hele moeilijke berekening geeft en dat die supercomputer dan zelf dan... Die berekening, die heeft zoveel werkgeheugen nodig, dat je daarom die supercomputer nodig hebt. Maar je hebt niet heel veel data nodig om die supercomputer aan de prut op te brengen.

Randal Peelen:
[34:40] Ja, ik vind het fascinerend. Maar ik denk dat de belangrijkste takeaway voor mij is dat het hangt wel aan elkaar van computers die in een andere context ook andere dingen zouden kunnen doen.

Tristan Suerink:
[34:52] Klopt.

Randal Peelen:
[34:53] Je hebt een sterk netwerk onderling nodig. Maar er is ook een aspect, hoe meer computers je erbij hangt, hoe sneller het wordt. Al met al.

Tristan Suerink:
[35:01] Tot op zekere hoogte. Want je hebt bepaalde limitaties hoeveel van die computers je aan een switch kan hangen. Hoeveel switches je aan elkaar kan knopen. Het is een beetje net zoals... kijk naar gemiddeld naar de snelweg. Je kan maar zoveel auto's per uur erop kwijt. Als je een rijbaan bijlegt... geeft dat... is dan hoeveel procent auto's die je meer kwijt kan... hetzelfde vergelijken met de overige rijbanen? Natuurlijk niet. Hetzelfde werkt ook in zo'n netwerk.

Randal Peelen:
[35:28] En uiteindelijk, hoe meer je bijplaatst... hoe meer energie je ook nodig hebt... is ook niet...

Tristan Suerink:
[35:33] En dan moet je dat naartoe voeden. Dan moet je koelen. Dan moet je verwerken. bijvoorbeeld als je naar die Amerikaanse supercomputers kijkt, als ze een nieuwe computer bouwen daar, dan bouwen ze gewoon een heel nieuw gebouw voor die computer. Dat is ook wat die aantal fabrikanten verwachten dat ook gewoon, dat je eigenlijk gewoon een heel nieuw pand gewoon neerzet voor dat ding.

Jurian Ubachs:
[35:51] Hoe groot zijn supercomputers op dit moment?

Tristan Suerink:
[35:54] Als ik sneller is hier in Nederland pak, dat is ongeveer 40, 50, 19 inch kasten. En de 19 inch kasten is zeg 60 centimeter breed, 1 meter 20 diep. Dus dat is...

Jurian Ubachs:
[36:08] Ja, dan zit je deze kamer niet meer vol nog.

Tristan Suerink:
[36:11] Nou, het is meer dan deze kamer.

Jurian Ubachs:
[36:13] Oh wel, meer. Ja, oké.

Tristan Suerink:
[36:15] Je hebt 1,20 meter en dat keer 50.

Jurian Ubachs:
[36:17] Ja, oké. Maar niet vierkant toch?

Tristan Suerink:
[36:20] Je maakt van die rijtjes.

Jurian Ubachs:
[36:22] Ja, absoluut.

Tristan Suerink:
[36:22] Minder rijtjes.

Jurian Ubachs:
[36:23] Maar, ja.

Tristan Suerink:
[36:24] En je hebt natuurlijk nog ruimte nodig voor onderhoud. Ja, en de koeling.

Jurian Ubachs:
[36:27] Ja, je moet natuurlijk wel iets omheen zetten. Maar ik zat even te denken aan een heel nieuw pand. Dat klinkt wel heel rigouder.

Tristan Suerink:
[36:32] Als je kijkt naar de top 10, moet je echt een heel nieuw pand. Want één zo'n kast weegt al 2, 3 ton. En je gaat met 125 ampère per kast drie fasen de kast in. Je zit te kijken naar 150 kilowatt aan vermogen per kast. En als je dat keer 50 neerzet.

Jurian Ubachs:
[36:53] Ja, oké.

Tristan Suerink:
[36:54] Dan ben je eventief weven. Wat is dat Amsterdam aan vermogen in zo'n machine aan pompen?

Randal Peelen:
[36:58] Dat is een boel vermogen.

Jurian Ubachs:
[36:59] Dat is wel heftig. Ja, op zich.

Randal Peelen:
[37:01] Ik was dat dus net. En het leuke is dat een belangrijk stukje internet bij jullie in het gebouw samenkomt. Jullie hebben kastruimtes vol met netwerkapparatuur met name. Die met, ik heb me laten vertellen, 18.000 stukjes glaswezelkabel aan elkaar gekoppeld zijn. Onder andere de kast van Freedom en allerlei andere bedrijven. Het was echt een feest van herkenning om daar door die gang te lopen.

Jurian Ubachs:
[37:28] Wat zijn allemaal bedrijven in de internetwereld?

Randal Peelen:
[37:30] Nou, dat vind ik wel een interessante vraag. Want ik zou het meer telecom noemen. Alleen, hoe is dat ook weer ontstaan? Want jullie hebben een belangrijke functie in internetknooppunten.

Tristan Suerink:
[37:46] Wat het al gehad, ja.

Randal Peelen:
[37:47] Van Europa. Maar dat is eigenlijk gek, want jullie zijn een onderzoeksinstituut. Het is een beetje toevallig zo gegroeid, toch? Ja.

Randal Peelen:
[37:58] Kun je nog één keer samenvatten? Hoe is dat daar zo ontstaan?

Tristan Suerink:
[38:01] In de jaren tachtig had ik een collega die een hobby had genaamd internet.

Randal Peelen:
[38:05] Ja.

Tristan Suerink:
[38:06] Zo begon de letter.

Randal Peelen:
[38:07] Dus die zei hang maar op hier. Er zijn hier glasvezels genoeg.

Tristan Suerink:
[38:10] In de jaren tachtig was hij vooral bezig met een speelwoordelijke dikke middelvinger opsteken naar het ministerie Waterstaat. Die als eigendom de PTT had. En je mocht vanuit de wet niet eigen dataverbinding opbouwen. Dus wat deed hij? Hij zat zelf in te bellen richting Genève. Hij heeft zelfs een keertje iemand van het ministerie langs gehad. Ze hadden op de lijn mee geluisterd. En ze snapten wel helemaal niks van wat ze hoorden. Wat op zijn antwoord was. Ja, ze spreken een beetje gek, zo'n Duits daar in

Tristan Suerink:
[38:37] Zwitserland. Dus misschien dat je collega daarom niet snapt. Nou, daarna nooit meer wat van teruggehoord. Maar onze buren, op dat moment het Mathematisch Centrum. Het tegenwoordige CWI. Centrum voor Wiskunde en Informatica. Die hadden de eerste interne verbinding vanuit Amerika. En we hadden al iets dat we het wetenschappelijk technisch centrum waterafsmeerland noemden. En dat netwerk lag dus tussen de verschillende instituten en ook naar de UvA bijvoorbeeld. Dus het Mathematisch Center koppelde daar een stuk internet aan. Wij koppelden natuurlijk onze lijn naar Geneve aan. Op een bepaald moment hadden we ook een lijn naar Chicago liggen voor Fermilab.

Jurian Ubachs:
[39:17] Die lijn naar Geneve lag er toen al?

Tristan Suerink:
[39:19] Dat was gewoon letterlijk inbellen. Gewoon inbellen met kopen kabels.

Jurian Ubachs:
[39:23] We hebben nu natuurlijk een hele dikke lijn daarnaartoe liggen.

Tristan Suerink:
[39:26] Pas eind jaren negende zijn we begonnen met glasvezels die kant.

Jurian Ubachs:
[39:29] Ja, oké. Ik dacht heel even dat jullie je tijd wel heel ver vanuit waren.

Tristan Suerink:
[39:32] Nee, we hebben niet in de jaren tachtig al een kopen kabel vanuit waar wij zitten. rechtstreeks naar Genève aangelegd. Dat was gewoon heel veel inbellen.

Randal Peelen:
[39:40] Hoe lang zijn er al glasvezels? Best wel lang.

Tristan Suerink:
[39:42] Sinds de jaren 70 bestaat de technologie. Sinds de jaren 80 doen wij er al dingen mee. Maar dan vooral op het terrein. Blijkbaar hadden wij de eerste glasvezel in Nederland tussen ons versnellengebouw en ons kantoorgebouw.

Randal Peelen:
[39:54] Nee, maar moet je nagaan hoe snel dat gaat. Want je hebt het over een techniek die er effectief 40 jaar is. Maar je kunt nu al met de juiste apparatuur en de juiste setting letterlijk heel het internet doorheen zo'n vezel pompen. Dus die techniek is voorlopig niet uitgespeeld.

Randal Peelen:
[40:10] En zo is uiteindelijk dat internetknooppunt ontstaan.

Tristan Suerink:
[40:13] Dat internetknooppunt is zo ontstaan. Want ik had collega's die ondertussen al gepensioneerd zijn. Die dus heel erg geloofden in internet. Enerzijds als een wetenschappelijk middel, maar ook om de wereld verder te helpen. Gewoon vanuit het goede gedachten erin. En ze hebben ook meegeholpen met de oprichting van bijvoorbeeld Rijp. Die de IP-deressie in Europa uitdeelt. De eerste, de voorman Rob Blokza als oud-neckerver bijvoorbeeld. Die al jammer genoeg een tijdje geleden overleden is. De Amstekse is onder andere bij ons ontstaan. SDN is natuurlijk bij het Mathematisch Centrum ontstaan. En zo heb je dus een heel clubje aan bekende internetdinosaurissen, zoals sommigen zich tegenwoordig noemen. Is allemaal op de trein opgestart en gegroeid. En begin jaren 90, wij hadden ons huidige pand eind jaren 70, begin jaren 80 gebouwd. En we hadden er rekening mee gehouden dat er een hele grote supercomputer moest kunnen staan. Dus we hadden een datavloer gemaakt van 400 vierkante meter. Met voogdenvloeren, alles erop en eraan. Alleen we deden computers, die werden alleen maar kleiner. Dus opeens hadden we dus een hele berg ruimte erover. Dat werd wel gebruikt

Tristan Suerink:
[41:18] voor een klaslokaal, voor opslag, noem het maar allemaal. In begin jaren 90 toen de eerste interproviders kwamen. Maar die hadden ze iets van, we zoeken een plek waar we op het internet kunnen. Nou ja, we hadden al internet. Dus kregen de vraag, kunnen we hier een kastje neerzetten? Oh ja hoor. En zo groeide dat, zo groeide dat. Dus op een bepaald moment hadden we een A2 Duitserhond, een Exosforo, een demon internet. Nou ja, noem maar alle oude merken op. Toen kwamen de buitenlandse partijen.

Randal Peelen:
[41:41] Maar noem er ook eens een die er nog wel bestaat.

Tristan Suerink:
[41:45] Volgens mij is... Coltelecom, een van de oudsten die er staat?

Randal Peelen:
[41:50] Geen idee. Dat weet je beter dan ik.

Tristan Suerink:
[41:53] Nou ja, we hebben nog steeds één kast... die nog hele oude glasweefsaansluiting heeft... die tegenwoordig van Liberty Global was... die ooit door A2000 daar neergezet is. En voor de niet-kenners... A2000 de oude kabelnet van Amsterdam.

Jurian Ubachs:
[42:04] Even voor mijn beeldvorming. Randal, jij hebt met Freedom. Jullie staan daar ook. Wat betekent dat concreet? Is dat jullie uplink naar internet? Dat loopt via hun?

Randal Peelen:
[42:14] Ja, kijk dus. Er is in de internetwereld... Dan noem je, kijk, je hebt een machine en die moet met de buitenwereld praten.

Jurian Ubachs:
[42:23] Ja, een machine?

Randal Peelen:
[42:24] Ja.

Jurian Ubachs:
[42:26] Nee, maar even, ik ben klant bij jou bijvoorbeeld en ik heb een computer thuis. Dus dat gaat dan...

Randal Peelen:
[42:30] Dus als je thuis zit, dan ben jij afhankelijk van één of twee of een aantal internetproviders die daar binnenkomen. Dus je hebt meestal een kabel van Ziggo en een glasvezel en er zit al KPN op bijvoorbeeld. En daar kun je een paar providers kiezen. Alleen, daar gaat al het verkeer dat in jouw huis moet blijven, gaat op je LAN. En al dat verkeer in de rest van de wereld is je WAN. Dus jij hebt je internetprovider. En dat is eigenlijk in vaktermen. Is dat je transitprovider. Dat is de lijn daar doe je al het andere heen. Alles wat niet in jouw netwerkje kan. Gaat daarheen. En dat is in de spreektaal het internet. Maar dat heeft natuurlijk elke provider. Is geen enkele provider. Die kan op elke bestemming op de wereld komen. Je moet altijd via een aantal hops daar naartoe. Als je een provider bent. Wil je A zo min mogelijk hops. Want dat is het sneller en kwalitatief beter. Maar je wil B ook zo goedkoop mogelijk. Dus wat jij gaat doen is je kijkt gewoon waar kan ik gaan hangen. Waar zoveel mogelijk relevante partijen zitten. Nou, op dit moment zou je zeggen. Als je YouTube en Netflix kunt bereiken. Dat is een heleboel verkeer. Dan ga je naar een datacentrum waar die al hangen. Nou, dan ga je er heen. En dat noem je een pairing.

Jurian Ubachs:
[43:32] Wacht even. Dus in dat datacentrum hangen ook al kastjes. Die van YouTube en van Netflix zelf zijn.

Randal Peelen:
[43:38] Ja, of netwerkapparatuur. Die het weer door kan pompen enzovoort.

Jurian Ubachs:
[43:41] Ja, precies. Dus dat je lijntje naar Netflix en YouTube heel kort is.

Randal Peelen:
[43:44] Ja, en andersom. Netflix en YouTube, Google dus. die willen juist op alle hoeken van de wereld komen zodat de lijntjes naar die internetproviders wisselen. Dus ze groeien naar elkaar toe. Een soort symbiotisch wezen. En op een gegeven moment raken ze elkaar aan. Zoals E.T. dat deed op de poster. En dan hebben ze een pairing, heet dat. Dus dan zegt die internetprovider al het verkeer dat naar Google moet dat moet nu niet meer naar mijn andere internetprovider de transitprovider. Alles mag daarheen lijnen. Nee, dat moet daarheen. Dus elke provider heeft een x-aantal lijntjes naar allerlei andere partijen. En één of meerdere, meestal meerdere transit providers noemen ze dat. Dat zijn hun eigen internet providers. Dat is gewoon al het andere. Hier is geld, breng het maar op alle plekken van de wereld. Dus het is een soort hobby om niet alleen te kijken met wie kan ik peren en welke transit providers zijn voordelig. Maar ook op welke plekken in Nederland kan ik gaan hangen. Zodat ik daar met partijen kan verkeer uitwisselen. Zodat het zo snel en goedkoop mogelijk wordt, zeg maar. En dat is gewoon een, ja, dat is een vak apart. Nu is door een, ja, toevalligheid in de geschiedenis eigenlijk NICF één van de plekken geworden. Waar heel veel internet providers samenkomen.

Jurian Ubachs:
[45:00] Dus het is handig om daar ook in te hangen.

Randal Peelen:
[45:01] En ja, je bent wel gek om daar niet te hangen. Want het is A, een datacentrum waar iedereen al hangt. En B, je mag daar ook gewoon onderling lijntjes met elkaar trekken. Er zijn ook datacentra die zeggen, nee, jij zult geen lijntjes trekken naar je buurman. Dat mag niet.

Tristan Suerink:
[45:13] Dan moet je ons honderd euro per maand betalen.

Randal Peelen:
[45:16] Precies, het is een verdienmodel natuurlijk.

Jurian Ubachs:
[45:18] Ja, uiteraard.

Randal Peelen:
[45:19] Dus dat maakt van Nick Hefjaar door omstandigheden eigenlijk de plek. Als je daar links en rechts kijkt. Alles wat zichzelf internet provider noemt hangt daar. En meer. Jullie zijn zelfs nieuwe vloeren bij aan het bouwen.

Tristan Suerink:
[45:33] We hebben twee jaar geleden een stuk dak omgebouwd tot datavloer. Want het stond gewoon vol. En we hadden nog steeds partijen die ze hadden willen heel graag een kastje bij jullie. En alles wat we er verdienen met die ruimte... dat gaat niet in de spreekwoordelijke leaseauto van onze directeur. Want A die heeft geen leaseauto. Maar daar gaat allemaal de wetenschap in. Dus voor ons is het ook een soort van derde geldstroom om wetenschappenonderzoek te financieren. Waar bijvoorbeeld bepaalde subsidiegevers op dat moment niet in geloven.

Randal Peelen:
[45:59] En wat ik ook wel leuk vind is er is een soort van heel erg onderling vertrouwen en respect tussen de nerds die die kasten beheren. Bijvoorbeeld Freedom was op een gegeven moment een nieuwe internetprovider vijf jaar geleden gestart.

Randal Peelen:
[46:12] Je kunt niet zomaar even bij Nick even aanbellen ding dong geef mij zo'n kast. Dat zijn natuurlijk relatief kostbare zeldzame kasten. En op een gegeven moment was dus een bevriende provider, Fusex, die had ruimte over. Die zegt, nou, dat mogen jullie wel hebben. Zo hebben we dat met hen bekokstoofd, dat we daar nu een kast hebben. Maar die kast is heel erg fijn om te hebben. Omdat dat gewoon een van de belangrijkste punten is om met de rest van de wereld te kunnen praten.

Jurian Ubachs:
[46:37] Ja, dus in principe al, stel dat die kast er niet zo zou zijn. Dan wordt de algemene kwaliteit van jullie netwerk, het zal niet een gigantische klap meteen zijn. Maar die gaat wel naar beneden.

Randal Peelen:
[46:49] Je moet dus dan bij een van de providers die daar wel hangt vragen, kun jij mijn signaal daarheen brengen? Zegt ze, ja dat kan, dat kost wel geld. En dan ben je dus afhankelijk eigenlijk.

Jurian Ubachs:
[47:00] Ja, klopt.

Randal Peelen:
[47:02] En ik vind dat fascinerend, want het is een wetenschappelijk instituut dat net niet een universiteit is. Net niet een datavloer, net niet een internetprofi. Het is een heel gekke mengelmoes van dingen die je bent. En dat vind ik heel bijzonder.

Tristan Suerink:
[47:18] Dat ben ik ook.

Randal Peelen:
[47:21] Want dat sfeertje hangt er ook een beetje. Nog één ding, want ik vind het wel leuk. Ik kwam bij jullie aan. Je zegt ik kan jou een rondleiding geven. En ik had verwacht, nou dan kunnen we even wat servers zien hangen.

Randal Peelen:
[47:31] En wat supercomputers zien brommen. En dan hoop ik dat ik jouw geheime killroom in een hoek van het pand nog uitkom. Dit is me gelukt.

Tristan Suerink:
[47:39] Zeker.

Randal Peelen:
[47:41] Alleen, het eerste waar je me mee naartoe nam, was een werkplaats. waar ze freesmachines hebben staan. En ik denk nou, er is dan freesmachines. Doe even normaal. Dat hebben ze bij de gamma. Weet je wel, wat is daar nou interessant aan? Dan hoop ik dat jij mij kan vertellen waarom dat wel degelijk zo interessant was.

Tristan Suerink:
[47:59] Hoeveel datacentra of universiteiten ken je die gewoon een complete werkplaats hebben die opweef wat micronniveau dingen kan maken?

Randal Peelen:
[48:07] Maar micronniveau, leg even uit waarom dat boeiend is.

Tristan Suerink:
[48:11] Nou ja, we bouwen natuurlijk... We doen mee aan experimenten.

Randal Peelen:
[48:15] Ja.

Tristan Suerink:
[48:18] En versnellen zoals de LSE, die kan je niet bij de Bartschmidt kopen. Nee. Je kan niet een paar supers ook zo aan elkaar plakken en zeggen... Ja, dan heb je al een deeltje sneller, maar hij zal niet heel effectief zijn... om de Higgs deeltje mee te ontdekken. Nee. Dus je hebt eventueel spullen nodig die niet bestaan. Je moet eventueel technieken bedenken die nog niemand heeft geprobeerd. Om deeltjes te ontdekken waarvan men denkt dat ze misschien bestaan.

Randal Peelen:
[48:39] Maar wat voor dingen heb je nodig? Schroefjes, koppelstukjes, buisjes?

Tristan Suerink:
[48:45] Van alles.

Randal Peelen:
[48:46] Van alles.

Tristan Suerink:
[48:47] Om een voorbeeld te geven. We hebben een experiment op de bodem van de Middellandse

Tristan Suerink:
[48:50] Zee staan. Genaamd KM3 net. Dat zijn glazen bollen met allemaal hele enkele fotonlichtgevoelige sensoren erin. Om te proberen deeltjes zijn om de trinos te detecteren die gewoon ver uit het helal komen. Die beetje door het water worden afgeremd. Daar iets van blauw gelicht afgeven. En dat proberen we te vangen.

Randal Peelen:
[49:10] Lukt het?

Tristan Suerink:
[49:11] Ja.

Randal Peelen:
[49:12] Echt?

Tristan Suerink:
[49:12] Ja.

Randal Peelen:
[49:13] Wat?

Tristan Suerink:
[49:14] Maar dat is een kubieke kilometer detector die op de bodem van de Middellandse Zee staat.

Jurian Ubachs:
[49:18] En die hebben jullie zelf bedacht en gebouwd?

Tristan Suerink:
[49:20] We zijn een van de partijen die dat heeft gedaan. En wij zijn de partij in het consortium die die bollen maakt. En die bollen, dat zijn een beetje formaat skippieballen. En daar hebben we er duizenden van gemaakt. Maar ja, bedenk maar, zoals mijn collega zei vanmiddag, hoeveel bar erop staat in zo'n bol. Om de hoeveelheid bar te matchen op wat het op de bonen van Milan zeeft. Volgens mij is het 400 bar. Dus je bent een glazen bol aan het maken die 400 bar is van binnen.

Jurian Ubachs:
[49:48] Ik kan me nog onder de zee herinneren waar dat minder positief afkomt.

Tristan Suerink:
[49:52] Dus om dat soort uitdagingen te kunnen doen, je kan wel een willekeurige partij bellen van bouw dat voor mij, maar de kosten gaan heel door het dak heen, je hebt heel veel vertraging, want je hebt heel veel schakels waar je overheen moet gaan en veel fabrikanten zijn niet ingericht op kleine oplagers. Of relatief kleine oplagers. Dus je bent heel veel, als je het in huis allemaal kan experimenteren. En in huis ook snel kan schakelen van. Dit is net niet wat ik zoek. Kunnen we een beetje aanpassen? Dan werkt zo'n werkplaats geweldig.

Randal Peelen:
[50:21] Ja, wat ik dus mooi vond om te zien. Is daar staan dan een aantal nerds. Als ik zeg vreesmachine. Dan snap je niet wat ik bedoel. Zowel hele ouderwetse soort van boormachines.

Tristan Suerink:
[50:31] Van die draaibanken.

Randal Peelen:
[50:32] Maar die kunnen heel nauwkeurig boren. En van die grote witte machines. Waarvan je denkt. Komt dit bij ASML vandaan? Of zo ziet dat eruit. En die kunnen dus wel over vijf assen een stuk metaal draaien. En daar dan in graveren, laser en bijtenle boren.

Jurian Ubachs:
[50:48] Spijkeren. Het lijkt een beetje hoe onderdelen voor Formule 1-auto's worden gefabricerd. Dat is met diezelfde precisie, denk ik.

Tristan Suerink:
[50:54] Ja, zelfde soort apparaten gebruiken we.

Jurian Ubachs:
[50:56] Dat luistert ook. De bout en dingen die in die wielophanging en zo gaan. Dat luistert echt op veel kleiner dan een millimeter nauwkeurig.

Randal Peelen:
[51:04] En als ik een iPhone zou willen ontwikkelen, dan vind ik het al ingewikkeld. Maar die moet dan waterdicht zijn. Alleen de kiertjes die er in een schroef mogen zitten. Een kiertje van een paar micron, dat boeit niet. Alleen dat boeit voor jullie wel. Want je moet met een paar honderd bar aan druk dat schroefje kunnen verpouwen.

Jurian Ubachs:
[51:23] In de grootste heen is je waterdicht genoeg. Maar op 100 meter diepte in de oceaan. Servers eigenlijk niet meer of veel meer dan 100 meter diepte.

Randal Peelen:
[51:29] En met absoluut vacuum om kunnen gaan enzovoort. En wat ik dus leuk vind in dat verhaal. Dan zie je zo'n glunderende nerd een stukje laten zien. waarvan ik denk, ja, ik snap dat je dat kan ontwerpen. Ik zou bij wijze van spreken kunnen 3D printen, maar dat is dus zo nauwkeurig dat het op dat niveau sluitend is. Maar wat hij dan ook vertelt, kijk, je kunt dit wel ontwerpen, maar als je dan een fabrikant die heel goed kan produceren, vraagt om er één te maken, dan is het gruwelijk duur. Terwijl ik kan hier gewoon met een onderzoeker gewoon heel erg korte lijntjes tegen elkaar afketsen en een paar keer zo'n prototype maken. En pas als die echt helemaal af is, sturen we hem naar een fabriek en die kan er dan in een maand duizend van maken. Dat kunnen wij weer niet. Dat vind ik dan fascinerend, omdat... nooit in mijn dagelijks leven voor dat soort problemen komt te staan. Sterker nog, in mijn vakgebied is... hoe meer ervan bestaan, hoe beter. Want het wordt waarschijnlijk goedkoper. Er zijn er meer onderdelen. En er hebben meer mensen verstand van hoe het werkt. Dus het is exact het tegenovergestelde van wat jullie doen in zekere zin.

Tristan Suerink:
[52:27] Klopt.

Randal Peelen:
[52:28] Ja, en ik vind het ongezettend leuk... dat dat daar in Amsterdam staat te zijn... zonder dat heel veel mensen daar erg in hebben.

Tristan Suerink:
[52:37] Nee, het staat er al bijna 70 jaar.

Randal Peelen:
[52:39] Ja, moet je nagaan. Hebben wij een vraag van luisteraars gekregen? Want volgens mij had er iemand een heel erg bijzondere vraag. Waarvan ik geen idee heb waar die vandaan komt. Maar...

Tristan Suerink:
[52:52] Zal het een bekende van me zijn?

Randal Peelen:
[52:53] Nou, nee.

Jurian Ubachs:
[52:55] Heb je nu over een specifieke vraag?

Randal Peelen:
[52:57] Nou, ik dacht als we afluchtig willen beginnen. Dan kunnen we die van Hazi doen.

Randal Peelen:
[53:02] Hij vroeg zich af. Hoeveel uilen moet je op één dag gezien hebben. Voordat je je zorgen gaat maken.

Tristan Suerink:
[53:08] Uilen? Ja.

Randal Peelen:
[53:09] Ik vroeg aan hem, is het een inside joke die ik over het hoofd zie? En op de Harry Potter verwijzing na? Nee, gewoon stel dat je een uil ziet.

Tristan Suerink:
[53:16] Ja.

Randal Peelen:
[53:17] En even later zie je er nog één.

Tristan Suerink:
[53:19] Ja. Het ligt waar je loopt. Als je in Amsterdamse Bos loopt, op bepaalde plekken kom je heel veel uilen tegen.

Jurian Ubachs:
[53:26] Ja, maar die uilen...

Randal Peelen:
[53:26] Niet overdag, toch?

Jurian Ubachs:
[53:27] Ja, maar die uilen verschuilen zich ook heel erg klopt. Als ik ineens heel veel zie, dan ga ik me zorgen maken over de uilen. Als ik er meer dan honderd zie, ga ik me zorgen maken over de aarde.

Tristan Suerink:
[53:36] Ja, maar wat voor extra zintuigen hebben uilen? Wat wij niet hebben.

Jurian Ubachs:
[53:40] Maar het is gewoon out of the ordinary.

Randal Peelen:
[53:43] Als je ze wil zien. Het kan toch alleen s'nachts.

Jurian Ubachs:
[53:46] Zou je voelen dat alle vogels die je ziet. Ineens op ons te boven vliegen. Inverted.

Tristan Suerink:
[53:50] Ja, dan vraag je wel. Wat is er aan de hand? Ben ik in Australië?

Jurian Ubachs:
[53:52] Ja, maar het is een vogel. Je kan niks vragen.

Tristan Suerink:
[53:55] Nee.

Jurian Ubachs:
[53:55] Dus dat ben je hetzelfde.

Randal Peelen:
[53:57] Ik vind wel die grap heel leuk. Die ik op TikTok zag. Dat je. Hij is ook op andere plekken hoor. Rustig maar mensen. Dat iemand dan naar een collega gaat. En dan zegt. they're saying someone in the office is possessed by an owl. En dan zegt die persoon, hoe? Alleen, ja, die grap is op zichzelf heel flauw. Alleen als je dan een compilatie ziet van de keren dat dat lukt. En die vraag gewoon dat, in effect, het wordt steeds grappiger zeg maar als je dat ziet. Dus er zijn wel veel mensen bezeten door een uil. Maar ik denk bij mij, behalve als ik in de dierentuin ben, want ik had een keer een dierentuin met zo'n hele vleugel vol met allerlei soorten uilen. Dan kom je erachter dat er meer uilen zijn dan je denkt. Je bent gewoon de uil. Dat is dat witte beest uit Harry Potter. Zo zit een uil. Er zijn echt wel een heleboel rassen en soorten. Ik denk bij drie al wel. Voordat mij een vogel opvalt, ik ben daar niet mee bezig. Je hebt van die vogelaars die horen oh, er zit zo'n beestje. Boeien.

Tristan Suerink:
[55:00] Ik weet dat er een vogel bestaat die in drie zit. Die klinkt alsof hij een matrixprinter is.

Randal Peelen:
[55:05] Die wil ik als huisdier.

Jurian Ubachs:
[55:07] In mijn matrixprinter dan.

Tristan Suerink:
[55:09] Ik noemde dat altijd, het printervoogdje, als ik die hoorde, dat ik ergens iets had van, waarom klinkt dat beest als een matrixprinter?

Randal Peelen:
[55:14] Ik heb dat geluid in mijn hoofd, maar ik kan dat niet nadoen.

Jurian Ubachs:
[55:18] Ik heb trouwens nog een andere vraag. Dan doen we er wel eentje van luisteraars. Je noemde net de internet-dinosaurissen. En je maakte een opmerking over mensen die heel erg geloofden in internet. De potentie van internet. Ja, 70, 80. Jan met de pet kende internet nog lang niet. Alleen het was echt een groepje wetenschappers die ermee bezig waren. Die daar de potentie van zagen. Voeren internetdinosaurissen als

Jurian Ubachs:
[55:46] ze met elkaar praten. En ze refereren bijvoorbeeld naar TikTok dansjes. Of problematieken op het gebied van mentaal welzijn. Voeren die wel eens gesprekken in de richting van. Wat voor monsters zij hebben meegeholpen te creëren uiteindelijk?

Tristan Suerink:
[56:05] Ik denk dat de meesten daar niet echt bij stilstaan. Als ik bijvoorbeeld een van mijn collega's...

Jurian Ubachs:
[56:11] Voor de duidelijkheid, dit is zeker geen beschuldiging of zo. Wat in de jaren tachtig heel abstract en theoretisch en voor een deel kleinschalig praktisch werd, is natuurlijk nu totaal wereldveranderend gebleken.

Tristan Suerink:
[56:25] Ja, ik bedoel.

Jurian Ubachs:
[56:26] Ik ben wel benieuwd hoe de dinosaurussen van deze wereld daar dan naar kijken, zeg maar.

Tristan Suerink:
[56:31] Nou, als ik een van mijn, nou ja, ondertussen gepensioneerd... Eén collega was de eerste webmaster van Nederland, genaamd Willem van Leeuwen. De gebruiksnaam was A03. Vraag me niet waarom we die gebruiksnamen toen hadden, maar oké. En als je hem die vraag zou stellen, dan zal hij iets hebben van, nou ja, we waren gewoon met iets moois bezig. En we hadden het idee van, we willen graag informatie naar iedereen kunnen brengen. Dat was het idee waarom men zo evangelie voor het internet deed. Dat was beginjaar nederig was dat echt nodig. En ook vooral voor het WWW, wat natuurlijk nu door iedereen gebruikt wordt. En die staan er echt totaal niet bij stil wat aan andere bijeffecten zijn gekomen. Zoals de TikTok filmpjes met de mogelijke, ja, de werkelijkheid anders zien. En daardoor je eigen mentale gezondheid beïnvloeden.

Jurian Ubachs:
[57:18] Ja, de TikTok filmpjes zijn een onschuldig voorbeeld over het algemeen. Maar we hebben natuurlijk ook inmiddels zijn er ook hele deep dives en studies gedaan. Naar het bespelen van een totale bevolking. Als het bijvoorbeeld gaat om een verkiezing. Waarbij internet, zeker als je bijvoorbeeld kijkt naar de Amerikaanse verkiezingen recentelijk, een enorm grote rol heeft gespeeld. En daarom zeg ik ook, het is letterlijk wereldveranderend. Want toevallig, Philip Remark, die werkt bij DPG Media en die is baas van de journalistiek. Als in zijn baan is een beetje kijken wat doet de journalistiek, wat gebeurt er in de journalistiek. En die heeft daar ook een hele lezing over gegeven. over toch wel de manier waar de traditionele media nu staan in verhouding met nieuwe media die dus dankzij internet en vaak ook uitsluitend op internet, en denk aan de Joe Rogans van deze wereld, hoe die eigenlijk de leidende rol hebben overgenomen. Zeker als je kijkt naar de Amerikaanse verkiezingen. Joe Rogan is daarin duizend keer belangrijker geweest dan misschien wel alle kranten bij hem opgeteld.

Tristan Suerink:
[58:20] Ja, of CNN en Fox en Weefd of dat weer nog meer.

Jurian Ubachs:
[58:23] Ja, dus het is een... En jullie hebben, natuurlijk niet alleen de mensen hier in Nederland, maar gewoon alle wetenschappers uit de jaren 70-80 die hiermee bezig waren, hebben op dat betreft de wereld geschapen zoals die nu is voor een deel?

Randal Peelen:
[58:36] Niet mee eens.

Jurian Ubachs:
[58:38] Dat mag, maar als zonder internet was dat een andere wereld.

Randal Peelen:
[58:41] Nou, wat wij nerds, dan neem ik even de vlag, goed hebben gedaan in het begin is dat je, we hebben het OC-model bedacht. Dat betekent dat het internet bestaat uit zeven lagen. En elke laag is elke techniek onderling uitwisselbaar. Dus op laag één is de fysieke laag. Je kunt een ethernetkabel of een glasvezelkabel gebruiken. Of wifi. Die mag kiezen. Maakt niet uit. Voor alles daarboven maakt dat niet uit. En zo ga je helemaal omhoog. En alle problemen. De geopolitiek. De gatekeepers. De vergraving. De dopamine. Die zit allemaal in die bovenste paar lagen. De onderliggende lagen. Juist het fysieke netwerk. Met zeekabels. Deze transatlantisch.

Jurian Ubachs:
[59:19] Dat snap ik allemaal. En uiteindelijk ligt er iets dat werkt. En dan de bovenste lagen gaan er mee aan de haal. Dat begrijp ik allemaal wel. Ik wijs niemand als schuldig aan. Maar het is meer... In die tijd werden die eerste lagen gebouwd. En uiteindelijk. In die bovenste lagen. Wordt het iets zoals het nu is.

Randal Peelen:
[59:37] Klopt.

Jurian Ubachs:
[59:38] Daar zit wel een kassaal verband.

Randal Peelen:
[59:40] Ja.

Tristan Suerink:
[59:41] Maar gaat dat niet vooruit?

Randal Peelen:
[59:42] Je hebt de info.

Jurian Ubachs:
[59:43] Ja natuurlijk. Uiteindelijk gaat de wereld voor een deel naar de klote. Omdat we ooit hebben bedacht hoe brandstof werkt.

Tristan Suerink:
[59:49] Ja. Ik bedoel maar. Als je kijkt naar de gasleiding. Die in de jaren zestig. Bij bewijs van je ouders of grote ouders naar binnen werd gebracht. Die wel voor gezorgen. Dat je warm thuis kon douchen. Dat je makkelijk je huis kon verwarmen. Maar dat heeft heel veel profijt gegeven. En daardoor leven we beter gaan.

Jurian Ubachs:
[1:00:02] Voor de duidelijkheid. Ik ben groot voorstander van internet.

Jurian Ubachs:
[1:00:05] Als ik nu een tijdmachine had. Zou ik niet teruggaan naar dat moment. En dan de wereld redden van internet. Dat zeker niet. Maar het is gewoon wel fascinerend. Om te zien hoe dat. Inmiddels 40, 50 jaar later. Een heel ander beest geworden is. Dan misschien wetenschappers in die tijd. Ooit hadden kunnen voorspellen.

Tristan Suerink:
[1:00:23] Dat hadden ze ook niet voorspeld.

Randal Peelen:
[1:00:24] Nou ja en nee. Kijk, het is wel zo dat hoe de techniek is gebouwd, met het hele open en vertrouwende karakter, er ook voor zorgt dat het juist... Alles wat nog wel goed werkt, is ook daardoor. En ik denk dat...

Jurian Ubachs:
[1:00:42] Veel meer voordelen dan nadelen.

Randal Peelen:
[1:00:43] Landen die censuur plegen of de rest van de wereld buiten wil laten, die lukt dat niet. Omdat het zo'n open techniek is, die zorgt dat je over landsgrenzen kan komen.

Jurian Ubachs:
[1:00:52] Zo zo het feit dat wij hier vrij makkelijk mee profiteren, als bij Stanford of iets dergelijks iets baanbrekends wordt gedaan... dan komt dat omdat het heel snel verplaatst via internet.

Randal Peelen:
[1:01:01] En ik denk, en dan pakken we even terug op een van die internetpioniers... die hebben we een keer in de podcast gehad, moeten we misschien nogmaals doen... een bekende naam, Marleen Stikker. Die heeft toen dat boek geschreven, het internet is stuk... maar we kunnen het repareren. Eigenlijk is wat zij zegt... De manier van denken die toen bedacht is, is eigenlijk af in die zin dat de manier waarop internet vroeger werkte, kruisbestuiving, open cultuur, samenwerken, is ook weer tegengif voor wat er nu allemaal misgaat. Het enige is waar de nerds de plank mis hebben geslagen, is dat onderlinge vertrouwen. Je moet iets meer technieken bouwen voor wat nou als die ander niet te vertrouwen is. En wat meer, wat nou als er wel monopolies opstaan? Of wat nou als ze wel pijpen in de handen komen van een groot bedrijf. En dat zij daar dan de gatekeeper gaan bepalen waar jouw aandacht heen gaat. Die uitzonderingen, die hebben we niet goed voorzien. Maar ik denk wel dat het tegengift daarvoor weer terug ligt in het...

Jurian Ubachs:
[1:01:56] Nou zeker, daar ben ik het er helemaal mee eens. Ik wil nogmaals, ik hang er geen waarde aan. Het is meer wat het geworden is. Dat is interessant.

Randal Peelen:
[1:02:04] Het is wel uit de klauwen gelopen, ja.

Tristan Suerink:
[1:02:06] Het is zeker als je aan mijn collega Willem van Leeuwen vraagt. Wat had hij verwacht? Had hij verwacht dat mensen zo wel een eigen webpaginaatje maken. Zoals dat in de jaren negentig eruit zag. En er zullen wel wat encyclopedie op in te schrijven.

Jurian Ubachs:
[1:02:21] Kennis uitwisselen.

Tristan Suerink:
[1:02:22] Kennis uitwisselen.

Randal Peelen:
[1:02:24] Maar op een gegeven moment.

Tristan Suerink:
[1:02:25] En hier daar misschien een vies plaatje of zo.

Randal Peelen:
[1:02:27] Ik wou net zeggen, toen kwamen de dickpicks. Ja, daar ging het mis hoor.

Jurian Ubachs:
[1:02:30] Eerst gewoon in tekstbeschrijvingen van.

Randal Peelen:
[1:02:32] Ja.

Jurian Ubachs:
[1:02:34] Wil je mijn penisbeschrijving?

Tristan Suerink:
[1:02:37] Mooie ASCII art. En dan die matersprinten gewoon uurlang blijven.

Randal Peelen:
[1:02:42] Maar dit is wel leuk. We zouden eens een keer weer wat van de nog levende internetpioniers erbij moeten houden. Want dit is wel fascinerend. Die mensen kunnen het beste ranten over wat er nu allemaal aan de hand is hoor.

Jurian Ubachs:
[1:02:53] De camera zie je er nu trouwens uit alsof je aan het bellen bent met een bierflesje.

Randal Peelen:
[1:02:56] Dat is ook zo. Ik vraag hem of mijn kin een nek een beetje koud kan houden.

Jurian Ubachs:
[1:03:01] Oké, dat lukt vast goed.

Randal Peelen:
[1:03:02] Ja, precies.

Tristan Suerink:
[1:03:03] Ik kan ook een keertje aan Willem van Leeuwen vragen of hij interesse heeft. Dan heb je de eerste webmaster van Nederland.

Randal Peelen:
[1:03:10] Ik denk wel dat ik dat leuk zou vinden, ja.

Tristan Suerink:
[1:03:12] Ik zal wel even kijken of hij interesse heeft. Hij woont in de buurt van Amsterdam.

Randal Peelen:
[1:03:18] Nice!

Jurian Ubachs:
[1:03:20] Zullen we nog wat andere vragen van Willem?

Randal Peelen:
[1:03:21] Ja joh, jij was lekker op dreef.

Jurian Ubachs:
[1:03:23] Want Boba vraagt zich af waar Tristan zou willen werken als Nick Heff niet bestond.

Tristan Suerink:
[1:03:33] Goeie vraag. En de rest van de wereld zou dan wel bestaan?

Jurian Ubachs:
[1:03:38] Unspecified. Maar Nick Heff bestaat niet.

Tristan Suerink:
[1:03:41] Nee, Nick Heff bestaat niet.

Jurian Ubachs:
[1:03:43] Of jij denkt, als Nikkev niet bestaat, bestaat de rest van de wereld evident ook niet meer?

Tristan Suerink:
[1:03:47] Nou ja, bepaalde dingen hangen natuurlijk wel aan elkaar vast. Kijk, als Nikkev niet bestaat, dan zal zeer waarschijnlijk het internet minder groot zijn geworden in Nederland. Of minder toegankelijk. Omdat je die open vrijplaats met elkaar koppelen mist. Want dat komt dan in een vroege vaartoe bij multinational terecht.

Randal Peelen:
[1:04:04] Internationaal een van de grootste knooppunten ever. Nou ja, dat is voor zo'n klein landje bizar. En dat is dus toevallig.

Jurian Ubachs:
[1:04:12] Nee, dat bestaat dus niet meer. Nee.

Tristan Suerink:
[1:04:13] Dat bestaat dan niet meer.

Randal Peelen:
[1:04:14] Nee.

Jurian Ubachs:
[1:04:15] Dus waar dan wel.

Randal Peelen:
[1:04:17] Dus het is geen...

Jurian Ubachs:
[1:04:18] Het kan maar gewoon CERN.

Tristan Suerink:
[1:04:21] CERN zou natuurlijk een logisch antwoord zijn, maar ik ben echt persoonlijk niet heel graag op CERN.

Jurian Ubachs:
[1:04:28] Boba, we komen zo terug weer op jouw vraag. Waar zit dat in? Waarom ben je niet graag op CERN?

Tristan Suerink:
[1:04:33] Ik vind het te groot. Je hebt daar tienduizenden mensen bij elkaar. en iedereen aanbidt het alsof je appelgebruikers bij de voordeur van Steve Jobs staan. Een beetje zo'n soort gevoel. Daar krijg ik al erbij. Niks mis mee. Plus, je hebt daar best wel heel erg de Franse mentaliteit. En dat bots een beetje met hoe ik ben.

Jurian Ubachs:
[1:04:53] Ja, en dat zit hem in... Als je zegt de Franse mentaliteit, nou, daar kan ik me iets bij voorstellen. Dat is toch altijd een beetje lastig in de omgang of zo, maar ik kan moeilijk Ik merk dat ik moeilijk kan definiëren waar dat dan in zit.

Tristan Suerink:
[1:05:07] Beetje lastig in omgaan. Een stuk arrogantie natuurlijk die erbij komt rijken.

Jurian Ubachs:
[1:05:13] Ook niet kunnen omgaan met hoe direct wij zijn. Dat ligt wel weer een beetje in ons ook.

Tristan Suerink:
[1:05:17] Dat is dan weer het contra-gedeelte erin. CERN aan zich is best wel, natuurlijk heel erg internationaal. Want er werken natuurlijk mensen uit de hele wereld. Maar ik heb zelf ook een CERN-account. Ik heb zelf ook een passie om bij CERN binnen te kunnen. Ik hoor het gezien als een CERF medewerker op een bepaald vlak... Maar bijvoorbeeld de mailtjes daarover dat zeg maar in een of ander pand de wc verstopt is. Het meeste is nou in Frans en dan heb jij ergens onderin recht in het Engels van oh jij de wc heeft verstopt. Je merkt toch wel heel erg die Franse mentaliteit. Maar dat is mijn, ja.

Jurian Ubachs:
[1:05:52] Dus het wordt niet zin?

Tristan Suerink:
[1:05:53] Het wordt niet zozeer zin.

Randal Peelen:
[1:05:55] Ik denk dat jij niet per definitie in de wetenschappelijke hoek thuis hoort. Jij hoort thuis op een plek waar jij als nerd leuke bijzondere computers aan elkaar mag knopen.

Jurian Ubachs:
[1:06:06] Zet je hem nou een baan aan te bieden?

Tristan Suerink:
[1:06:08] Ik kan niet durven.

Randal Peelen:
[1:06:10] Op een manier die nog niet eerder gedaan is. Dus je vindt het leuk om te pionieren. Iets voor het eerst te doen. En het liefst met computers. Er zijn meerdere hoeken van het land waar dat kan. En dat hoeft niet per se wetenschappelijk van aarde te zijn.

Randal Peelen:
[1:06:25] Ik denk dat het stuk, als je het stuk IT op moet geven. Of het stuk wetenschap. Dat bij jou blind het stuk wetenschap zou sneuvelen. Als je moet kiezen.

Tristan Suerink:
[1:06:34] Als ik moet kiezen, ja. Ja, want ik ben natuurlijk gewoon een techneut in hart en dieren. Het hoeft mij niet per se IT te zijn. Het mag ook bewijzen van, in ieder geval dat je meer de elektrotechniek hoek in de huid, of misschien even de visiele techniek.

Jurian Ubachs:
[1:06:46] Ruimtevaart.

Tristan Suerink:
[1:06:47] Dat kan ook, ja. Maar...

Randal Peelen:
[1:06:50] Ik denk dat je het goed zou doen bij een content delivery netwerk.

Tristan Suerink:
[1:06:53] Oh, zeker. Ik denk als je mij bij een van die partijen neerzet, dat ik best wel een omgeving weet te bouwen waar heel kosteffectief is en waar ze heel schaalbaar de wereld mee kunnen vergoveren.

Randal Peelen:
[1:07:05] In tegenstelling tot wat ze nu doen.

Jurian Ubachs:
[1:07:08] Ben ik nog steeds niet waar je wil werken?

Tristan Suerink:
[1:07:09] Ik weet het eigenlijk ook niet. Het kan best zijn, ik kan heel nuttig zijn op de Zuidas bij, zeg maar, flitshandelaren. Maar ik zou ook... Weet je wat je had. Vroeger had je bij Philips, had je Natlab.

Jurian Ubachs:
[1:07:22] Natlab?

Tristan Suerink:
[1:07:23] Ja, Natlab. Dat was hun, zeg maar een beetje speeltuin van Philips, waar ze de cd'en ontwikkeld. En alle innovaties van Philips van de jaren 50 tot de jaren 90 kwamen eventueel uit Natlab.

Jurian Ubachs:
[1:07:36] Oké, ja, dat zie ik wel.

Tristan Suerink:
[1:07:38] Nou, er staan een hele berg Willy Wortels bij elkaar staan, die dan gewoon gekke dingen bedachten en dan hun ding konden doen.

Jurian Ubachs:
[1:07:43] Ja.

Tristan Suerink:
[1:07:43] En op zo'n plek.

Jurian Ubachs:
[1:07:44] Ja, het Natlab zal niet meer bestaan, maar het Natlab van Philips.

Tristan Suerink:
[1:07:48] Het gaat niet echt meer.

Jurian Ubachs:
[1:07:48] Ja, oké, maar Nikhef bestond... Ik weet niet, hoe lang werk je op Nikhef?

Tristan Suerink:
[1:07:52] Sinds 2004, 2005.

Jurian Ubachs:
[1:07:54] Bestond het Natlab toen nog wel? Ja. Kijk, dan had je toen naar het Natlab gegaan. Solved, case closed.

Randal Peelen:
[1:08:00] Precies. We zien alweer bedrijven die dat soort budgetten vrijmaken voor innovatie. Af en toe komt een spin of jong. Je had toch ook dat Google X van alles bedacht.

Tristan Suerink:
[1:08:10] Nee, maar bijvoorbeeld de mentaliteit die Google had, zeg maar, begin jaar 2000. Dus toen ze nog niet in jeval waren. Zo'n type bedrijf, ja, dat past wel bij me. Stop mij maar ergens in de hoek. Laat me gewoon leuke gekke dingen uitspoken.

Randal Peelen:
[1:08:23] Ik heb eigenlijk twee vragen in één. Want ze hebben dezelfde smaak. Namelijk Rob G. die zegt. Het draait Crysis beter op een supercomputer met high performance computer. Of een cluster met high throughput computing. Nou, dat is natuurlijk een mooie verwijzing. Want het spel Crysis heeft nog nooit smooth kunnen draaien met high settings.

Tristan Suerink:
[1:08:40] Geen van beide. Alleen een high throughput computer nodig. Is makkelijker een gaming GPU. in te douwen dan in een supercomputer. High performance computernode. En dat heeft ermee te maken, de ene is zo ontworpen dat er niks meer inpast. Dus je hebt geen insteekkaart en dat soort dingen. Terwijl een high throughput computernode heeft meestal als je de juiste kast hebt gekocht, dan kan wel een twee slots GPU-en kwijt.

Randal Peelen:
[1:09:05] Maar geen van beide computers kan zelf een GPU zijn als geheel?

Tristan Suerink:
[1:09:09] Je hebt tegenwoordig, AMD heeft een systeem op de markt gebracht wat de MI300A wordt genoemd en die heeft A+. Dat zijn CPU-sockets met CPU- en GPU-cores in dezelfde socket verwerkt. Maar dat is wel een heel mooi, bijzonder ding.

Jurian Ubachs:
[1:09:27] Is dat wel vergelijkbaar met een system on chip, zoals je het in een console zou kunnen hebben?

Tristan Suerink:
[1:09:30] Ja, dat is een beetje vergelijkbaar met de PlayStation 5, ja. Maar dan op serverniveau.

Jurian Ubachs:
[1:09:33] Ja, precies.

Tristan Suerink:
[1:09:34] Ik heb in 2019 ooit aan AMD gevraagd van, hoi, kan je niet een keer zo'n ding bouwen? Toen was ik op een hele kleine conferentie waar maar 15 klanten waren uitgenodigd in Londen. En er stond de VP van ER, hoog in de boom van AMD, stond haar een presentatie te geven. En ik stelde dus toen die vraag, van kan je ook iets maken dat die dingen combineert? Want je hebt en het een en het ander. En dat doe je al voor de PlayStation 4 op dat moment.

Jurian Ubachs:
[1:09:55] Ja.

Tristan Suerink:
[1:09:56] Om gewoon een beetje moeilijker te kijken. Dit systeem is aangekondigd in 2023. En een van de hoge piesjes van AMD die daar was, die was ook bij die conferentie in Milaan. Waar ik was. En die kwam dus naar me toe.

Tristan Suerink:
[1:10:10] Ze werd gebouwd hè, wat je toen vroeg. Ja, ze werd gebouwd.

Jurian Ubachs:
[1:10:13] Ja, leuk. Vet. Wel leuk. Dat is de PlayStation 5 dan uitverkocht. Dat jij gewoon AMD bent. Doe mij gewoon even die sok, dan bouw ik het zelf wel.

Randal Peelen:
[1:10:21] Ja.

Tristan Suerink:
[1:10:21] Ik zat ook laatst naar die BC350 te kijken. Dat is een van de ASRock-systeemen waar afgekeurde Playstation 5-socks op worden gebruikt.

Jurian Ubachs:
[1:10:30] O, grappig.

Tristan Suerink:
[1:10:31] Die dingen is ooit op de markt gebracht terug om mee te minen. Maar voor de minors zijn ze niet meer nuttig. Dus je kan nu voor duizend dollar gewoon een twaalf van die dingen opkopen. Dan heb je twaalf brakken Playstation 5. Waar je op kan rekenen.

Jurian Ubachs:
[1:10:44] Twaalf brakken Playstation 5. Dat is wel een mooi beeld. Maar specifiek wat Crysis betreft. Ik weet niet helemaal hoe het staat. Maar volgens mij is de grootste bottleneck van Crysis. Dat het niet multithreader te draaien is. Dat alles wat er gebeurt op één koor draait. Of moet draaien.

Tristan Suerink:
[1:11:00] Weet je welk systeem je dan moet hebben? en IBM mainframe. Want die kunnen tot 7 gigaarts opklokken.

Jurian Ubachs:
[1:11:07] Want je kan 70 computers aan elkaar maken. Maar ja, als de game gewoon niet meerdere cores tegelijk kan gebruiken, dan heb je 69 en een heel deel van die eerste heb je helemaal niks. Dus ja, supercomputer kan crisis niet draaien.

Randal Peelen:
[1:11:24] Dat doet me denken. We hebben natuurlijk een aantal keren een aflevering gemaakt met Robert-Jan Huisman, goede vriend. En die zei toen op een gegeven moment, Ja, we gaan een nieuwe programmeertaal bouwen. Wij zeggen, waarom de fuck zou je dat doen? Hij zegt, nou, waar heel veel mensen, zelfs programmeurs zich in vergissen. Is hoe moeilijk het is om systemen gedistribueerd te maken. En ook efficiënt. Dat is echt super moeilijk. Dus als je een programmeertaal maakt die dat extreem simpel maakt voor jou. Dan heb je misschien wel goud in handen. En volgens mij is dat nog steeds voor heel veel programmeeruitdagingen. Echt heel lastig. Ik heb heel vaak op mijn computer, als ik iets laat draaien, dan zie ik twee of drie threads helemaal vol en dan houdt het op. Dan denk ik, ja, volgens mij kan het dan dus in theorie sneller.

Tristan Suerink:
[1:12:09] Ligt aan het type berekening. Als het een kaskade van berekening is, dan kan je moeilijk opknippen.

Randal Peelen:
[1:12:13] Ja, precies. Dat is wel jammer.

Tristan Suerink:
[1:12:15] Ja.

Randal Peelen:
[1:12:16] Oké.

Jurian Ubachs:
[1:12:17] Heb je die andere variant?

Randal Peelen:
[1:12:18] Ja, dat is gewoon leuk. Heb je wel eens Doom gedraaid op een supercomputer?

Tristan Suerink:
[1:12:21] Natuurlijk.

Randal Peelen:
[1:12:22] Precies.

Tristan Suerink:
[1:12:23] Ik heb ooit wel eens een Q3 server gedraaid op een netwerkkaart. En ook ooit is op een switch. En niet aan de Nintendo switch, maar gewoon...

Jurian Ubachs:
[1:12:34] Ja, een netwerkswitch.

Tristan Suerink:
[1:12:35] Een netwerkswitch.

Randal Peelen:
[1:12:36] Ik vind dat wantstalte gedrag. Toch begrijp ik het.

Tristan Suerink:
[1:12:40] Ja. Ik heb dat ding ook... Was in 2009 op die switch heb ik hem ook aan het internet gehangen. Dat was ook letterlijk de laagste... Hij had de laagste pinktijd van zo'n beetje alles op internet. Die 2-3 server.

Jurian Ubachs:
[1:12:50] Dat wil ik wel geloven, ja.

Tristan Suerink:
[1:12:52] Hij heeft gezien het internet...

Jurian Ubachs:
[1:12:54] Waar draait die server? Letterlijk op het internet. Ja, nee, nee, nee. Letterlijk op het internet. Ja, mooi. Wel grappig trouwens dat enige tijd, dat is inmiddels een heel tijd geleden, de grootste security liability die Tweakers ooit had. We hadden namelijk een dedicated PC staan, ergens in een afstandshok, waar we dus een dedicated Unreal Tournament server op hadden draaien, zodat wij gewoon lekker makkelijk Unreal Tournament kon spelen. Deden we dat ding ooit updaten? Nee. Hing het aan ons netwerk? Oh ja, zeker.

Tristan Suerink:
[1:13:21] Had dat internet vast? te zeggen.

Jurian Ubachs:
[1:13:22] Ja, zeker. Dus dat duurde even. Ik weet niet meer hoe het precies geloven is of het bij een security audit naar voren kwam of dat het echt, of dat het uiteindelijk zelf wel een beetje opmerkte. Dat weet ik niet meer. Maar ik weet wel dat op een gegeven moment toen ik kijk van, haal de kabel er maar even uit.

Tristan Suerink:
[1:13:34] Het was niet dat op een gegeven moment Kees met een stuk slaghout achter je aankwam.

Jurian Ubachs:
[1:13:37] Nee, nee, nee, nee. Maar het was inderdaad wel dat op een gegeven moment ze gewoon zijn gestopt met die bakken. Want dat was niet meer handig.

Randal Peelen:
[1:13:43] Ik weet met enige zekerheid dat Kees hier wel weet van moeten hebben gehad.

Jurian Ubachs:
[1:13:47] Ja, het zal van. In mijn hoofd Of is het waarschijnlijk veel spannender dan dat het in het echt was?

Randal Peelen:
[1:13:52] Dat ding was natuurlijk al helemaal doormiddag gehackt. Maar ik vind het wel leuk. Mensen die dus creatief moeten zijn met. Hé, ik heb een stuk hardware. Dit kan dingen. Wat gaan we er echt op doen? Ja, eerst Doom draaien natuurlijk.

Tristan Suerink:
[1:14:06] In mijn geval pak ik meestal 2, 3. Omdat ik dat een leuker spel vind. Of een retournement. Ik heb ooit wel eens een keer een Intel gevraagd. Toen gingen ze de Xeon Phi uitbrengen. Dat was een soort van snelle kaart vanuit Intel. en ik zat daar dus in een zaal met een heleboel techneuten en het was allemaal nog NDA en Wevermeer en toen stelde ik dus letterlijk de vraag van, kan je 2-3 op dat ding draaien en al die techneuten daar op het podium die zaten ook aan te kijken, Ja, volgens mij wel. Heeft u het ooit gedaan? Nee. Maar we gaan het wel even na de vakantie even uitproberen. Trek er daar nog een mailtje van. Ja, het werkt.

Randal Peelen:
[1:14:42] Waren er nog vragen? Nee, toch?

Jurian Ubachs:
[1:14:44] Nee, anders hebben we nog een mooie bonus. Wou we nog even een paar kunnen doen?

Randal Peelen:
[1:14:46] Precies. Tot zover deze aflevering van Met Nerds om tafelen. Met Nerds om tafelen is een podcast door Jurian Ubachs en mij, Randal Peelen. En onze panelleden zijn Esther Krabbenham, Ruurd Sanders en Sander Beideveld. Onze gastneurd was Tristan Zuurink. Dank dat je er weer was. Waar kunnen mensen meer over jou te weten komen? Nikf.nl.

Tristan Suerink:
[1:15:03] Ja, www.nikf.nl Lekker.

Randal Peelen:
[1:15:05] Goed verstopt, achter.

Tristan Suerink:
[1:15:06] Een grote gele kattenknuffel En Komt de eerste zaterdag van oktober We hebben ons open dag, elk jaar, Genoeg te doen Neem je kinderen mee, vinden dat vast ook leuk We hebben van die We hebben ook van die spekkies Die we dan in het vacuum trekken, dus helemaal opblazen Ik wil dat!

Jurian Ubachs:
[1:15:24] Wanneer is dat?

Tristan Suerink:
[1:15:26] Eerste zaterdag van oktober, Science Park Amsterdam Bij ons op de website, meestal maand van tevoren verschijnen informaties. Wat er allemaal te doen is. We geven ook lezingen van alles. Maar ook heel veel dingen te doen. Zoals eigen bordjes solderen.

Randal Peelen:
[1:15:39] Oh, dat moet ik ook nog doen trouwens.

Tristan Suerink:
[1:15:40] Ontleidingen in het daadcenter geven we ook.

Randal Peelen:
[1:15:43] Tof. Nou, meer informatie over ons staat te vinden op onze website. Dat is mnot.nl. Enjoy onze slag. Daar gingen 2500 charmante capabelen. Een heel gezellige nerdsje voor. Word je nou vriend van de show? Dan krijg je toegang tot het Clubhuis. Dat is een speciaal kanaal op die slag. Vier meetups per jaar. Stikken ze bier, viltjes door je briefbus. Je luistert zonder reclame eerder dan de rest. En je hebt elke week een bonusaflevering. En je kunt vragen stellen aan de volgende gastnerds in het kanaal. Vragen van de luisteraar. Voor nu hartelijk dank voor het luisteren. Tot de volgende keer.