S10E11 – Energietransitie in vogelvlucht met Maarten Staats

Floris Bot
Ik zat, omdat ik ga verhuizen, te denken aan mijn energiecontract. Elke omdat we het er vandaag over gaan hebben en in het recente verleden over hebben gehad. En toen dacht ik, oh ja, ik zat tot. december bij Toto Energy. Want dat gaf mij een goede deal op mijn laatpas. Maar die kapte er ineens mee. Dat was irritant. Je laatpas. Nee, die hele, zij zei gewoon wij stoppen met energieaanbieden, succes ermee hoor je.

Maarten Staats
Ja, dat is wat ze de laatste tijd natuurlijk met die hoge gasprijzen die nu hebben. Gebeurt het ook wel. Er zijn welkomenergie omgevallen. En vandaag is er nog eentje omgevallen. In Stroga. Dat is een wel een hele kleine, maar je ziet dat dat wel heel erg impact kan hebben.

Ruurd Sanders
Ik heb mijn energielieverancier nog gebeld vandaag. Nou ja, ik was niet zo heel erg blij mee dat ze, naar aanleiding van de gasprijs die gingen stijgen, dat ze op een gegeven moment zeiden van nou, het is misschien wel handig om je termijnbedrag even te verhogen. Dus dat had ik toen gedaan, maar toen hadden we eigenlijk daar achteraf gedachten van nou dat is misschien een beetje te veel. Dus dat willen we een beetje naar beneden stellen. Dus via hun app kun je het heel makkelijk ophogen. Maar als je naar beneden wil halen, moet je bellen. Herkenbaar of niet?

Floris Bot
Ja, dat is een kwestie van we proberen het moeilijk te maken. Je geld krijgen is natuurlijk altijd wel relaxed.

Krijn Soeteman
Maar goed, ik heb vooral heel negatieve ervaringen met al het gebel van die energieleveranciers als je freelancer bent en dat je dus gewoon structureel maar gebeld wordt door dat soort types. Het pijlt dus zo te zijn als je dan dus ja zegt in een monding overeenkomst, dat het dan dus geldt. En als je dan een bedrijf bent, kun je dus niet terugvallen op de consumentenbescherming, maar moet je dus gewoon lappen. En ik geloof dat het wel een bande gelegd is of wordt, maar het schijnt vreselijk lastig te zijn.

Ruurd Sanders
Dat is toch ook nadenken van dat hele KVK-verhaal dat ze toch moeten ze toch mee stoppen? Om dat allemaal te doen. Gingen ze mee stoppen.

Krijn Soeteman
Maar dat laatste is altijd een beetje jammer.

Maarten Staats
Ik weet niet. Volgens mij van wat ik gelezen had, was het een soort tussenweg. Dat ze wel adressen, persoonlijke adressen gingen weghalen. Maar ik had niet gelezen dat ze ook echt de telefoonnummers. . Niet meer gingen verkopen.

Floris Bot
Nou ja, dat moet je zelf volgens mij maar gewoon regelen.

Ruurd Sanders
Ja, dat zou ook kunnen. Ach ja.

Floris Bot
Hé, Melda, weet je wat, we gaan gewoon starten met de microfoon.

Ruurd Sanders
Ik heb nog een leuk nieuwtje. Mag ik het even delen? Oh, ja. Ik heb dit weekend heb ik auditie gedaan via video voor een korte film. Je was er een nep acteur? Ik was een nep acteur, en dat ben ik nog steeds, maar ik ben verkozen. Dus als het allemaal niet tegen zit, dan ben ik volgende week filmopnames aan het doen. Voor je het weet binnen een nieuwe waas. Vind ik wel spannend. Wat zeg je? Damn dude.

Krijn Soeteman
Gaaf, gefeliciteerd.

Ruurd Sanders
Ja man. Een korte film. Het is gewoon iets van het college in de buurt, die hebben mensen die zitten op een filmopleiding.

Floris Bot
Als je dat nog niet had gezegd, dan hadden we dat het van Martin Scorsese was of zo. Nee, nee, nee, gek.

Maarten Staats
Wat speel je of mag je nou iets vertellen?

Ruurd Sanders
Ja, het is een heel kort verhaaltje hoor, daar niet van. Het stelt echt niks voor. Het gaat in één avond opgenomen worden. Maar het is voor een camera, dat heb ik nooit gedaan. Ik heb al toneel gespeeld. Vind ik wel heel spannend. Het gaat over een koppel wat allebei. Ik weet eigenlijk niet of ik het wel mag vertellen. Ik kreeg een een of andere. Wat is het?

Krijn Soeteman
Auteursrechten claimer in.

Ruurd Sanders
Auteursrechten shit aan mijn hoofd. Het gaat hartstikke leuk worden als het doorgaat, want het kan heel goed zijn dat het gewoon helemaal mus gaat. Dan zal ik er wel een keer over vertellen, laten we dat

Floris Bot
Welkom bij mijn nut om tafel. We praten vandaag met Riet. Mijn naam is Floris Bot. Het is een beetje weer anders dan we gewend zijn. We zijn niet in de studio en dat heeft een hele hoop redenen. En de grootste reden daarvan is: Randal heeft Dorona. Even in de chat. Ik mocht dus opdraven. Wat op zich helemaal goed gaat hoor. Dus ik ben er heel happy mee. En verder hebben we ons. Allergotste vriend, Krein ingehuurd, geroepen, erbij weten te taken. Dankjewel daarvoor. Applausje voor Krein. Gezelligheid. Waar is de lachband? Nee, ik doe niet aan lachbanden. We hebben ook nog een gast vandaag. Dankjewel dat jij er ook bent. Onze gast van vandaag is Maarten Staats. Maarten is senior consultant energietransitie. We moesten vrij expliciet vermelden dat je spreekt op eigen titel, dus bij deze gedaan. En we moeten even Slapstick op Slack bedanken voor het in contact brengen, want dat was een hele goede hint. Na de introductie moet ik aan jezelf overlaten, vrees ik. Dus vertel eens.

Maarten Staats
Dankjewel. Maar staat, geboren en getogen in Utrecht. Daar heb ik ook gestudeerd. Eerst innovatiewetenschap als bachelor en daarna energiewetenschap als master. Dus daar begon de energietransitie nerd zijn, begon daar al. Vervolgens heb ik zes jaar in de consultancy gewerkt, zowel nationaal als internationaal, waarvan de langste tijd bij EcoFIS, dat is in de energietransitiewereld, was dat in ieder geval wel een bekende naam. tegenwoordig overgenomen en heeft we een andere naam gekregen. In die daarvoor opdracht gedaan. Nationaal, internationaal. RVO, Europese Commissie, Verenigd Koninkrijk, New York State, van alles en nog wat. En dan ook Van duurzame staalindustrie naar biomassa, naar renovatie, duurzame renovaties. Eigenlijk van alles nog wat.

Floris Bot
Zolang het over de energietransitie gaat, kunnen ze jou bellen, begrijp ik.

Maarten Staats
Eigenlijk wel. En ik hou ook altijd van als het iets met inhoud te maken heeft. Dus de energietransitie is gedeeltelijk ook een sociale transitie, denk ik. Maar ik heb het liever over de techniek en vooral ook de cijfertjes kwantificeren vind ik heel leuk. En tegenwoordig werk ik bij Netbeheerder. Een regionale netbeheerder die beheert de gas- en elektriciteitsnetten in ons land. En die zorgt ervoor dat we thuis allemaal en ook de bedrijven. . voorzien zijn van energie om hun dagelijkse dingen te doen.

Floris Bot
Goeie shit. Een hele hoop om doorheen te gaan. Zullen we beginnen bij bronnen van energie? Er zijn er heel veel, er is veel over te doen ook. We hebben net een paar weken terug met Robert Franken gezeten over warmtenetten. En die zei ook, ja, maar ja, de bron, daar begint het. En als je die nou beter kunt maken. Dan maak je de grootste stap. Hoe zit jij daarin?

Maarten Staats
Ja, eigenlijk begint het natuurlijk bij het gebruik. Ik ben niet helemaal me eens dat het met de bron begint, want je hebt eigenlijk geen behoefte voor. Ik heb geen behoefte aan een kubgas. Ik heb ook geen behoefte aan een kilowatt uur elektriciteit. Ik heb behoefte aan een warm huis en ik heb behoefte dat mijn was schoon is. Dat noem je energy services behoefte aan iets wat met energie gedaan moet worden. En de vraag hoe je dat invult, dat is afhankelijk van welke bronnen je dan hebt. Dus bijvoorbeeld in Nederland wilden we ook warme huizen uiteraard. En daar vonden we een hele grote gasbel in Groningen een tijd geleden. En toen hebben we bedacht, nou dan gaan we die woning allemaal verwarmen met gas. Maar ja, want dat hebben we toch al. Ja, dat hebben we beschikbaar. Kunnen we zelf winnen. Dat is fijn. Relatief goedkoop ook. Daarvoor verwarmen mensen hun huis nog met kolen. Maar goed, dat is natuurlijk vrij smerig ook. Een veen net zo. Ja precies, dat haalden we niet ook altijd niet altijd nationaal vandaan. Geopolitiek gezien ook heel functioneel om je eigen energiebronnen te kunnen winnen. En die ook aan je eigen inwoners te kunnen verkopen eigenlijk.

Floris Bot
Ja, oké. Dus hoe zuiniger we leven, hoe minder behoeften we hebben. Maar dan alsnog moeten die bronnen natuurlijk wel safe.

Maarten Staats
Ja, nou dat is inderdaad heel erg belangrijk. Kijk, je hebt zuinig leven in de zin van dat je. Kluis naar stijl gaat. Heel erg teruggaat in het comfort dat je hebt. Maar dat hoeft natuurlijk helemaal niet. Vroeger bouwden we hele slecht geïsoleerde, tochtige huizen. Stookten we dat heel erg warm en dat verloren we direct weer naar buiten toe. Maar je kan het natuurlijk ook veelzuiniger doen. De behoefte is een warme ruimte. En dat kan je ook veelzuiniger doen door bijvoorbeeld goed te isoleren, goede kierdichting. En eventueel bijvoorbeeld een warmtepomp is ook veel zuiniger. Of nou ja, je gebruikt warmte van de buitenlucht dan een gasketen. Dus daar maak je keuzes in. Hoe je dat gebruikt en dan is het inderdaad gedeelte van die keuzes die je daar maakt. Dus afhankelijk van welke bronnen je dan als aanbod hebt. In het recente verleden zien we dat bijvoorbeeld zon en wind opeens sterk opkomen. Maar goed, als we wat langer terugkijken dan. . . Waar de energieopwekking, elektriciteitsopwekking bijvoorbeeld via wind en zon, die waren gewoon veel minder. En dan zie je dat de bronnen olie en gas en kolen, die zijn heel groot zijn. Want dat zijn bronnen die je heel makkelijk kan vinden. Ja, puntbronnen. Nou ja, precies. Je drilt ergens in de grond, zit je op de goede plek, dan komt er enorm veel energie de grond uit. En die energie is ook nog redelijk goedkoop. En dat is ook meteen in een vorm die je iets mee kan plaatsen.

Krijn Soeteman
Dat is eigenlijk gewoon heel makkelijk. Maar Maarten, als je dan de boel sameneemt in Nederland of de energiehuishouding. Welk deel van de energie wordt gebruikt door huishoudens en welk deel door energie en andere onderdelen. Bijvoorbeeld auto's die rijden, vrachtauto's al dat soort dingen, treinen. Hoe moeten we dat zien? Want ik heb wel ehoord dat de. Het neerleggen van de verantwoordelijkheid bij de consument wel eens misschien niet helemaal de juiste weg is. Zoals wij wij zijn opgevoed met een beter milieubegint bij jezelf, maar. Het wordt ook wel eens gezegd, dat begint eigenlijk bij je politiek en hoe dat allemaal ingestoken wordt.

Maarten Staats
Dat zijn eigenlijk twee vragen in één. Laten we beginnen bij de eerste. Hoe is dat energiegebruik nou verdeeld? Ten eerste zou ik willen zeggen dat we allemaal consument zijn. Dus ook de bedrijven bestaan uit feitelijk uit consumenten en de mobiliteit wordt gereden door consumenten. Maar als je puur kijkt naar ongeveer wat energie gebruikt, dat hangt ook weer per land af. Heb je een grote industrie bijvoorbeeld, ja of nee. Maar grosso modo kan je zeggen een derde, een derde, een derde. Als het gaat om gebouwde omgeving. Dat zijn dus woningen, maar ook kantoren bijvoorbeeld. Een derde voor de industrie die producten maakt, maar bijvoorbeeld ook dingen als de staalindustrie die we in Nederland hebben of ammoniakindustrie zit erbij. En een derde dan voor mobiliteit. Maar goed, dat hangt ook weer een beetje van af of je dan bijvoorbeeld internationale scheepvaart en internationaal luchtverkeer daar wel of niet bij telt. Maar een derde, een derde, een derde is een mooie.

Krijn Soeteman
Vind jij dat je dat je dat luchtverkeer een scheepvaart mee moet tellen?

Maarten Staats
Nou goed, als we naar een duurzaam systeem willen, als we van de fossiele brandstoffen af willen en. Klimaatverandering is denk ik een hele belangrijke reden daarvoor. Maar er zijn ook zat andere reden om dat te doen. Dan ontkom je niet aan dat je op een gegeven moment ook die zeevaart en die luchtvaart meeneemt. Dit kan je niet als soort van vergeten. Dat is er wel. En dat gebruikt ook energie. Dus die moeten ergens meegenomen worden. En op dit moment is het vaak dat die. vanuit landen gezien niet volledig worden toegerekend aan het land waar dat vertrekt. Omdat er ook wordt gezegd, ja wij hebben bijvoorbeeld een hele grote haven en dan krijgen wij heel veel van die dat internationale scheepverkeer toegerekend. Precies. Een groot deel van de producten komen ergens anders terecht.

Floris Bot
Ik vind het nog wel schikbaar een veelwaarde een derde voor transport. Ik vind het wel mij wel eigenlijk.

Maarten Staats
En dat is grappig, een heel ander uitgangspunt.

Ruurd Sanders
Dat is gewoon het transport van mensen ook. Of pure goederen.

Maarten Staats
Alles. Transport van mensen en goederen.

Ruurd Sanders
Maar als je daar nou bijvoorbeeld naar kijkt, het transport van goederen en in de Nederlandse regering Heeft jaren geleden heel erg geïnvesteerd in een infrastructuur om benzine beschikbaar te stellen in poppen. In België, idem dito. Maar op een gegeven moment zegt men een beter milieu begint bij jezelf. Jij moet eigenlijk elektrisch gaan rijden. Ik ben zelf in die transitie op dit moment bezig. Ik ga hopelijk vanaf december ook elektrisch rijden. Maar ik heb bijvoorbeeld of collega's in België. Die zeggen ik ga er niet aan beginnen, want de infrastructuur ligt er niet. En die mensen zo het wel willen, maar op het moment dat je het heel erg moeilijk maakt voor hun om bijvoorbeeld elektrisch te rijden. Dan vind ik dan die redenatie, een beter milieu begint bij jezelf, klopt eigenlijk niet meer. De mensen hebben wel de wil. A. het aanschaffen van een elektrische auto is al heel duur. Maar B als de infrastructuur het niet ligt, dan komen we er ook niet. Dus ja, ik denk dat het altijd een wisselwerking is.

Maarten Staats
Ja, nou dat is een klassiek kip in het IJVA natuurlijk hè. Ik bedoel, ik koop geen elektrische auto tot er laadpunten zijn en mensen gaan geen laadpunten neerzetten tot er elektrische auto's zijn die. De gebruik van gaan maken. Dat kan je natuurlijk gedeeltelijk te doorbreken door een beetje vooraf te investeren. Zeg nou die laadinfrastructuur Die gaan we gewoon neerzetten. En dan creëer ook de ruimte voor mensen dat ze niet bang zijn dat ze niet kunnen laden. Dat is ook gedeeltelijk wat de Nederlandse regering. heeft gedaan over de afgelopen jaren. Dus die hebben daar echt wel geprobeerd op te investeren. En we hebben ook een nationale agenda laadinfrastructuur om te zeggen nou waar moeten we dan die laadpunten hebben. Maar goed, je wil ook een keer op vakantie en dan wordt het al een stuk lastiger. In Nederland loopt Europees wel in de kopgroep van elektrisch vervoer. Het is natuurlijk relatief makkelijk, relatief klein land, kortere afstanden. Het is makkelijker. Op dit moment elektrische doe.

Floris Bot
Ja, met minder bereik kom je al een heel eind bedoel.

Maarten Staats
Met relatief weinig bereik en relatief wat langere laadduur. Want goed denken dat ja dan ben je een minuutje klaar en bij laden is dat toch wat lastiger. Maar goed, aan de andere kant, we weten ook internationaal dat hoeveel mensen, de afstand die mensen daadwerkelijk afrijden. Rijden gewoon qua personenvoer, woonwerkverkeer, die is helemaal niet zo heel erg groot. Je hebt daar geen duizend kilometer range voor nodig. Want dat gebruik je zo weinig.

Ruurd Sanders
Dat je een keer naar Frankrijk moet gaan. Zo heb ik ook geredeneerd, want de range van mijn auto is niet super groot. Maar ja, corona brengt natuurlijk een hoop dingen met zich mee. Maar zelfs zonder corona denk ik, nou ja. Meer dan 300 kilometer op een dag ga ik nooit nodig hebben. Dus wat waar moet ik dan mee? Maar ja, bijvoorbeeld in België zie je dat eigenlijk die infrastructuren totaal nog niet ligt, terwijl ze eigenlijk ook wel een relatief zelfde oppervlakte hebben. Maar dan is het toch denk ik ook wel het feit dat daar de regering natuurlijk nogal niet zo slagvaardig is eigenlijk. En eigenlijk constant met elkaar liggen te bekvechten, waardoor een groot plan op lange termijn eigenlijk niet wordt, niet ontstaat. Dus daar zie je dus wel dat de. Invloed van de overheid natuurlijk gigantisch is om mensen eigenlijk en mensen en industrie te stimuleren om naar zo'n punt toe te komen.

Maarten Staats
Ja, en dat is nu ook zo. En je ziet nu ook al gedeeltelijk dat de Europese Unie of de Europese Commissie die rol oppakt. Die hebben een hele groot nieuw plan uitgelegd waaron ze bijvoorbeeld. eisen gaan stellen aan hoeveel laatinfrastructuur landen moeten hebben. In ieder geval op een hoofdwegen. Dus de Europese Unie die heeft een soort hoofdwegen en een soort. regionale hoofdwegen infrastructuur en dan willen ze dus eisen aan gaan stellen, je moet om de 60 kilometer een laadpunt hebben. Zodat je in ieder geval door heel Europa heen de hoofdwegen kan nemen en zeker kan weten ik kan langs die hoofdwegen kan ik overal laten dat is natuurlijk

Krijn Soeteman
Ook al je gebeurt in het verre verleden met benzine stations. Als je door Frankrijk rijdt via de oude route nationale ofzo, dan zie je natuurlijk al die oude benzine stations. Maar uiteindelijk hebben we natuurlijk al die laatpunten, hebben ook energie nodig. En waar gaat die vandaan komen? We gooien alle kolencentrales dicht. Duitsland heeft zijn kerncentrales dicht gedaan. Soms helemaal niet erg, maar soms wel erg, heb ik wel eens begrepen. Hoe gaan we dat wat is daar voor toekomstvisie over?

Maarten Staats
Volgens mij even groot te pakken. Dan pak je meteen een soort van tot het kern van de uitdaging waar we mee zitten.

Ruurd Sanders
Sorry.

Maarten Staats
Wat we eigenlijk zien, in Nederland op dit moment is uit mijn hoofd 20% van de energiegebruik elektrisch ongeveer. Dat is dus best wel een relatief klein deel, gelijk ook nog heel veel gas bij zo'n heel voorolie. Wat we zien gebeuren in de toekomst Dat we een gedeelte van die fossiele brandstoffen gaan elektrificeren. Elektrische auto's, warmtepompen, elektrische verwarmingen in de industrie, et cetera. Dus die elektriciteitsvraag gaat groeien. Tegelijkertijd zien we inderdaad dat we zeggen, nou kolencentrale, dat willen we eigenlijk niet meer. Er stoot heel veel CO2 uit. Dat moet je eigenlijk niet willen. Duitsland die zegt wij willen geen kernenergie meer, dus de kerncentrale sluiten we. Dus dan moet je alternatieven hebben. De ene, de alternatieven die heel snel aan het opgroeien zijn, maar nog relatief klein, dat zijn natuurlijk zon en wind. Die zijn de laatste jaren heel erg sterk in ieder geval in prijs ontwikkeld. Dus die worden een stuk goedkoper. Die zijn op bepaalde vlakken gedeelte competitief al, die gaan echt richting de prijsrange dat het interessant wordt voor ze om als ze produceren de competitie aan te gaan met oude fossiele installaties maar je moet natuurlijk ook nog iets hebben voor als het niet waait of als de zon niet schijnt en die momenten hebben we Waterkracht inderdaad, die hebben we in Nederland ontzettend weinig. Dat hebben we een heel klein beetje op onze rivieren. In Noorwegen bijvoorbeeld hebben ze dat heel veel. Dat is heel interessant, want daar kan je het ook weer gedeeltelijk in opslaan. Dus je zou zelfs water water omhoog pompen en dat op een later moment weer naar hem nee laten stromen. En dan heb je een soort opslag erin.

Floris Bot
Ja, dat is een ander probleem.

Maarten Staats
Nou, dat is eigenlijk een van de oplossingen al. Je kan het dus gedeeltelijk opslaan. Dus als het niet wint en niet waait in de zon niet schijnt, dan kan je zeggen, nou, ik heb daarvoor, als het wel heel hard waait in de zon schijnt, sla ik het op en dan probeer ik het later te gebruiken. Maar dat wordt, als je hele grote hoeveelheden zon- en windinstellen hebt, wordt dat op een gegeven moment best ingewikkeld. Want er zijn momenten dat je echt een enorm overschot hebt. En het moment dat je echt een flink tekort hebt, en grotendeels zal het ook een beetje over de seizoenen heen schrijven. De grote aandachtspunt Wordt vooral de winter, de winterweek of de winterweken, dat het niet waait. Want dan heb je ook vaak heel weinig zon, want het is de winter. En je hebt geen wind, want het waait weinig. En de hele periode moet je gaan invullen. En dat alleen maar met elektrische opslag doen. Dat is best heel ingewikkeld. Electricops is relatief duur, relatief groot. Daar wil je het liefst veel cycli mee draaien. Dus het liefst dag-nacht afdekken, dus overdag opslaan en s'nachts meteen gebruiken. Maar langere perioden opslaan is daar wat ingewikkelder in. En dan moet je dus een backup hebben. Van wat doe je dan? Stel, Duitsland, we willen geen kern, we willen geen kolen. Wat doen we dan? Dan ga je dus snel kijken richting gedeeltelijk richting opslag, gedeeltelijk richting flexibiliteit van de afnemers en gedeeltelijk richting met gassen. Of een ander medium wat je lange termijn kan opslaan, daarmee elektriciteit opwekken. Kan in de tussenfase aardgas zijn Kan waterstof zijn bijvoorbeeld. Dus je kan elektriciteit omzetten of elektriciteit gebruiken om waterstof te produceren. En die waterstof zou je wat makkelijker kunnen opslaan voor langere perioden. En dan weer in een gascentrale. eigenlijk weer groene elektriciteit eruit kunnen halen om als backup te voorzien als je geen zorg hebt.

Krijn Soeteman
Maar waarom zou je niet zeg maar, want dat is dat zeg maar de. . Kernreactoren zijn natuurlijk slecht ontwikkeld eigenlijk, maar die zijn wel doorontwikkeld. Door Fukushima is er helaas heel veel angst ontstaan. Op een gegeven moment, ik zag een tijdje geleden die docu van Bill Gates of met Bill Gates op Netflix. En dan ging een heel verhaal over de korte fluxreactor en het hergebruik van kernafval. En dat zou dan geprobeerd worden, dat moest in China geprobeerd worden, is nooit gebeurd van Trump. En dan denk ik, waarom hoor ik nooit meer iets over? Dat soort technologische projecten, ja behalve dan misschien kernfusie, maar dat gebeurt niet voor 2040, dat daar ooit eens een keer de eerste druppel. . . megawatts uit zouden kunnen komen als we heel veel geluk hebben, 2050. Dus ja, waarom horen we nooit meer iets over ontwikkelingen op kerncentrale of kernkrachtgebied?

Maarten Staats
Ja, dat gedeeltelijk zijn die er denk ik wel. Zelfs in Nederland gebeurt er nog onderzoek. naar nieuwe kerntechnieken, bijvoorbeeld een thorium, zoutcentrales, een soort nieuwe centrale die interessant zou kunnen zijn. Dat onderzoek is er wel. Alleen ja, misschien wordt het minder als nieuwswaarde gezien. En gedeeltelijk is er best wel inderdaad door de kernrampen. Die best wel een indruk op mensen hebben achtergelaten, denk ik. Is er weerstand? Is er veel publieke weerstand lokaal tegen kernenergie? Duitsland is ook niet gestopt met z'n kerncentrales omdat ze dachten, goh. Die hebben we niet meer nodig. Maar omdat er ook echt veel nationale weerstand was tegen die kerncentrales. Dus het is de angst dat we. Het ene probleem van klimaatverandering in gaan wisselen voor het andere probleem van afvalstoffen Van kernreactoren die nog heel lang zullen blijven bestaan. Nou wil ik even in het midden laten. Er zijn allemaal nieuwe technieken, die kunnen het allemaal beter doen. Maar als je zoveel maatschappelijke weerstand hebt. Rutte, tijdens het debat in de vorige verkiezingen, daar werd aan gevraagd waar ga je de nieuwe kerncentrale in zitten, zei die Groningen enorm Rond geweest. Heel Groningen opstat die zegt: we hebben al met dat gasbeil, met de aardbevingen, genoeg gehad geen kerncentrale in Groningen.

Krijn Soeteman
Het is ook een stukje kennis wat mensen dan missen.

Ruurd Sanders
Ik vind dat ook eigenlijk wel een beetje. En wat ik dan zou denken, van ja, kijk, ze kunnen best wel de publieke opinie kunnen ze enigszins beïnvloeden. Bijvoorbeeld mensen denken bijvoorbeeld dat biomassa, dat dat bio is. Terwijl het. Ik bedoel, onder de streep toch nog best wel veel bomen verpulverd worden en hierheen worden vervoerd. Dus je kunt wel degelijk die publieke opinie omgooien. Maar waar het voor mij om gaat. Vooral is, we zitten gewoon nu aan een situatie dat het is 5 voor 12 is. Die CO2 moet echt serieus omlaag. We hebben nog niet echt alle technieken om aan die energievraag te voldoen, wat kolen en gas eigenlijk achter zich laten. Dus we moeten tijd opvullen. Dus ik heb zoiets van waarom brengen ze eigenlijk niet het verhaal. Ik ben geen politici, dus ik zeg niet dat het werkt, maar waarom brengen ze niet het verhaal naar het publiek van hey, kernenergie gaat een tijdelijke oplossing zijn? Ik bedoel, aantoonbaar kunnen ze echt wel laten zien, statistisch gezien, hoe veilig het is. Want op alle kernoplofferingen die we toen hebben gehad, zijn het uiteindelijk maar twee geweest: Fukushima en Tschernobyl. Ja, in de Verenigde Staten. Maar goed, als je kijkt naar de daadwerkelijke impact op de mensen en op de natuur. Dan zou je met een juiste story dat kunnen spinnen. Om te zeggen, we moeten de komende twintig jaar eventjes overbruggen. En als je dan even kijkt naar het kernafval wat dat bijvoorbeeld produceert. Ik noem maar even iets. Ik heb soms het gevoel altijd van we hebben kernenergie echt wel nodig om even een tijd te overbruggen om vervolgens aan nieuwe technieken te kunnen werken. Maar is dat ook wat de industrie eigenlijk leeft?

Maarten Staats
De grote uitdaging bij kernenergie is dat het heel lang duurt om zo'n centrale te bouwen. Je moet eerst. . . Locatie vinden, je hebt allemaal trajecten om dat daadwerkelijk neer te zetten. Maar dat zou je kunnen vooral. Volgens mij krijg ik dat financiering. Nou goed, dat zou kunnen. Maar die veranderingen kosten ook tijd. Het is, ik verwacht, ik ben geen kernenergie-expert overigens per se, maar ik verwacht niet dat het realistisch is. Dat we sowieso niet voor 2030. En ik denk dat voor 2035 een nieuwe grote kerncentrale hebben staan. Dat dat al best wel een grote uitdaging is. Dus als de casus dan is, we gaan voor 20 jaar. overbruggen, maar die kerncentrales staan er pas naar 10, 15, op zich duizend staan.

Ruurd Sanders
Dan haal je het niet. Nee. Echt.

Maarten Staats
Gaan ze relatief laat. Aan de andere kant moeten we deze transitie ook niet insteken met we moeten binnen. We moeten ook het insteken met dat we een haalbaar energiesysteem voor 2050 hebben en daarna. Dus dat is de lastige overweging die je moet maken. Je kan niet gaan wachten op kernenergie. Tegelijkertijd moet je een doorkijk maken naar 2050 en daarna en dan zeggen wat hebben we dan nodig. En als kernenergie daar een onderdeel van is, dan moet je er wel nu mee beginnen. Dan kan je niet nog 15 jaar wachten, want dan zit je dan weer met hetzelfde.

Krijn Soeteman
Dat is wel een mooie vraag van te luisteren. Maar goed, ga even verder.

Ruurd Sanders
In deze discussie is natuurlijk, en ik denk dat we al eens een keer een gast hebben gehad die ook over energietransitie sprak. En die zijn in feite van ja alle beetjes helpen. Dus kernenergie kan wel een deel van de oplossing zijn, maar is niet altijd de oplossing.

Floris Bot
Nee, maar dan zou je degenen in moeten gebruiken die er al staan. Ja, nou, want bouwen heeft dus weinig zin.

Ruurd Sanders
Ja, maar ik geloof wel, wat ik had begrepen is dat de reden waarom de oude werden gesloten is, omdat die ook wel oud waren. Ja, ook niet allemaal.

Maarten Staats
En in 2035 zijn we nog niet, hè? We hebben nu 30 jaar tot 2050. Dus je hebt. In principe is dat tijd om ze te bouwen. Over het algemeen is in een energiesysteem, dat zien we ook nu, hebben we best wel diversificatie van bronnen. Dus elektriciteitsopwek, nou dat gaat nog voornamelijk met gas en in het verleden ook wel veel met kolen. In de mobiliteit doen we benzine en diesel en kerosine bijvoorbeeld, en elektriciteit dan in de gebouwen. Dus de manier, de energiedragers die we gebruiken, zijn we best wel divers. En het is ook heel logisch dat onze. toekomstige energiesysteem een diverse set aan bronnen heeft. Oh, je moet ook. Dus dat kernenergie daar een onderdeel van kan zijn. Dat kan ik me heel erg goed voorstellen. Het zal inderdaad sowieso niet de enige oplossing zijn. Al is het maar omdat je ook. wat flexibiliteit in je systeem heeft. Oh nee, natuurlijk heeft heel veel kernenergie, maar heeft ook piekplans, bijvoorbeeld in gas, om te zorgen dat je wat makkelijker mee kan gaan met de vraag.

Krijn Soeteman
Ja, nee, dat begrijp ik om. Het is meer van, ik vind het heel wonderlijk dat ze er zo ontzettend bang voor geworden zijn. En dat geldt natuurlijk voor heel veel dingen voor genetische verandering van planten en al dat soort dingen zijn. Heel veel mensen zijn voor heel dingen bang geworden waar volgens mij. Ja, ik zit misschien iets te veel bij wetenschapsejournalisten. In één kantoor. In de bubbel. Misschien is dat een andere bubbel, maar ja, ik heb wel het idee dat er wel erg veel dingen Ja, nieuwe technologie waar ik snap waar lang ook staat.

Floris Bot
Kijk, ik woon in diep in Noord-Holland, in de kop van Noord-Holland, zoals dat heet. En ik zie alleen maar meer windmolens om me heen. Dus ja, en ik moest een tijdje terug naar Friesland. Als je ziet hoeveel molens er daar in het IJsselmeer zijn gepland en ze nog gaan plaatsen. Dat is op zich een mooie stap, maar ja, van het weekend waai je het hier te hard. Dan hebben we er ook niks aan.

Maarten Staats
Dus ja, ik heb laatst helemaal van Er gebeurt heel weinig overigens hoor. De aantal uren dat het hard waard voor windmolens, die zijn gelukkig vrij beperkt. Ja, maar je kan de pieker er niet mee opvangen.

Floris Bot
Dat vind ik wel een interessant deel van de discussie.

Maarten Staats
Dat is een uitdaging, ja. Maar goed, je kan systeemstudies doen. Waarin je een soort theoretische casus gaat bekijken. Van goed, wat gaan we krijgen qua vraag? En wat voor soorten en wat is dan ons aanbod en hoe brengen we die in balans? En je hebt systeemstudies die het rondgerekend krijgen zonder kernenergie. De toepasselijkheid van kernenergie zou heel sterk zitten ook in. De kosten die eraan zitten. Dus krijg je hem op tijd gebouwd met beperkte hoeveelheid of acceptabele hoeveelheid Op een bepaalde manier weerstand. Kan je de problemen oplossen? Want kernafval is een probleem. Vind je een techniek of een opslagplaats waarin je. . bijna 100% of bijna 100% zeker weet dat daar niks mee mis kan gaan. En dan is het laatste probleem ook nog dat we in het recente verleden in Europa ook zien dat. . Die kerncentrales allemaal vertraagd worden op elkaar bouwen. En de prijzen zijn ook heel hoog voor de elektriciteit die ze gaan leveren. En uiteraard. Maar wordt daarvan ook gezegd, we zijn de kennis verloren, omdat we zo weinig hebben gedaan en die moeten we weer opbouwen. En dan kan het ook weer goedkoper.

Krijn Soeteman
Maar inmiddels hebben we wel supercomputers en die hadden we in de jaren 60 niet. En we hebben wel een prijs die betaald gaat worden voor echte klimaatverandering, die 100. 000 miljard maal hoger gaat zijn dan CO2 zo snel mogelijk naar beneden krijgen. En dat vind ik gewoon zo bizar in die hele discussie. Wil ik helemaal niet jou zeg maar zeggen van dat moet jij even gaan fixen. Maar het is. Het is meer, ik mis zo vaak gewoon een echt. Bijvoorbeeld als ik dan zo'n film zie met zo'n Bill Gates. Ik wil maar niet zeggen dat hij alles bedacht heeft, maar als je dan stelt dat je dus je kernafval kunt gebruiken. Om bij wijze van spreken voor te komen met de huidige energievraag 125 jaar. De Verenigde Staten van energie te kunnen voorzien met een reactor die dus geen koeling nodig heeft, een ander systeem. Ja, kom op. Waarom hoor ik hier geen fluit over? Daar begrijp ik dan helemaal niks. Misschien

Maarten Staats
Ja, ik ken de specifieke casus niet, maar goed, als je dat met bepaalde afvalstoffen van. . Bestaande kerncentrales doen, moet je natuurlijk op termijn ook die bestaande kerncentrales door blijven exporteren. En die hebben wel koeling nodig.

Krijn Soeteman
Als je met de huidige hoeveelheid afval die in de VS aanwezig is. 125 jaar lang prijs van spreker en van energie zou kunnen voorzien. Hoe dat allemaal zit, weet ik niet. Maar dan heb je in de tussentijd al wel weer wat nieuws bedacht, hoop ik.

Maarten Staats
Dan is de eerste vraag: wat is de prijs? tegen een prijs kan die vijf keer zo hoog is als wind, dan wint misschien de casus om windmolens te gebruiken en dat gedeeltelijk om te zetten in waterstof. met verlies en die waterstof dan als backup te geven.

Krijn Soeteman
Dat speelt wel heel erg mee. Ik heb ook wel eeuwen gehoord om bijvoorbeeld CO2 om te zetten naar metaan, dat je je gasnet kunt blijven gebruiken.

Maarten Staats
Ja, dat soort dingen. Er zijn hele leuke opties. Uiteindelijk is misschien ook gedeeldelijk omdat we een soort kapitalistische samenleving hebben, is de insteek We hebben gelimiteerd geld en we hebben gelimiteerde mankracht. Dus we moeten die effectief inzetten. Zo efficiënt mogelijk. CO2 uit de lucht halen. En daar dan eerst weer metaan van maken. Dan doe je eigenlijk het omgekeerde proces van het verbranden. Dat kost gewoon heel erg veel energie. Maar dat kun je met je zoeken. Dat kost veel investering.

Krijn Soeteman
Dat kun je met een surplur doen als je het niet kunt gebruiken. Ine geval moet je water omhoog pompen, het andere geval en en.

Floris Bot
Nou ja, het voordeel is ook dat je het kunt bufferen.

Maarten Staats
Ja, maar goed, bijvoorbeeld waterstof zou je ook kunnen bufferen. Die heeft wel minder tussenstappen. Het is best gewoon wel een systeem om die hele reactie omgekeerd te willen. Want CO2 uit de lucht halen is best ingewikkeld. Vervolgens dat die reactiebinding om methaan te binden is ook best wel ingewikkeld. En dat dan nog een beetje betaalbaar weer kunnen gebruiken. Dat is niet eenvoudig. Ik zeg niet dat het niet gaat gebeuren. En ik denk ook dat zulke opties dat je serieus nu moet kijken. Alleen gewoon alleen natuurkundig al. Is die casus best ingewikkeld. En dat is hetzelfde een beetje in ieder geval met waterstof voor personenvervoer. Dan ga je dus eerst elektriciteit maken. Vervolgens ga je van elektriciteit waterstof maken met bestand substantieel verlies. En vervolgens ga je die waterstof relatief inefficiënt weer in beweging omzetten. Dus gedurende die keten verlies je gewoon ook heel veel energiestarp. Dat betekent dus ook, ook als je het alleen met de surplus doet, dat je veel meer extra capaciteit nodig hebt dan als je het direct elektrisch zou inzetten. Eigenlijk voor de meeste technieken. Dat het het efficiënt is om het elektrisch in te zetten. En dat we op zoek moeten naar hoe vangen we het dan op als er geen wind of zon is. En bij welke toepassingen is dat gewoon. Moeilijk of niet zo realistisch om dat elektrisch te doen.

Ruurd Sanders
Maar als ik dan een vraag erover mag stellen, we slaan het dan op in een auto, bijvoorbeeld. Dat gaat weer langzaam eruit. We willen dat eigenlijk alles elektrisch gaat rijden. En we slaan nu ook in ons eigen huis op. Als het dan gaat over opslag bij de bron. Wat voor initiatieven zie je daar bijvoorbeeld? Ik zie daar nul initiatieven vanuit de politiek bijvoorbeeld komen. Ik ga toch weer terug naar de politiek. We hebben de politiek bij elkaar gezeten in Glasgow. Ik word een beetje mismoedig als ik een. ik stop niet met investeren in de fossiele industrie. Terwijl eigenlijk de rest, in ieder geval Engeland met dat voorstel kwam. Wat dan wel? Gaan we bijvoorbeeld mensen. subsidiëren om thuisaccu's op te slaan zodat we die energie vlak bij huis kunnen opslaan of of is dat iets wat eraan zit te komen denk jij

Maarten Staats
Volgens mij zijn ze er teruggekomen trouwens, op dat ze niet meer investeren in fossiele energie. Goed, dat even terzijde. Je ziet dat. En ook daar speelt een soort afwachtendheid, want energie opslaan, dat kost geld per definitie, in plaats van het direct gebruiken. En je hebt dat energieverlies erbij. Dus in principe sla je liever niet op als het niet nodig is op dat moment. Dus je gaat pas opslaan. Of grootschalig opslaan. Er zijn wel initiatieven hoor. We hebben een batterij van volgens mij 7,5 megawatt uur. Nou, dat is het equivalent van wat. Twee, drie woningen in een jaar gebruiken in totaal. Maar goed, die kan dat op soort van op relatief korte termijn in het net stoppen of er weer uithalen. Je hebt wat projecten met waterstof waar je dus ook energie in kan opslaan. Maar dat grootschalig. . Dus we zijn daarmee zij mee aan het oefenen, maar dat grootschalig uitrollen, dat ga je pas doen als je ook echt die overschotten hebt. Die je anders weggooit. En op dit moment hebben die nog niet echt. Maar dat gaat wel binnenkort komen. Dus in 2025 gaan we al redelijk wat. Momenten krijgen we het overschot en 2030 gaan er substantieel veel momenten zijn waarin we meer duurzame energie produceren. Dan dat we op dat moment ook aan elektriciteit gebruiken.

Ruurd Sanders
Maar ik had wel begrepen ooit dat een van de problemen die we nu hebben, is dat iedereen wel zonnepanelen op een dak legt. Maar dat eigenlijk in sommige delen van, niet zozeer in Nederland, maar vooral ook in andere landen, oudere steden waar oudkopen ligt en dergelijke, dat eigenlijk die netwerken. het helemaal niet aan kunnen om dat terug te nemen. En België hebben ze ook voor besloten om bijvoorbeeld saldering terug te schroeven. Ik weet niet of het precies om die reden was, maar daar zie je dus wel dat mensen zeggen van nou, goh, ik sla inderdaad te veel op. Op het moment dat ik het terug ga geven aan het net. Dan gaat er natuurlijk, denk ik, ook wel best wel veel verloren. Dus dat dichter bij je huis opslaan, dat is nog steeds niet een discussie. Dan krijg je toch een subsidie op je thuisbatterij. Nou, dat is nu dus langzaamaan het komen. Maar dat doen ze volgens mij. Ik ben er geen expert erin, maar ik denk dat ze dat deel doen, omdat hun energienetwerk het gewoon niet aankan. In omgeving van Brussel, bijvoorbeeld, en ik weet niet of in Nederland dat ook zo is. Dat koper kan gewoon letterlijk en figuurlijk niet de terugvoeren van energie aan. Dus dan zie je dat ze daarvoor kiezen. Maar is dat iets waar wij dan niet voor moeten kiezen om met thuisbatterijen te gaan?

Maarten Staats
Je ziet dat. In bepaalde mate die situatie in Nederland ook is, omdat we in een groot deel van Nederland net hebben neergelegd in een tijd dat de elektriciteitsvraag gewoon niet heel erg hoog was. Je ziet nu ook dat nieuwe netten worden voor vijf of soms zes keer zo zwaar aangelegd dan die oude led net in het verleden. Echt een oud net. Dat wordt uitgelegd op een 1 of anderhalf kilowatt vermogensvraag. Gemiddeld voor een paar straten, zeg maar. Die mogen gemiddeld samen. 1 tot 1,5, een beetje afhankelijk van het type woning dat je hebt. Mogen die gebruiken en dan kan dat net het nog aan. Wat het grote aandachtspunt met die zonnepanelen is dat iedereen voor zeg. 3, 4 kilowatt aan zonnepanelen op zijn dak kan leggen. En dan ga je daarvan, nou laten we zeggen 2, 2,5 kilowatt in de zomer tegelijkertijd terugleveren met iedereen. En dan is dat dus meer dan die nette aankunnen. Dus we zien op bepaalde punten in het net dat dat er wel wat gaat knellen. En dat er dus ook uitbreiding nodig is, verzwaring van die netten. Dus daar wordt ook een slag mee geslagen. Alleen de snelheid waarmee dat zich ontwikkelt, dat geeft wel uitdaging om dat goed te. .

Floris Bot
Om dat goed bij te beken.

Maarten Staats
Dan kan je zeggen, nou dan kan je het lokaal gaan opslaan. In principe is zo'n buurtbatterij. . Is niet een heel kosteneffectieve manier. Ik heb er zelf toevallig met een afstudeerstage daaraan gerekend. En je moet echt wel goedkope batterijen hebben en echt wel een flink prijsverschil tussen het zelf gebruiken en terugleveren, wil je dat er eigenlijk uit krijgen. Dus dat is best wel een moeilijke casus. Naast het feit dat het niet per se het probleem oplost. Want het probleem zit midden op de zomerse dag, zeg tussen 12 en 2 uur. Want dan leveren alle zonnepanelen maximaal terug en hebben die huizen. Relatief lage vraag. Alleen iemand met een batterij die zegt ik wil opslaan om dat dan terug te leveren of later zelf te gebruiken. Die gaat niet lopen wachten tot de middag. Die gaat zodra het zonnig wordt en hij meer produceert dan hij zelf gebruikt, die gaat meteen opslaan. Dus die zou gaan opslaan vanaf 8 uur ochtends misschien al. En die slaat tussen de 8 en 12 uur ochtends zijn hele batterij vol. En het moment dat die echt te pieken komen. Dan zit de batterij vol en dan gaat dat alsnog, moet dat dan naar het net. Dus het feit dat je een batterij hebt, niet automatisch dat de pieken op het net open.

Ruurd Sanders
Nou oké, dus dat lost eigenlijk het probleem niet op.

Floris Bot
Ik zou er nou iets mee over dat er nu een. . Nee, ik weet even niet hoe het heet. Maar dat je op basis van. . . De prijs die op dat moment geldt ook wordt bepaald wat je terugkrijgt. Dus als jij op piekmomenten terug gaat leveren aan het net, dan krijg je gewoon minder. Of laten we hem even andersom zeggen, als jou op piekmomenten uit het net gaat trekken, betaal je meer. En andersom. Verwacht je dat dat ook gaat doorslaan naar terugleveren dan? En dan, maar op grotere schaal dan nu. Want ik zie op tweakers is er zo'n topic, maar er zitten een paar honderd man hoog uit. Ik heb niet het gevoel dat dit heel erg leeft al.

Maarten Staats
Je bedoelt denk ik flexibele energietarieven. Er zijn een aantal aanbieders die dat ook geven. Met een slimme meter kunnen ze dan uitlezen je energieleverancier. Waar je de elektriciteit bij afboemt. Of het gas. Die kan dan uitlezen wanneer je wat gebruikt. En die kan dus zeggen wat de marktprijzen zijn op dat moment. Dat is ook waarvoor we het aan je verkopen. Dus dan komt daar iets van een prikkel in om daar mee om te gaan. Waar ik denk dat de grote. Ik denk dat dat voor bepaalde. Consumenten, ik denk dat het misschien nog voor bedrijven nog interessanter is. Die hebben wat grotere volumes. Maar voor een groot deel van de consumenten zal het best wel heel ingewikkeld zijn, daadwerkelijk een significant deel te sturen. als ze zich er überhaupt van bewust zijn. Als ik. soort van in mijn omgeving kijk, heel veel mensen weten überhaupt niet wat ze per jaar gebruiken. Kilowattuur iets, ja, 2000, 3000, geen idee. En dan ga. Om dat soort mensen te gaan vragen om intraday te gaan sturen op lage en hoge prijzen. Ik denk dat dat best wel een moeilijke casus is. Tenzij het allemaal gaat automatiseren. Maar goed, dan heb je eerst die automatiseringskosten. En dan nog heb je de vraag, wat kan je nou echt sturen in een huishouden? Dus wat je kan sturen is een. Een warmtepomp, maar goed, heel veel mensen hebben die niet. Wat je makkelijk kan sturen is een elektrische auto. Maar goed, heel veel mensen hebben die niet. Of die hebben geen huisaansluiting daarvoor. In een normaal bestaand huis houden. Heb je de grote gebruikers het witgoed, de koelkast en de vriezer misschien. Dat zijn eigenlijk het koken misschien Koken kan je heel moeilijk sturen. Ik bedoel, ja, iemand die wil om vijf uur eten. Misschien kan je zeggen, nou dan om 6 uur, maar dat kan je geen uren sturen. Koelkast en vriezer kan je heel beperkt sturen, want het moet gewoon koud blijven. Kan je misschien een beetje verschuiven heen en weer. Dan hou je dat witgoed over, dus de wasmachine en de vaatwasser en je droger, die zou je wat kunnen sturen. Maar goed, als je dan gaat kijken naar hoeveel dat gebruikt. Een normale, niet een nieuwe, maar gewoon een beetje een normale bestaande wasmachine, gebruikt 1 kilowatt uur of iets dergelijks per cyclus die je doet. En als je het verschil in marktprijs gaat kijken, zeg maar. Vrij hoge marktprijs versus een vrij lage in dezelfde periode. Zit misschien 5 cent tussen per kilowattuur. Dus dan ga je iemand vragen. Die wasmachine, je wil eigenlijk je wasje draaien. En dan kan je hem meteen ophangen. Nee, die gaat dan dan ergens midden in de nacht. midden overdag draaien en daar win je dan 5 cent op. Dan is de vraag of er genoeg mensen zijn die daar dan ook aan mee zouden willen.

Floris Bot
Maar ik denk dan wel dat mensen gelukkig dal in piekuren in de gaten houden.

Krijn Soeteman
Volgens mij, Maarten, zei je net iets over lokale tests. Ik kan me herinneren uit het eind van de 19e, begin 20e eeuw, dat er. . Dat het niet de grote steden waren waar de eerste grote ideeën daadwerkelijk gerealiseerd werden. Maar juist de wat kleinere, vooral rijke dorpen. En toen nog in vooral in Groningen, want dat was toen nog een rijke provincie. Waar lokale gas- en waternetten aangelegd werden, waar de eerste dure huizen al aangelegd werden met. Doortrek WC's en al dat soort zaken. En lichtknopjes binnen in huis. Is dat niet iets? Gebeurt dat in Nederland? Dat soort. Tests op wijkniveau, waarbij echt gezegd wordt, deze wijk, dit gaat. De plaats gaat hier alles eraan doen om

Maarten Staats
Ja, gedeeltelijk. Je hebt onderzoekstrajecten voor elektrificatie. Je hebt onderzoeksprojecten waar bijvoorbeeld een netbeheerder dan aan meewerkt, een energieleverancier. Als er nou hier overal warmtepomp, wat gebeurt er? Je hebt zelfs. Trajecten al om op waterstof te verwarmen. Ik denk zelf dat dat wat meer op lange termijn ligt. Maar ook daar zijn ze gewoon al mee aan het testen voor het geval dat dat op een gegeven moment een ding wordt. Over het algemeen is de grote test is gewoon, dat denk ik ook, dat consumenten zelf warmtepompen kopen, zonnepanelen, elektrische voertuigen. En over het algemeen zie je ook dat dus mensen met een. Wat grotere bankrekening, dat soort investeringen kunnen doen. En je ziet dus wel bepaalde buurten waar dat gewoon wat harder gaat. dan dat in andere buurten gaat.

Ruurd Sanders
Maar zo'n warmpondom, dat wordt nog niet, of tenminste, ik weet niet. Ik weet dat voor nu, inmiddels dat wij zelf al in zonnepanelen hebben geïnvesteerd, vallen de subsidievoordragen en de collectieve inkoop van zonnepanelen vallen op de mat. Dus wij waren eigenlijk een jaartje te vroeg. Voor warmtepompen of voor thuisbatterijen. Ik weet niet, ik denk nog steeds dat dat soms wel een idee kan zouden kunnen zijn. Zie je dat eigenlijk nog niet? Dus wanneer gaat dat dan komen? Want we moeten wel van het gas af. Het is alleen al om niet afhankelijk te zijn van de Russen.

Floris Bot
Je investering is dan veel hoger, Ruerd. Ja, dat is de cv-vervang kost je zeg maar 2. 000, 2. 500 euro als je echt een serieuze installatie nodig hebt, 2. 500 euro hooguit. Maar een warmtepomp is het viervoudige, soms vijf.

Maarten Staats
Ik denk dat dat nog niet eens het grootste verschil is. Ik wil nog even gezegd hebben dat ik wel denk dat thuisbatterijen een rol gaan spelen hoor. Nou goed, en ik denk het systeem moet nog wat verder doorontwikkelen. En dat zal ongetuivde rol zijn, maar het is niet de, ik denk het is niet de oplossing.

Floris Bot
Nee, je noemde net wel een wijkbatterij. Die kwam even langs die kleedig.

Maarten Staats
Nee, die staat niet in een wijk. Die staat ergens in een veld bij een set windmolens in de buurt. Je hebt ook trouwens testen met een wijkbatterij. Maar we verliezen volgens mij de vraag een beetje van ruurd.

Ruurd Sanders
Nou ja, gaat dat eraan zitten komen? Bijvoorbeeld, ik wil eigenlijk wel overschatten naar zo'n warmtepomp. Ik wil eigenlijk voorkomen dat ik niet het helemaal zelf aanschaf. En moet. Wachten tot ik het zelf terugverdien. Want dat zijn de vroege zonnepanelen investeerders die hebben zo gedacht van nou in een periode van Vijf tot zeven jaar verdien ik dat dan uiteindelijk terug. In België waren toen de mensen die uiteindelijk zagen van hé, die saldering die stopte mee. Nou, dat ben ik mooi genaid. Dus. Daar gaat meneer de investering. Maar als het dan gaat over van ja, we willen met z'n allen natuurlijk die cv-systemen willen we uit het huis hebben. We willen Nederland van het gas af hebben. Ja, dan zal de Nederlandse regering uiteindelijk toch. . . Met een stimulans moeten komen om die warmtepomten in de huizen te krijgen. En alle techniek die eromheen zit. Dus hoe zit het daarmee? Wanneer krijg ik de eerste envelop op mijn deurmat, zodat ik weet tot wanneer ik moet wachten?

Maarten Staats
Ja, dat is. . Want ik denk dat collectieve inkopen met zonnepanelen, ik denk dat het een heel mooi voorbeeld is. Dat ook echt voor een versnelling kan zorgen. Want ze bepaalde mate van ontzorging ook. Dus zoveel naar iemand gaat dat voor jou uitzoeken of iemand zorgt ervoor dat er een goede partij wordt gekozen die dan een goed aanbod zou moeten hebben. En dan kan je het gewoon op je dak leggen. Je noemt thuisbatterijen. Wat daar zo moeilijk is, is dat daar op dit moment eigenlijk een hele moeilijke business case voor is. Dus dat terugverdienen, dat doe je niet. Om dat terug te verdienen, doe je ook omdat je het gewoon mooi vindt om zo'n ding te hebben. En die mensen zijn zo verspreid, daar doe je niet zo makkelijk een collectieve inkopen. En die gaan het vaak zelf uitzoeken.

Ruurd Sanders
Maar we gaan de saldering, gaan we toch vanaf 2023 toch dicht knijpen Dus dan komt die behoefte in.

Maarten Staats
Maar dat gaat langzaam afgebouwd worden. En die business case voor batterijen, die blijft ook dan heel ingewikkeld. Warmtepompen, daar heb je, nou ja, ik weet niet of het de business case is, maar daar zou je ook comforttechnisch voordelen voor kunnen hebben. Daar zou het wat makkelijker kunnen zijn. Want heb je ook bepaalde wijken die gewoon makkelijk een warmtepomp. . In kunnen installeren. Wat daar wat lastiger van is, is dat het ook echt een beetje huisafhankelijk is. Je kan aan de buitenkant van een huis lopen en dan kan je zien oké, deze daken zijn goed georiënteerd, dus daar kunnen wel zonnepanelen op. Maar het is moeilijk van buiten te zien of dat huis goed geïsoleerd is. Nou, zou je nog een beetje aan bouwjaar kunnen aflezen. Maar is dat ook goed kierdicht? Hebben die een juiste. . Methode van warmteafgifte hebben die bijvoorbeeld vloerverwarming, wat heel nuttig is. En zijn deze en het Heeft gewoon wat meer impact in je woning. Want een warmtepomp is het meestal ook wat groter. Je hebt ook een buffervat nodig erbij. Dus dat vraagt wat meer ruimte. Hebben mensen die ruimte? Hebben ze daar wel zin in? Maar het is wat woningsspecifiek of je het kan toepassen.

Krijn Soeteman
Ik weet eigenlijk hoe een warmtepomp eruit ziet, jongens. Want ik heb eigenlijk geen idee. Ik stel maar voor dat er iets de grond in moet, maar ik begrijp ook dat mensen op de verdieping een warmtepomp kunnen neerzetten. Ik heb echt geen flauw idee hoe dat eruit z

Maarten Staats
Je hebt eigenlijk meerdere technieken voor warmtepomp. Dus wat een warmtepomp in zichzelf doet. Je hebt zelf een warmtepomp thuis staan. Meerdere waarschijnlijk. Want koelkast is een warmtepomp. En je vriezer is een warmtepomp. Je vriezer en je koelkast die pompen de warmte van binnen het apparaat naar buiten. Nou dat is wat een. Warmtepomp, zoals wij die dan noemen, voor ruimteverwarming vaak. En soms ook tapwater. Of best wel vaak ook tapwater. Die doet eigenlijk hetzelfde principe, maar die pompt dan de warmte van buiten je woning naar binnen je woning. Dat zou kunnen. Dat is een luchtwarmtepomp die ze gebruikt de buitenlucht als bron. Maar je kan eigenlijk alles als bron gebruiken. Je kan dus de bodem. De bodem is wat. Gemiddeld wat warmer, vooral als het heel koud is buiten in de buitenlucht, dan is de bodem nog relatief warm. Dan kan je dus bronnen slaan en de warmte uit de bodem goed. Je kan rivieren.

Ruurd Sanders
Een paar weken geleden hebben we het over gehad. Met de stadswarmte en dergelijke. Die gaan 200 meter diep en die halen daar de warmte vandaan.

Maarten Staats
Ja, soms nog dieper.

Floris Bot
Dat is wat anders afhankelijk van de temperatuur die ze nodig hebben.

Maarten Staats
Dat is geothermie. Dat is dan weer geen warmte. In principe, dat kan ook. Je kan een soort tussenvorm hebben. Maar als je echt diep de grond ingaat, dan wil je daar vaak temperaturen uithalen die je meteen kan inzetten. En die je niet nog eerst met een warmtepomp dan weer zou moeten verhogen. Maar je hebt ook combinaties dat je. Niet heel diep gaat, maar die warmte dan wel weer.

Ruurd Sanders
Maar zo'n warmtepompt ook niet. Want dat is wel ding, hè? Want ik had dan gekeken van zonnepanelen. Vervangen is relatief makkelijk in zover als je er geld tegenaan hooit. Maar met een warmtepomp heeft de impact op je hele verwarmingssysteem veel groot. Want je moet in feite al je radiatoren gaan vervangen. Het is eigenlijk een veel grotere impact die je hebt en daardoor veel complexer, ook veel kostelijker, denk ik. Dus ik vraag me dan af van waar ligt dan dat plan? Want we willen van het gas af. 250 moet Nederland. volgens mij gasvrij zijn. Ik denk dat nu met die fluctuerende gasprijzen dat iedereen er best wel van schrikt. En misschien nu al het moment is van. Nou, je zou ook naar een warmtepomp kunnen gaan. En hier is een beetje subsidie.

Maarten Staats
En op die manier maken we ons minder gasafhankelijk van. Ik doe een subsidie op warmtepompen. Ja, om al die investeringen te doen. Niet per se. Een gedeelte van de casus is dat een warmtepomp efficiënter verwarmt. Dus je bespaart op je energierekening. Een gedeelte is dat je gasaansluiting weg kan doen. Dus dan heb je minder. Kosten voor vaste kosten voor je gasaansluiting. Het hangt heel erg van je woning af. Als je woning al helemaal klaar is. Dan is er best een casus voor te maken. Dus als je al vloerverwarming hebt en goed geïsoleerd, dan is daar best een casus voor te maken. Is je woning dat niet? Maar kan je dat relatief makkelijk doen? Of zijn er toch al stappen die je moest doen? Je moet al iets van isolatie doen. Je wil die oude radiatoren sowieso eruit. Dan is het wel slim om dat meteen op een manier te doen waardoor je misschien in ieder geval die warmtepomp in zicht houdt. Uiteindelijk is de warmtepomp. niet het doel op zich. Het doel is om in de juiste stappen te zetten. Zodat je straks kan verwarmen met iets dat niet aardgas is. Dat is eigenlijk en dus niet, we moeten niet nu zomaar willen-in willekeurige huizen de gasketel eruit halen en de warmtepomp erin. Dan weet je 100% zeker dat dat heel veel gedoe gaat opleveren. Heel veel comfortklachten. Dan krijg je een enorm slechte imagen rond die warmtepomp. Je moet dat echt in een huis, echt even een goed plan maken. Hoe ziet het huis eruit? Welke stappen moet je hier zetten? En de warmtepomp is vaak de laatste stap in dat proces. Sommige woningen zijn van zichzelf al heel ver in dat proces. En die zitten dus heel snel tegen die warmtepomp aan. Maar andere woningen, daar moet je echt eerst een aantal andere stappen nemen. Soms moet je daar dus op natuurlijke momenten wachten tot er dingen al vanzelf vervangen worden. Maar je moet dat niet doen om maar een warmtepomp te hebben. De warmtepomp is een sluitstuk op een verder goed ingeregeld en geïsoleerd systeem van je woonst.

Krijn Soeteman
Eigenlijk staat het wel aan bij Boba's en vraag, bij de vragen van de luisteraars. Niet dat ik daar nu naartoe wil, maar wat is de pijnlijks maatregel die de komende jaren verwacht die opgelegd zou kunnen gaan worden?

Maarten Staats
Ja, ik kan me voorstellen dat wij op een gegeven moment als Nederland, en dat zal grotendeels denk ik een politiek besluit moeten zijn. Dat we moeten zeggen, we willen niet meer alle opties open houden. En gedeeltelijk gebeurt het al, bijvoorbeeld in binnensteden waar je van die emissiezones hebt. Dus niet iedereen mag meer dit gebied inrijden. Dat is nu misschien wat minder relatief beperkt nog. Het zijn vooral mensen met wat oudere auto's. Alleen dat soort dingen worden natuurlijk wel steeds strenger. En gaan ze op een gegeven moment zeggen, er mogen alleen maar nog elektrische auto's de binnenstad in. Dan wordt het heel pijnlijk voor mensen die nog een fossiele auto hebben, die de businessad meer in kunnen. Gaan ze op een gegeven moment zeggen van bepaalde wijken. Dat we niet willen hebben, dat we maatschappelijk gezien niet willen hebben dat er nog een paar mensen maar een gasansluiting hebben. Terwijl de rest allemaal al over is om een warmtenet of al electric. Is het dan. Willen wij dan als samenleving, is dat nog haalbaar, betaalbaar? Is dat wenselijk? Dat er dan heel sporadisch hier en daar iemand zegt. nee, ik wil dat de hele infrastructuur voor mij blijft liggen? En is dat voor die mensen op termijn überhaupt nog betaalbaar? Want als je maar met 10% van de mensen de gasansluiting hebt, dan heb je veel meer dan 10% van het kosten voor je hele systeem.

Ruurd Sanders
Dat hoor ik ook ergens een keer. Dat het een idee was om. Ik weet niet meer waar ik het gezien heb. Dat het een idee was om ook de gasleidingen te gebruiken voor bijvoorbeeld waterstof of iets dergelijks.

Krijn Soeteman
Dat kan niet hè, geloof ik.

Ruurd Sanders
Er was iets met die leidingen, die moesten dan aangepast worden, maar het was niet onmogelijk of zoiets.

Maarten Staats
Het hangt een beetje af van de leidingen. Dus wat oudere leidingen, daar is het moeilijk mee. Daar ontsnapt het watergas wat sneller door. De nieuwe leidingen, en zeker wat ze de laatste jaren inleggen, daar kan waterstof wel relatief makkelijker doorheen. De leidingen zelf zijn dan ook vaak wat minder het probleem. Maar het zit wat meer dan in de aansluitingen van de leidingen, in de pompstations, in de meetstations, et cetera. Die daar niet helemaal voor ingeregeld zijn. In principe. Heb ik het gevoel dat we dat we best, als we het zouden willen, best een significant deel van ons gasnet zouden om kunnen bouwen voor waterstof. Maar de vraag is ook of dat dan wenselijk is. Want stel we gaan nu, wat we nu allemaal aan gas gebruiken, zouden we allemaal waterstof doen? Een soort extreem idee. Big bang, dan moet je heel erg veel waterstof gaan maken. En daar heb je heel veel duurzame stroom voor nodig. Om dat dan ook weer te produceren. Dus dat is waarschijnlijk helemaal geen efficiënt systeem om dat zo te doen.

Krijn Soeteman
Aan de andere kant is het natuurlijk ook. Als we het laten zien door grootgebruikers of professionals dat bepaalde dingen niet meer hoeven op. Op gas, bijvoorbeeld kookopgas ben wel eens bij de Liberijen geweest en daar werd gekookt, alleen maar op inductie. En dat laten ze ook heel trots zien. Ik heb geen idee of ze daarvoor betaald worden door wat doe jullie dan ook, maar het is in ieder geval. Dat laat wel zien dat je dus op zeer hoog niveau kunt koken zonder gas.

Maarten Staats
Je ziet de laatste jaren ook. Volgens mij het Natuur Milieu doet elk jaar een coke monitor of iets dergelijks. Brengen ze uit. En die kijken dus naar hoeveel gasstellen er worden verkocht en hoeveel elektrische stellen. En het laatste jaar zie je een enorme toename van het elektrisch aandeel in nieuwe. coke platen en ook omdat dat niet alleen maar goed kan maar omdat het ook nog eens best comfortabel is die brein wordt trouwens dik gesponsord hoor Ik zelf, ik heb op inductie gekookt, persoonlijk. En ik ben nu terug naar gas. Ik heb een nieuwe woning. Daar was net een nieuw gaststelsel in. En ik zou het liefst heel snel weer terug willen. Ik zou veel liever op een lectie koken. Die handles worden veel minder heet. Het is veel makkelijker schoon te maken. Zie daar bijvoorbeeld heel erg een voordeel in.

Ruurd Sanders
Maar je paddencent moet wel vervangen worden, natuurlijk.

Maarten Staats
Dat hoeft geloof ik niet altijd. Ik had dus inductiepanden. Dat kon ook op gas. Dat is handig. Nu ze op gas zijn geweest. Kunnen ze mogelijk niet meer terug? Ik kan me voorstellen dat het een beetje is.

Floris Bot
Het ding is, als het te veel vervormt, geloof dat er meer dan een millimeter vervorming in moet zitten. En dan wordt het moeilijk op inductie.

Maarten Staats
Mag ik nog één vraagje stellen, Floris?

Ruurd Sanders
En dan denk ik dat jij verder kan. We hadden het even over de elektrisch versus waterstof. Er zijn best wel veel mensen die zeggen, ik ga niet aan een elektrische auto, want waterstof is uiteindelijk het einddoel. Hoe kijk jij daar tegenaan? Is dat realistisch? Is dat inderdaad hetgene wat gaat gebeuren?

Maarten Staats
Ik persoonlijk denk ik dat de elektrische auto. Nu zo competitief is of aan het worden is dat je voor personenvervoer, dus voor persoonenauto's. Dat er voor waterstof geen hele grote rol meer is weggelegd. Ik heb het gevoel als ik naar de markt kijk.

Krijn Soeteman
Dan krijg je je eerste waterstofauto over een maand.

Maarten Staats
Je ziet ook een aantal grote autobouwers die zeggen wij gaan voor elektrisch en wij gaan niet voor persoonautobouwers, we gaan voor elektrisch niet voor waterstof. Ik denk dat waterstof een rol zou kunnen spelen in het meer zware transport. Op de weg, maar ook bijvoorbeeld boten via synthetische kerosine in de luchtvaart. Maar ja, ik heb echt een gevoel voor personenvervoer, volgens mij is dat een verloren battle om dat op waterstof. Proberen over te laten gaan. Omdat elektrische auto's voldoende race hebben, voor 95% of misschien wel 98% van de kilometer die je maakt. Dus de race afstand is niet meer het grote probleem. En ze worden relatief goedkoop. En vooral ook het gebruik ervan is relatief goedkoop. Want je elektromotor is gewoon heel erg efficiënt.

Floris Bot
Ja, je gebruikt één dergelijke van de energie ongeveer. Precies. Dus dat is dat scheelt. En ik geloof dat er eerste twee merken komen met een auto onder de 12. 500 euro.

Maarten Staats
Oké.

Floris Bot
Volledig elektrisch. Dus dan wordt het haalbaar voor de masses, zullen we maar zeggen.

Maarten Staats
En de waterstofauto moet dus die hele kostendaling nog in. Maar omdat elektrische auto's nu soort van zo competitief al worden. Is dat heel moeilijk, denk ik nog, om dat in te halen als dat al kan?

Floris Bot
Je gaf ook aan dat om waterstof te krijgen moet je eigenlijk energie erin stoppen. Dan heb je dat. Ergens centraal gemaakt. Een grote fabriek, om het maar even zo te zeggen. Petrochemisch is het namelijk niet meer. Maar in een installatie. En dan moet het nog naar een tankstation gebracht. Maar de infrastructuur voor Electra ligt er al niet 100%, maar wel grotendeels. Dus dan gaan we alsnog vrachtwagens laten rondrijden. Weet je, dat is ook weer energievies.

Maarten Staats
Het is moeilijker. Kijk, en daar speelt misschien dus dat kipeiverhaal nog veel meer. Want je hebt heel weinig waterstoftankstations in Nederland. Een paar nu toch? Die uitbreiden is. . Ja, een paar maar inderdaad. Ik weet niet precies, het zijn er x aantal. Maar zeker niet landelijk dekkend. Terwijl die elektrische laadpalen kan je overal nergens installeren. Iedereen kan het thuis doen. Allemaal bedrijven doen het. Langs de snelwegen worden ze relatief snel neergezet. Dus je kan die laadinfrastructuur gewoon veel makkelijker uitbreiden. En toch hadden wij net al hier de discussie. Toch hadden wij net de discussie of dat geen probleem was, die laatinfrastructuur. Terwijl dat bij Electra eigenlijk nog een stuk makkelijker is dan dat bij waterstof.

Floris Bot
Ik heb even gegoogeld, er zijn er nu vijf waterstoftankstations. Het gaat wel heel snel overigens.

Maarten Staats
Je kan ook misschien nog even googlen hoeveel waterstofauto's er zijn.

Krijn Soeteman
Twintig of zo. En een paar waterstofbussen. Dat zijn schopen aanbieders van waterstofauto. Nee, alleen.

Ruurd Sanders
Nee, maar misschien heb je wel gelijk dat inderdaad voor vliegtuigverkeer en voor boten, daar hoor ik wel inderdaad verhalen over dat waterstof. Mogelijk een interessante optie is om in ieder geval die liep gelijk te nemen van diesel en rotzooi en op de zee en weet ik wat allemaal, maar gelijk naar waterstof te gaan.

Krijn Soeteman
Het is natuurlijk en en. Het is niet alleen maar Nee, maar in elk gebrak.

Floris Bot
. Ik denk dat Maarten in dezelfde rit als ik zit. Volgens mij voor waterstof. Is het moment gemist. We zijn te laat. Er zijn nu twee aanbieders van waterstofauto's. Een, ik heb het gegoogeld natuurlijk. Een Tioto Mirai en een Hyundai Nexo. Van respectievelijk 80. 000 en 83. 000 euro. En er zijn vijf tankstations. Weet je, kip ekijkend. Er moeten meer auto's komen. Maar die auto's kunnen wel de weg op, maar dan kunnen ze nergens tanken.

Krijn Soeteman
Dat wil je eigenlijk niet meer auto's wil. Je wil auto's gaan delen. Dat vind ik trouwens ook wel interessant dat bijvoorbeeld Ruurd dan een nieuwe auto gekocht heeft. Ik kwam in de stad, maar af en toe duur ik zo'n I3 of zo'n Volks, sorry, 400 500 km kost relatief gezien niet zo heel veel. Zeker. In vergelijking met het bezit van een auto, denk je ja, die paar keer per jaar dat ik verder weg moet, kan ik er ook wel een keer iets meer voor betalen.

Ruurd Sanders
Ja, met het concept van een. . Kijk, ik moet voor mijn werk, tenminste, laten we even corona er even uithalen. Dat maakt allemaal heel erg lastig. Ik heb ontzettend discussies in mijn werk met. . Of ja, moet je nog wel een lease auto hebben te nemen? Maar ja, op een gegeven moment verwachten we tot er iets teruggaat komen en dan gaan we met z'n allen de baan weer op. Ik denk dat de wegen na de vakantie weer lekker volstonden. Dus dat gaat toch weer gebeuren. Men wil toch wel weer naar elkaar toe gaan. Dat is een soort krampneiging die de mensen hebben. Maar als ik naar mijn kinderen kijk, dan is inderdaad mobiliteit misschien meer gewoon een. Ik huur een stoel in een trein of ik huur een stoel in een auto om van. En van A naar B te komen, waarom moet ik een godsnaam een auto voor mijn deur hebben? Daarin ben ik, denk ik, dan maar gewoon wat traditioneel. En ik denk toch veel mensen met ons. Maar die mensen moet je wel zien te overtuigen om van die petroleum af te komen. Dus hoe doe je dat dan? En wat ik nu zie is, als ik bij mij hier in de straat kijk en ik woon in een dorp in Brabant. Er zijn hier in de wijk, denk ik, bij elkaar opgeteld, misschien vijf elektrische auto's. En ik ben de eerste in de wijk die überhaupt een laatpunt als zijn huis heeft. Ik zie ze dadelijk hier aan de deur staan van mag ik even laat.

Floris Bot
Dat weer mij regelmatig. Dat is wel een laatpunt.

Ruurd Sanders
Maar dat is een beetje het ding. Buiten laatpunt aan je huis, ja of te nee, maar daar gaat het niet om. Het geeft wel een signaal af hoeveel mensen er eigenlijk mee bezig zijn. En hoe kun je die mensen nou eigenlijk prikkelen. Om te stoppen daarmee, om inderdaad te elektrisch gaan rijden. En ik weet nog niet of die business case op dit moment eigenlijk.

Krijn Soeteman
Volgens mij is het heel simpel: ik leende op een gegeven moment een Tesla van een goede vriend van mij en ik kreeg hem mee met 11%. En ik moest. 250 kilometer rijden. En hij zei, oh ja, nou god. Dat ding zoekt zelf wel uit waar je naartoe moet en hoe het werkt. Ja. Oké, dus oké, is goed. Ik geloof je. 11% klinkt bij mij heel weinig. Als ik dat op mijn telefoon zie staan, dan denk ik, nou dan ga ik de deur niet uit.

Ruurd Sanders
Geen stress.

Krijn Soeteman
Maar oké, dat ding leidde mij dus naar een snelle laatst station. En in een kwartiertje stond er dus met 170 kw per seconde, weet ik hoe het allemaal werkt, werd bijgeladen. Ja, ik heb er nooit meer over nagedacht. Ik was bij mijn vader en heb dat de boe s'nachts tot een bepaald percentage bijgeladen, want je wil ook er niet te veel, wil ik er niet meer bijladen dan nodig is. Dus ben ik gewoon teruggereden, vooral zelfrijdend door dat ding. Nou ja, ik vond het prima. En dat was de eerste, als ik dat ding mee had gekregen, voel, had ik het er heel anders over gedacht. Ik denk dat er stond laatst een stuk op tweakers en er stond in alles goed en wel. Maar als je de auto niet kan snel laden, koop hem dan gewoon niet. En dat denk ik eigenlijk dat het wel waar is. Als jij 250 kilometer maximale range hebt, is zat als je kunt snel laden.

Floris Bot
Als je maar met 11 kilowatt kunt laden, dan is het niet te doen.

Maarten Staats
Is het niet te doen? Als ik zou het. ideaal vinden als ik nou een laatpunt bij me thuis misschien is dat ingewikkeld maar stel het grootste deel van de tijd ga ik van thuis naar mijn werk als ik bij mijn werk hem aan kan leggen voor acht uur Dan laat dat ook met langzame laders overdragen.

Ruurd Sanders
Dan kan je een KW-lader zonder enig issue. Maar de aanschaf De aanschaf, kijk dat is een beetje het ding. Je moet even reken mee houden dat denk ik het grote deel van Nederland gewoon op tweederhandse auto's rijdt. Tweedehands elektrische auto's op dit moment, dat is een beetje het probleem. Kijk, een elektrische auto of een benzinauto waarin hij koopt, dan kijk je naar het aantal kilometers en hij weet je ongeveer na als dat onder de 100. 000 kilometer zit. Voor een benzineauto, daar kan ik nog wel even mee doorrijden. Bij een elektrische auto weet je eigenlijk helemaal niet precies waar je aan toe bent. Want je weet niet wat de slijtage is op die batterij. Schijnt al wel erg mee te vallen hoor. Nee, maar goed, dat is het idee wat mensen erbij hebben. Maar de startwaarde van een elektrische auto is toch nog steeds relatief hoog. Als ik kijk naar mijn auto. maar waarom een scoda en jac ga rijden dat is eigenlijk een SUV een beetje tegenhangen van een station Maar ja, de aanschafwaarde zit op 45. 000 euro. Ik ben blij dat ik het niet hoef betalen.

Krijn Soeteman
Maar ik begrijp dat mensen die kinderen hebben, anders krijgen naar auto's dan mensen zonder kinderen. En zeker als je in de stad woont en dat soort dingen. Ik snap niet dat hier mensen in deze straat bij zijn spreken zelf auto's hebben. De meesten bewegen nooit van hun plaats. Gewoon auto's niet dood. Of vrijwel nooit. Of ze zijn toch veel te groot. Ze passen toch niet in de stad. Dat is een ander probleem. Terwijl als ik dan kijk naar wat zo'n auto huren kost voor als je de kind nodig hebt, is dat. Is dat als je het vergelijkt met wat laatst in een kampioen stond, wat een auto kost, als je het bezit? Dan kijk ik echt mijn ogen uit. En dan vinden mensen het duur als je een auto huurt voor die twee, drie keer per maand of zo? Dan denk ik, nou ja. Heb je ook nooit nagedacht over wat het echt kost?

Ruurd Sanders
Ja, maar en toch staan de wegen er vol mee. En hebben we files van tot jou daar en tot corona. denk ik dat we gewoon heel we hebben ontzettend veel auto's in Nederland. Dus mensen hebben daar duidelijk behoefte aan. Mensen willen misschien wel naar elektrisch. Dus de vraag eerder aan maart is. Maarten, helpt ons hier uit. Hoe in godsnaam krijgen we de mensen aan elektrisch rijden? Want het is wel heerlijk. En lekker stil.

Maarten Staats
Het is gedeeltelijk. En misschien is dit niet verwacht, maar het is gedeeltelijk ook gewoon een beetje de markt zich laten ontwikkelen. Mens moeten daar ook Een soort van natuurlijk mee in aanraking komen. Die krijgt een buurman of een broer of een vriend die een lekt zijn auto. Dit moet langzaam, moet dat een soort van. . . Door de samenleving heen zijpelen, dat heb je niet van het een op het ander jaar gedaan. Hetzelfde met die tweedehandmarkt. Je moet eerst veel nieuwe hebben. Voordat je een competitieve tweedehands ziet. Hoe goed een batterij is. Daar moet ervaring mee worden opgedaan. Op een gegeven moment hoor je van mensen, oh zo'n tweedehands batterij, joh. Daar hoef je eigenlijk niet over in te zitten. Dat is altijd meer dan 90% van de capaciteit nog. Dus dat duurt gewoon even voordat dat zich door de samenleving heen beweegt.

Floris Bot
En de gemiddelde auto in Nederland is 11 jaar oud. Dus het duurt ook gewoon even. Oh sorry, ik heb er wel eens een feitje bij. Nee, nee, maar ik heb dit wel eens uitgezocht. De gemiddelde auto in Nederland is 11 jaar oud. Dus zelfs als je nu verbiedt. Om benzine diesel te verkopen. Dan duurt het 11 jaar. Voordat de helft ongeveer het mediaan er is.

Ruurd Sanders
Wanneer reden de eerste elektrische auto's in Nederland? Eigenlijk? Wanneer reden de eerste Nederlandse elektrische auto's in Nederland eigenlijk?

Maarten Staats
In 1911? Ja, dat is heel helemaal aan het begin hadden we al, waren al, ik weet niet of ze in Nederland waren, maar er waren al elektrische auto's en op een gegeven moment hebben we de. . De fossiele brandstoffen hebben overgenomen.

Krijn Soeteman
In het Louwman Museum staan een paar van die mooie dingen. Ook van salon autototje van Omar Duck, maar dan elektrisch. 1936 was de eerste. Nederland.

Ruurd Sanders
Maar kunnen we even.

Floris Bot
Hoe lang geleden? Ik heb een wat meer metavraag als ik mag. Want ik ben de host, dus ik bepaal en pech. Stel nou, Maarten, we geven jou 50 miljard en 10 jaar de tijd. En we zeggen, en wat kunnen we nu het beste doen?

Maarten Staats
Dat vind ik wel echt een vind ik echt een hele moeilijke vraag.

Krijn Soeteman
Dit is 50 miljoen wel weinig eigenlijk.

Maarten Staats
Ja, maar kijk, ik snap het hele land om.

Floris Bot
Als jij alles ten noorden van Alkmar omkrijgt, vind ik het ook wel heel wacht.

Maarten Staats
Er zit er uit van gaan dat de rest van het beleid wat we nu hebben nog doorgaat? Of is het een soort van we stoppen dan ook met alles van duurzaamheid en we beginnen opnieuw?

Floris Bot
Nee, van die 50 miljard moet je ook een paar lobbyisten betalen. Zo is het wel.

Maarten Staats
Nou, dat is toch al op.

Floris Bot
Ja, precies.

Maarten Staats
Wat ik denk, en dan herinterpreteer ik de vraag even waar zouden we echt nog meer energie in moeten stoppen? Of geld? Waar zie jij de toekomst? Nou, wat ik denk dat er echt nog meer aandacht moet krijgen, wat is gewoon besparing. Gewoon minder doen. We hebben echt nog zat Woningen waar je simpele isolatie stappen.

Floris Bot
Ja, oké, dus dan moeten we 500 miljard van maken. Anders komen we er ook niet.

Maarten Staats
Ik denk dat als je de soort van het laaghangend vrij pakt, zowel bij woningen als kantoorgebouw als industrie. . Ik denk dat je dan met relatief weinig geld heel veel aan kan pakken. Alleen je moet daar een, ik denk dus de grote uitdaging zit veel meer in dat sociaal-maatschappelijke. Dus de casus moet goed zijn om maatregelen te nemen, maar een soort van mensen ook zover krijgen dat ze wat gaan doen. Uiteindelijk zijn we natuurlijk. met z'n allen best wel gewoten dieren. Verandering als het even hoeft, liever niet. Dus ja, waarom zou ik gaan isoleren? Als. Als dat niet een soort van eenvoudig voor me wordt gemaakt. Dus ik denk dat dat eenvoudig maken, vooral van besparing en daarna ook van. alternatieve verwarming of mobiliteitstechnieken. Het moet gedeeltelijk ontzorgd worden. Willen we dat in redelijk tempo kunnen opschalen.

Floris Bot
Persoonlijk denk ik dat er heel veel mensen over de streep getrokken kunnen worden als ze hetzelfde blijven betalen als ze nu doen. Maar dan wij de komende tien jaar. Stel, je betaalt nu 250 euro per maand aan je elektriciteitsrekening, zou ik maar zeggen. We maken gewoon een casus waarbij we de muntjes pakken voor de komende tien jaar. En dan gaan kijken hoeveel kunnen we nu op korte termijn voor je besparen. Kunnen we dat slim inzetten. Die persoon blijft hetzelfde betalen. Maar we zorgen ervoor dat na die tien jaar de energierekening zakt en we nu kunnen gaan isoleren. Een nieuwe cv-ketel, whatever. terug naar door naar laag temperatuurverwarming, ik roep maar wat. Om ervoor te zorgen dat hij in de long run erop gaat verdienen. En ik denk ook, ik zie even een voorbeeld 1 is 1. Mijn zoontje zit op een zwemles. Vorige week zat ik op het stoepje bij de zwemlesmensjes. Dat is gewoon in een woonwijk. En er kwamen van die mensen aan de deur die zeiden, ja maar wij doen, er is nu een initiatief vanuit de gemeente, 100% gelul, maar dat maakt niet uit, waarbij je eigenlijk nu al je zonnecollectoren kunt krijgen. Maar die huur je dan de eerste tien jaar. Weet je wel? En je gaat niet meer betalen, maar je krijgt wel die dingen. Heel veel mensen zijn daar wel gevoelig voor. En die hebben niet zoiets van nou ik lab die. 3, 4, 5. 000 euro die de investering kost, wel zelf.

Ruurd Sanders
Dat was ook een voorbeeld van Manu Boosschots eerder dit jaar. Die zei: Ik heb het geld niet om in zonnepanelen te investeren. Ik huur ze gewoon. En uiteindelijk onder de streep betaal ik hetzelfde, maar ik ben wel in ieder geval met iets schonere energie bezig. Op zulke manier.

Maarten Staats
Ik denk dat het heel mooi is en zulke aanboden, ik denk dat dat ook heel erg helpt. Maar dat is wel veel makkelijker voor opwek dan het is voor besparing. Bij Opmack kan je er een metertje bij zetten. En dat is ook, zonnepanelen hebben soms ook een soort van stimulerende werking. Iemand die zonnepanelen gaat doen, die heeft dan zo'n app. En je ziet hoeveel die opwekt en die gaat opeens ook eens naar zijn eigen elektriciteitsgebruik. Het probleem is dat bij besparing, bij bijvoorbeeld isolatie, er geen medetje op zit. Er is geen metertje van hoeveel kubjes je bespaart. Dat maakt interactief.

Floris Bot
Het enige wat je kan zien is dat dat andere een beetje ietsje minder hard gaat lopen.

Maarten Staats
Het ene jaar is kouder dan het andere jaar. Is het dan omdat het toevallig een mild jaar is of niet? Dat is natuurlijk moeilijk in te schatten.

Krijn Soeteman
Mamification kom je natuurlijk een heel eind in allemaal dikke truien en zo. Ja, we gaan voor die. Voor die 18 graden jongens, terwijl dat min 30 is buiten.

Ruurd Sanders
Het wordt toch warmer met klimaatverandering?

Maarten Staats
Min 30, dat zou wel een heel bijzonder hebben.

Ruurd Sanders
Je weet het niet, hè? De extreme gaan erg worden. Misschien wel extreme sneeuwstormen. Dan zitten we met onze panelen die onder de sneeuw liggen. Je hebt zo'n verwarming erin.

Floris Bot
Maar los daarvan. Ik wil ook met nieuwe huis er panelen bij leggen. En dan zit ik wel weer in die nare doelgroep. Nou ja, oké. Mijn huis heeft twee daken strak op het zuiden. Terwijl je volgens mij juist beter oost-west kunt verdelen, maar oké. Maar dat is ook weer een discussie denk ik op zich.

Maarten Staats
Je hebt twee daken waar de helft zuid is en helft noord of heb je dak maar één kant op?

Floris Bot
Nee, ik heb zo meteen drie gebouwen op één terrein. Waarvan ik twee bruikbare daken heb die strak op het zijde staan. En op de een liggen er al twaalf en op de ander wil ik er twaalf bij leggen.

Krijn Soeteman
En het ene derde gebouw afbreken en iets neerzetten met de zaak.

Floris Bot
Maar daar zitten allemaal dakkenbellen op, dus dat is een beetje ingewikkelder. En de andere is een schuur, en heb ik nog een gebouw.

Maarten Staats
Het oost-west neerleggen, dat is vooral heel interessant, omdat het relatief, maar heel beperkt minder oplevert. En je kan meer panelen op dezelfde oppervlak neerleggen. En er is nog een klein extra voordeel dat je opwekpiek net wat platter is. Het scheelt niet heel veel hoor. Ik bedoel, het zal niet het grote verschil maken. Alleen je hebt ochtends net iets meer en s'avonds net iets meer en dan in de middag wat minder.

Floris Bot
Ja, maar je totale piek is ook lager, dus je kan met. . andere omvormers uit en dat is effectiever en dat is fijn. Ja, die zijn ook weer gegaan, die kosten ook weer muntjes. Ja, ja, ja, een hoop. Maar ja, 50 miljard je zegt mensen laten besparen. Dat is eigenlijk de grootste truc.

Maarten Staats
Ik denk dat we daar in ieder geval nog heel veel moeten doen. En ik denk dat het goed is als we daar geld aan besteden. Ik bedoel, als je nu ook kijkt naar de hoge gasprijzen, het is best wel heel heftig voor mensen. Maar wat gaan we vervolgens doen? We gaan 3 miljard stoppen in gewoon lagere belastingen. En we gaan, wat was het, 150 geloof ik, of 300 miljoen. Gaat dan naar een soort van besparingsacties.

Floris Bot
10%.

Maarten Staats
5 tot 10%. 5 tot 10%. Echt een relatief klein aandeel. Terwijl ik denk, ja, op lange termijn is een gedeelte van de oplossing moet gezocht worden in het besparen, het verminderen van het gebruik. En dat kan best wel goed in veel gebouwen nog. Maar in plaats daarvan Gaan we vooral, heb ik het gevoel op symptoombedrijding af. Dus dat vind ik gewoon heel jammer om te zien.

Floris Bot
Ja, ik ga van een energieklasse G naar een energieklasse A huis. Dus ik kijk er naar uit. En dat heeft niet alleen met die zonnepanelen te maken gelukkig. Hé jongens, ik wil wel door naar de vraag van de luisteraar.

Krijn Soeteman
Ja, bij de vragen van de luisteraar, er zijn ontzettend veel vragen gesteld. Maar volgens mij hebben we ontzettend veel al beantwoord, Maarten. Dus ja, dan kom ik bij Simon uit en die stelt een vraag die ik veel interessant vind. Hij heeft gelezen dat je Advanced Excel modeling gaf op de Universiteit Utrecht. Wat is het tofste wat je gebouwd hebt in Excel, vraagt hij.

Maarten Staats
Pss, ja, ik heb heel veel toffe dingen gebouwd in Excel. Ik heb vooral. Ik heb mijn Excel vaardigheden opgedaan in mijn tijd bij EcoFis. Omdat een soort van transparant en robuust, EcoFIS, dat is het consultantiekantoor waar ik. . Mijn intro naar refereerden. Daar heb ik heel erg geleerd om dat dus een soort van transparant en robuust te maken, zodat andere gebruikers daar ook goed mee uit de weg kunnen. En dat het niet zo'n black box is. Ik denk dat dat heel erg belangrijk is. Ja, precies. Ja, het is niet zozeer documentatie, maar vooral visueel laten zien wat je doet. En ik denk het tofste wat ik daarmee gemaakt heb, is voor een logistieke partij die wilde duurzaamheidsmaatregelen op hun. trucks uit gaan voeren en dat wilde in verschillende landen moest dat toegepast worden en er moesten maatregelen zijn die zowel Een soort van de afstanden verminderde. Dus een soort van hoeveel ze reden aanpaste. En ook wat zijn reden dan efficiënter moest zijn. En dat is best wel moeilijk om dat goed te modelleren, omdat dat aan twee kanten tegelijkertijd ingrijpt. En als je met de ene 90% efficiënter gaat en met de tweede ook, dan is het gecombineerde effect dat je 81% nog gebruikt. En niet. Dus dat moet je allemaal al die verschillende maatregelen begrepen op elkaar in. En dat moest dus best wel een uitgebreid model waarin. . alles met elkaar kon kon werken en dat ze dus voor elk land de juiste data konden inlezen en dan een random set aan maatregelen kon selecteren En dat hij dan precies uitrekende welke besparing daar voor uitkwam. En dat dan ook weer visueel vergelijkbaar weer gaf. En die logistieke partij. . kon daardoor aan al hun landenorganisaties eigenlijk de vraag uitzetten. Van wat gaan jullie dan doen? En vervolgens kon ons dat dus ook heel mooi vergelijken. En welk aandeel daarvan is dan minder soort. . wat je vervoert dat je dat efficiënter doet en welke maatregelen zijn dat je bijvoorbeeld elektrisch gaat rijden en daardoor minder uitstoot. En zo kan je dus heel makkelijk zien Of de maatregelen die de landen namen ook tot het doel kwamen. En ook wat het verschil was qua hoe ze die maatregelen dan wilden inzetten. Dus dat vond ik zelf een van de ingewikkelste modellen die ik uiteindelijk heb gemaakt om dat inzichtelijk te maken. En op een gegeven moment is natuurlijk ook de vraag of je zoiets nog wel. Ik heb me tijdens het bouwen van het Excel-model afgevraagd of. We dit wel in Excel hadden moeten doen. Het is wel heel gaaf als het uiteindelijk ook werkt.

Krijn Soeteman
Het klinkt een beetje als dat kortse routemodel, maar dan in een soort van kwadraat of zo. Dat wiskundeprobleem.

Maarten Staats
Dat bij God op geeft een beetje op te lijken. We zijn er nog uitgekomen.

Floris Bot
Wat mij weer doet, denken aan dat model dat er. Postbedrijven, zal ik maar even zeggen. Paketbezorgbedrijven zijn die alleen nog maar rechtsaf slaan. Of linksaf, wat was het ook alweer? Krijg je extra slijtage in je band. Nee, dat heeft met twee dingen te maken. Eén, de veiligheid. En twee, ze konden daardoor de routes op een andere manier optimaliseren die effectiever bleek. Dat ik echt dacht.

Maarten Staats
Rechtsaf is het ook altijd sneller, toch? Niet alleen veiligheid, maar rechtsaf slaan, dat is de korte bocht. En dan heb je ook vaak voorrang, of dan hoef je niet te wachten op andere auto's.

Floris Bot
Dat was zeker in de Verenigde Staten waar dit was. Want dat was dan is rechtsaf vaak ook vrij. Dus dan staat stoplicht op rook, maar jij mag door, weet je wel. Dus het scheelt ook weer in je tijd. Dus dat was ook wel.

Maarten Staats
Maar als je in die suburbs komt op een gegeven moment in de Verenigde Staten, dan op een gegeven moment loop je dan wel vast met alleen maar rechaf gaan. Het is niet gewoon dat naar links toe geblokkeerd was, zeg maar. Nee, dat lijkt me niet veilig. Dat is lijkt me ook veilig.

Floris Bot
Hoe ga je dan uitwijken voor een kind of zo?

Maarten Staats
Rechtsaf?

Floris Bot
Rechtsaf de stoep op dat andere groepje er maar in.

Maarten Staats
Dat is weer een andere hele leuke denken. denk ding zo van of je als je kiest dat een tram op een bepaalde rails zit en dan één iemand aanrijdt of je dan of vijf mensen aanrijdt en of je dan actief hem om mag zetten zodat hij maar één iemand aanrijdt.

Krijn Soeteman
Het werd mooi uitgebeeld in The Good Life. Een van de serie waar ik verder van vergeten ben waar het uitgezonden werd, maar net vikes volgens mij.

Floris Bot
Cool. Hé, Ruurd, heb jij er ook een?

Ruurd Sanders
Ja. Ik heb meerdere vragen. Maar ik ga me even op deze concentreren. Dat is een vraag van Crisp. Hoe kijk je aan tegen V2G? Dat is vierkant een hoop, voor EV's? Nou is het natuurlijk een beetje het verlengde van die thuisbatterijen. Maar misschien kun je dat heel even toelichten en wat daarmee gaat gebeuren op dit moment.

Maarten Staats
Daar zijn al wat ontwikkelingen op. Vooral in Utrecht zijn ze daar ook mee bezig. Het grote voordeel van 4 to grid, dus het inzetten van je. Autobatterij als batterij om voor het stroomnet ook te balanceren. Het grote voordeel van is dat er best wel een grote batterij in die auto zit. Zeg een batterij van 50 kW of zo. Terwijl een normale thuisbatterij die in neer zou zetten misschien 5 of 10 is. Dus de volume qua batterijcapaciteit is gewoon best wel heel erg groot. Een woning gebruikt gemiddeld 10 kW of zo, misschien wel iets minder. Dus je zou, als je auto helemaal niet gebruikt en er zat helemaal vol, dan zou je jezelf je huis daar 5, 6, 7 dagen van kunnen voorzien. Dus er zit best wel een grote volumes daarin. En dus die auto's die relatief vaak stilstaan kan je dan best gaan gebruiken als buffercapaciteit in je net. En dan kan je dus hebben dat op momenten dat er veel opwek is, dat je dat wel kan bufferen en dat je op een later moment dat kan voorzien. Maar ook op momenten dat er veel vraag is, kan je zeggen, nou goed, die hele 50 kilowatturen heb ik niet nodig, ik heb maar 35 nodig of 30. Dan heb je best wel. grote hoeveelheid stroom die je kan inzetten om lokaal eigenlijk vraag-aanbodproblematiek op te lossen. Dus dat zou best wel heel erg interessant kunnen zijn. Dus daar experimenteren ze nu ook mee. Daar zijn ook nog wel vragen van nou wat is het impact op de levensduur van je batterij bijvoorbeeld. En hoe doe je dat financieel? Want je levert ze aan een auto, daar betaal je energiebelasting over. En als hij het dan weer teruglevert, hoe krijg je dat dan terug? Dus er zijn ook nog wat Een soort van juridische of wetgevingsbarrières die ze nu aan het bekijken zijn. Maar ik verwacht wel dat via toe-quit ook een belangrijke

Ruurd Sanders
oplossing wordt in in het balanceren van vraag aanbod ik stel die vraag vooral dat ik ga dus elektrisch rijden mijn vrouw ook En die is nu aan het kijken naar een Hyundai Iconic 5. En die heeft in een bepaalde optie ook I vehicle to grid als optie erin zitten. Maar de vraag die er eigenlijk bij voortkwam was: hoe zit dat dan eigenlijk? Want nu is het zo dat als ik thuis ga laden, dan haal ik mijn pasje doorheen en dan betaalt eigenlijk de leasemaatschappij, betaalt mij terug voor de energie. Maar op het moment dat ik diezelfde energie die ik in mijn auto steek, volgens weer teruglever aan mijn huis. Hoe wordt dat dan verrekend? Of hoe werkt dat dan precies? Ik heb er eigenlijk geen idee van.

Maarten Staats
Dan weet ik niet precies hoe ze dat doen. Je zou daar natuurlijk best een beetje mee kunnen spelen. Ik denk dat het nu zo'n klein probleem is, want. De hoeveelheid auto's die dat kunnen doen, dat het nog niet echt een probleem is. Zodra mensen dat in praktijk gaan doen en die partijen komen erachter, dan zullen ze daar ongetwijfeld een methodiek op vinden waardoor je. Dat ook uitlezen. Want uiteindelijk gaat het natuurlijk waarschijnlijk wel via dezelfde laadpaal. Ik kan me zomaar voorstellen dat ze dat wel zouden kunnen registreren. Als je de elektriciteit in doet en er ook weer uithaalt. Dat ze zeggen. Ja, we gaan alleen maar netto.

Ruurd Sanders
Dat zou ik me bedenken, maar ik weet het helemaal niet. En dan nog Bruto verrekening

Floris Bot
op je salaris.

Ruurd Sanders
Ja, precies. Ik dacht even een loophol te hebben gevonden.

Floris Bot
Ja, als je je mond had gehouden, misschien wel.

Maarten Staats
Shit, het sluist pest.

Floris Bot
Heel dom. En Maarten, heb je zelf ook een vraag al gezien? Of zal ik er eentje voor je voorschieten?

Maarten Staats
Nou, ik vond wel, want we hebben het al. Hiervoor wat over gehad, over een soort van het inzetten van je vaatwasser en je wasmachine, een soort van op slimme momenten. Ik wilde daar misschien nog wat op uitweide als een vraag van Boba trouwens. Komt er een verplichting op het stroomnet? stroomnet Aware, vaatwasser, wasmachine of andere grote gebruikers te installeren. Ik denk dat er geen verplichting komt, want je zit wel heel erg dicht op Mensen hun persoonlijke levensfeer. Als je een soort van verplicht van nou ja, moet je wasmachine op een later moment installeren. En ik denk dus wat meespeelt dat als je gaat kijken naar het gebruik. En vooral ook de gebruiksprofielen van dat soort apparatuur. Ik ben er toevallig op afgestudeerd op dat onderwerp. Dat wat je echt kan. extra kan helpen door dat slim in te zetten. dat is gewoon relatief beperkt. Want waarom zou je het bijvoorbeeld in willen zetten? Je zou je dat in willen zetten als je zelf zonne-energie produceert. Want als je dat direct zelf kan gebruiken, is eigenlijk positief maar bijvoorbeeld wasmachines worden al heel vaak midden op de dag en drogers eigenlijk ook worden vaak al midden op de dag gebruikt vooral in het weekend bijvoorbeeld Vaatwasmachines is wat vaker in de avond. Dus dat zou je dan nog kunnen zeggen, nou dat kun je slim aansturen. Dat is misschien ook het makkelijkste, want vaat kan wat makkelijker in de vaatwasser blijven staan als het schoon is dan een. Een natte was in een wasmachine natuurlijk. Maar goed, ja, zo'n vaatwasmachine die je dan verzet. Het levert wat op. Het levert niet niks op, maar relatief weinig. En de aansturingsapparatuur die je daar waarschijnlijk weer voor nodig hebt. Is dan de vraag of je dat er überhaupt uithaalt. Dus ik verwacht zeker niet dat daar een verplichting op komt. Dat je alleen maar strookt. In ieder geval niet met dingen als vaatwasser en. wasmachine, ik zou me kunnen dat het met warmtepompen, dat het niet per se een verplichting wordt, maar dat het wel aantrekkelijk wordt gemaakt om die in te zetten. Want die hebben gewoon. grotere vermogens, een groot energiegebruik en elektrische auto helemaal, die kunnen gewoon heel flexibel ingezet worden. Ik denk zeker dat daar veel mogelijkheden liggen. Maar ik verwacht dat eigenlijk vanzelf dat het aantrekkelijk wordt en dat daar een verplichting niet per se noodzakelijk hoeft te zijn.

Ruurd Sanders
Cool.

Floris Bot
Nou, dan ga ik dezelfde de volgende even pakken. Want deze. Dit is degene waarmee ik altijd struggle. Joost B. vraagt hem, dankjewel Joost Bee, hoe kunnen we de minder bedeelden goed mee laten doen bij deze transitie? Want een subsidie is niet altijd genoeg.

Maarten Staats
Sterker nog, de subsidie komt vaak niet bij die minder binnen toe. Want de subsidie wordt altijd ingestoken, dat je er zelf ook nog bij moet dragen. En als jij weinig spaargeld hebt. Dan heb je ook niks aan die subsidie, want je kan dat eigen deel niet inleggen.

Floris Bot
Nou, en vaak zijn dat ook geen mensen die zelf een huis hebben gekocht.

Maarten Staats
Nee, nee, dat is ook inderdaad. Huur dus. Als ze onderdeel zijn van een woningcorporatie, die hebben wel veel plannen gewoon om te verduurzamen. Dus dan wordt een beetje opgelost, maar ik denk ook vooral particuliere huur. Dat dat best een lastige casus is. Want ja, degene die het betaalt, de investering, dat is niet altijd degene die ook de voordeel heeft van de lage energierekening. Dus ik denk dat dat heel ingewikkeld is en dat moet ook echt veel aandacht krijgen. Ik denk ook dat het gedeeltelijk opgelost kan of moet worden via. . Een soort van sowieso de verzorgingsstaat of de herverdelingstechniek die we op dit moment hebben. We hebben natuurlijk sowieso natuurlijk. Inkomstenbelastingen en uitkeringen, et cetera. Gedeeltelijk denk ik dat je het hopelijk zo kan oplossen. Dat je in ieder geval daarmee de problematiek wat minder maakt. En op een gegeven moment zul je ook moeten kijken naar dat de mensen die gewoon echt niet kunnen investeren. Ja, die zullen het op een gegeven moment moeten krijgen op een bepaalde manier. Of inderdaad een soort abonnement waar we het eerder al over hadden. Dat ze niet meer gaan betalen voor een energierekening en met de besparing dan de investering wordt gedaan in. hun woning of hun auto of iets dergelijks. Dat zou ook nog een oplossing kunnen zijn. Maar het is een groot vraagstuk waar we. Waar ik denk dat we als samenleving nog niet helemaal uit zijn hoe we dat nou slim aanpakken.

Ruurd Sanders
Maar waar we echt een oplossing voor moeten vinden. Ik heb wel een idee trouwens. Oh. Maar dat is een hele grote discussie. Misschien moeten we dat nu niet doen.

Floris Bot
Dan doen we die misschien in de afterchat.

Ruurd Sanders
Ik zal hem in de afterchat doen en dan wordt het speciale content voor onze vrienden van de show.

Floris Bot
Ja, supercool. Hé Krein, heb jij er nog eentje gezien? Of zeg je, hé Ruurd had er net nog 23, dus misschien weet hij er nog geen.

Krijn Soeteman
Ik ben eigenlijk wel benieuwd. In België gebeurt natuurlijk ook van alles en nog, wat hebben we het eigenlijk niet over? Weet je er iets van? Dat was een vraag van Schjoert van der Heijden iets van de Belgische situatie, Maarten?

Maarten Staats
Ja, volgens mij was de vraag specifiek over piekverbruik, soltering en thuisbatterij. Daar weet ik wel wat over. Over het algemene energiesysteem in België wat minder.

Floris Bot
Maar is het een goede methode? Als in betalen voor piekverbruik, geen saldering, maar wel een subsidie op je thuisbatterij?

Maarten Staats
Voor piekverbruik. Dat kan technisch gezien natuurlijk goed helpen. Want door mensen te zeggen, als je die pieken veroorzaakt, dan moet je ook meer betalen. Ik denk dat er wel een aandachtspunt in dat mensen ook moeten kunnen sturen op die pieken. En als mensen al niet weten, ik kan me voorstellen, als mensen al niet weten wat ze aan kilowattuur gebruiken, dat ze helemaal niet weten wat voor kilowatts hun apparatuur gebruikt. Ik weet het toevallig wel omdat ik die profielen heb gezien. Maar ja, ik ben dan toevallig die energietransitie nerd. Maar ik kan me voorstellen dat jullie niet precies weten wat voor piek een wasmachine heeft bijvoorbeeld. Nou, laat staan de gemiddelde Nederlander. Ik denk dat daar dan wel een oplossing voor moet komen. Dat mensen er ook wat aan kunnen doen. En dat het niet gewoon wordt, nou we gaan voor piek laten betalen. Maar mensen hebben dan niet de mogelijkheden om daar echt op te sturen. Ik denk afschaffen van soldering. Ik denk dat de soldering een hele mooie wetgeving was om een hele simpele manier die zonnepanelen te stimuleren. Het was gewoon heel simpel begrijpbaar. En ik denk dat dat heel erg belangrijk wordt. Dat we onze wetgeving simpel en begrijpbaar houden. En die soltering was heel simpel. Wat je opwekt en erop zet, mag je later ook weer gebruiken. Iedereen begreep het concept eigenlijk. Maar ik denk inderdaad dat je op een gegeven moment moet. zeggen, nou goed, dat is niet helemaal wenselijk meer, want dan gebruik je eigenlijk het net en dus ook de energieleveranciers als een soort gratis batterij. Want die moeten het dan van jou ontvangen in de zomer. En ergens anders vandaan weer komen in de winter.

Floris Bot
En dat vind ik inderdaad heel raar aan dat hele salderingsverhaal. Kijk, ik ga er zo meteen heel erg profijt van hebben. Laten we wel zijn. Want saldering één keer per jaar, jee, in de zomer lever ik genoeg om het in de winter weer op te maken. Maar dat kan natuurlijk nooit uit. Oké, jij zit toevallig in de netten, maar daar kan je geen net van draait houden, zullen we maar zeggen.

Maarten Staats
Nou ja, en het zit niet eens echt in die netten. Het gaat vooral dus die energielens. Ja, nee, snap ik maar. Die moeten. . Ja, die moet het dus dan via een gascentrale of iets dergelijks op dit moment opwekken in de winter. Ja, en dat heeft Dat gaat snel niet dezelfde waarde hebben als die stroom die je in de zomer teruglevert. Want straks gaan alle zonnepanelen, de zonnepanelen zijn heel snel ontwikkelen. Er zijn heel veel zonnepanelen aan het aansluiten. Tegelijkertijd. Dat gaat op momenten. Er gaan gewoon veel momenten komen. Dat er gewoon te veel zon wordt geproduceerd. Of heel veel. En dat de marktprijs heel erg naar beneden drukt. Dus dan zijn die kilowatturen relatief. Weinig waard. Terwijl juist in de winter heb je hele grote vraag en relatief weinig opwek. En dan zijn de kilowatten heel duur. En dat maakt het voor die leveranciers ook Denk ik ingewikkeld op termijn om dat rond te krijgen. Dus ik denk dat het goed is dat ze dat wat aanpassen. Zodat je ook stimulering krijgt om zelf meer te gebruiken. Ook daar geldt weer, je moet daar de methodes voor hebben. En dat zal. Ja, relatief beperkt zijn waarschijnlijk. Als derde doet België ook nog de thuisbatterijen stimuleren. Dat heeft Duitsland ook gedaan. Ik denk tot op bepaalde hoogte is dat best zo'n. Kan dat best wel een goed idee zijn. Dus het helpt wel. Een soort van in je net en in die balanshandhaving, ook in de tijd. Alleen, het is nu nog wel een relatief dure maatregel om te nemen. En ik denk zelfs met een relatief goede subsidie. Haal je dat er gewoon nog niet zo snel uit op dit moment. Dus dat is een maatregel waarvan ik denk dat het goed is om die markt te stimuleren. Maar dat is niet omdat het nu een hele kosteneffectieve manier is. Om. net uitbreidingen of ombalans, problematiek ook op dit moment aan te pakken. Maar goed, ook dat daarvoor geldt, net zoals met elektrische auto's, je moet er ooit mee beginnen. Er moet zich ooit een markt ontwikkelen Die daar iets in gaat doen. En dat doe je niet door te zeggen, nou we wachten tot het kost effectief is. Want als je blijft wachten tot het kost effectief is, dan weet je zeker dat die markt zich niet vanzelf. op gaat werken.

Ruurd Sanders
Ik heb hem al te laten vertellen dat het was omdat hun infrastructuur ver achterlooft. En dat er in België gewoon heel lang door. politiek gekissbis niet geïnvesteerd is in infrastructuur, niet alleen op het wegenet, maar ook op het kopernet, dus letterlijk een vriend en elektriciteitsnat. Ja.

Maarten Staats
Ik kan me dus goed voorstellen dat het niet meer is.

Ruurd Sanders
Veel boven de grond dat nog met dat veel speelt.

Maarten Staats
Net zoals in Amerika. Amerika is ook heel veel boven de grond.

Ruurd Sanders
Eigenlijk in Nederland hebben wij een hele steedsnetwerk.

Maarten Staats
Ja, het is een beetje waard.

Ruurd Sanders
Dan hebben ze in België gewoon hele delen die hebben gewoon geen elektriciteit.

Maarten Staats
Wij hebben in Nederland een heel hoog, een extreem hoog percentage van levenzekerheid van elektriciteit. Echt gewoon 99. 9999999.

Ruurd Sanders
Het concept van een stroomheid volgens mij compleet vreemd. Terwijl in België kennis het en Amerika is het gewoon. Daar hebben ze gewoon in ziekenhuizen gewoon stroomvoorziening. Is daar gewoon een ding. Dat ben je in gespecialiseerd.

Maarten Staats
Het is mij zo vreemd, dat concept, dat ik me nog kan herinneren wanneer de laatste keer was. En de laatste keer was echt zes jaar geleden of zo. Dat ik een keer stroomuitval had. Toen was de klok van de magnetron opeens. Maar was je toen zelf wakker, of was dat op het moment dat je er zelf eigenlijk toch niet bij was? Toen ik thuis kwam, toen viel het me op dat het licht niet was.

Krijn Soeteman
Je hebt het eigenlijk zelf, oh je hebt het wel zelf meegemaakt.

Maarten Staats
Het was dus niet al gebeurd. Ja, en dan even, want je weet in eerste instantie niet of het bij jou in een woning zit. Dus dan ga je even naar de buren toe. Of je gaat even op straat kijken, soort van. Of even op. Nou eigenlijk waarschijnlijk al ging ik als eerste internet op om te kijken of het zo was.

Ruurd Sanders
Ja, een internet werkt dan niet.

Maarten Staats
Wat ook nog werkt natuurlijk via je telefoon. Er was in mijn buurt inderdaad een stroomstoring. Maar goed, ik denk dat dat heel sprekend is voor hoe goed ons elektriciteitsnetwerk is. En inderdaad, het is helemaal niet zo. niet zo standaard. En er zijn zat landen waar dat waar het veel. . Ik hoorde laatst ook van Portugal dat het daar best wel normaal. . Een soort normaler is dat de stroom het wel eens niet doet. Terwijl hier in Nederland heb je dan meteen oproer en soort chaos. Een beetje zoals er sneeuw op het spoor ligt. Blaadjes, vierkante wielen. Bladeren en vierkante wielen.

Floris Bot
Die gaat er ook nooit meer uit.

Maarten Staats
Nee, denk ik ook.

Floris Bot
Had jij er nog geen ruurt verder? Zal ik hem afsluiten?

Ruurd Sanders
Ik had er niet specifeld.

Floris Bot
Ik heb er nogal eentje. Eentje hoor? Nee, geen gang. Ja? Oké. Ik wil toch even over de iemand die zichzelf nerd noemt. Dus nerd vraagt. Hoe gaan we de donkelflauten, de windloze winterwekken, fixen? Want dan heb je dus ook. We hebben het net even aangestipt. En toen zei je, ja, dan moet je dus een soort voorraad hebben. Maar want je hebt dus geen wind, dus dat is een probleem. Je hebt in de winter ook weinig zon, dus dat is een probleem. En helemaal het s'avonds is en dan wordt het toch nog extra koud. Ja, hoe? Ik weet het nog niet. Hoe doen we dat nu? Ja, met gas?

Maarten Staats
Nou, in praktijk zien we nu ook al momenten. Bijvoorbeeld Duitsland heeft relatief veel duurzame energie in het systeem zitten. Daar zien we ook de momenten dat dat nu voorkomt, dat we dat nu op kunnen vangen bijvoorbeeld met capaciteit in de fossiele brandstoffen. Op een gegeven moment willen we dat op gaan bouwen. Dat betekent dus dat we daar een alternatief voor moeten vinden. En het alternatief zou een combinatie zijn van maatregelen, een combinatie van elektrische opslag, thuis batterijen. grid connected batterijen die op hoger niveau spanningsniveaus zitten de elektrische auto's kunnen daar natuurlijk in helpen dat meer het soort van kortdurende oplossingen Als dat dagen gaat duren, dan zal die batterijen misschien niet meer de oplossing bieden. En dan zul je dus achtervang moeten hebben van capaciteit waarmee je dat op kan lossen. En dat kan dan met gascentrales, met groen gas of waterstof, wat je dan op een ander moment maakt. Da kan je wat makkelijker opslaan. Voor lange termijn kan dat ook. Je zou ook kunnen zeggen, nou dat zijn momenten dat de kerncentrales gaan shinen. We hebben natuurlijk net al de discussie gehad dat daar veel nuance in zit, ook met wanneer je die neer kan zetten en de problematiek daaromheen. Maar een van de grote voordelen is dat die natuurlijk niet weersafhankelijk zijn. De stuwmeren waar we ook al over hebben gehad, nou is dat relatief weinig, denk ik, ten opzichte van. Wat we internationaal gebruiken, wat we daarin op kunnen slaan. Maar ook dat kan een gedeelte van de oplossing zijn. En gedeeltelijk misschien ook gewoon import van energie. Dat we van gedeeltes van de wereld halen waar dat gewoon wat constanter is, die productie, vooral zon natuurlijk, en dat die het op een manier gaan opslaan. Waardoor wij het ook als achtervang in ons systeem kunnen inbrengen.

Floris Bot
We kunnen de Sahara wel vol planten met zonnecellen, maar voordat het hier is, hebben we natuurlijk ook een bergverlies. Dan is al het allemaal verloren. Dat komt niet hier.

Maarten Staats
Maar als je. op een locatie zit en als zonnepanelen dus beginnen echt heel erg goedkoop te worden, als je op een locatie zit met gewoon heel veel zonuren, dan is het feit dat je daar een. . . Best wel een deel van weer verlies in opslag en vervoer is dan misschien wat minder problematisch. Want je kan gewoon heel veel produceren. Maar goed, in de Sahara heb je natuurlijk ook weer enorm veel geopolitieke overweging, et cetera. Dus ik zeg niet persoon dat dat de oplossing is. Maar als je heel veel kan produceren, dan is. Verlies wel een minder groot nadeel.

Krijn Soeteman
Het is interessant dat als je een liter gas opwekt, ergens en dat je stopt het in een vat, dan blijft er een liter in zitten tot hij er elders weer uit. Dus dat is dan misschien. Niet efficiënt opgewekt, maar dat zou je nooit met elektriciteit over zo'n lange afstand kunnen vervoeren. Nee, dat soort dingen.

Maarten Staats
Dat kan wel, dat is niet eenvoudig. Daar heb je een ander soort net voor nodig. Gelijkstroom, hoog spanningsgelijkstroomkabels. Ik denk dat dat ook dat zal onderdeel van de oplossing zijn, om te zorgen dat we beter interconnecties hebben.

Krijn Soeteman
Ik bedoel, Tesla's idee van gelijkstroom. Maar goed, dat geldt dus hij.

Floris Bot
We moeten echt naar de tips. Een heel andere discussie voor de derde keer terwijl ik host door de twee uur heen. Maarten, ik wil jou graag als laatste, want dan vind ik het leukst. Krein, nummer 2 moet je even overslaan en voor de rest mag je ermee beginnen als je wilt.

Krijn Soeteman
Nou ja goed, er zijn natuurlijk een paar dingetjes. Ik was toevallig, ik weet niet of jullie de Anthropocene podcast kennen. Toevallig. The Anthropocene Reviewed of the Anthropocene Reviewed? Ja, sorry, the Anthropocene Reviewed.

Maarten Staats
Dat was Jonika Smeet. Dat was in mijn lijstje.

Krijn Soeteman
Die hem ooit in Twitter, via Twitter, kwam ik door haar achter. Maar dat het mooiste was, door die Entropsine podcast kwam ik achter dit apparaat. Kent u hem nog? De Game Boy? Hij doet het zo van op.

Floris Bot
Hij vat een beeldje weer. Oh, je hebt een Game Boy.

Krijn Soeteman
Hij doet het ook nog En Tetris, en ja, hij heeft daar een een of andere aflevering in en die gaat over Tetris en dat het zo'n geniaal spel is. De Game Boy afgestopt, de batterij erin gestopt. Uiteraard moet je wel even dat bekende gedoe doen met dat blazen, waarom? Weet nog steeds niemand. En dan werkt de boel gewoon weer. Ja, en ik heb weer die blokjes in mijn hoofd hoor, die s'nachts dus naar beneden vallen en met een muzoekje erbij. Het zegt het niet. Het gelijk maar uit. Nee, ik heb natuurlijk het geluid aan joh. Zonder geluid is het natuurlijk niet.

Maarten Staats
Het is dat dat blazen erin. Geeft toch meer een soort connectie met wat je aan het doen bent. Want als je het gewoon op je computer aanklikt, een programma of een game of wat voor wat dan ook, opstart. . Dat voelt toch niet als de connectie als zelf dat ding moeten blazen, hem erin moeten steken. En dan toch even dat moment denken, doet hij het wel?

Floris Bot
Ja, dat stukje hardware dat geeft toch wel een soort van verbinding. En Tetris blijft echt een van de meest geniale games aller tijden. Zo simpel, zo verslavend. Ja, ik zie hem in beeld, jongen.

Krijn Soeteman
Oh, wacht, geluid.

Floris Bot
Ja, we kennen het natuurlijk allemaal. Nou ja, goed, als je wat our bumpt, denk ik wel, ja. Oké, Ruerd. Aan jou de beurt. Ben je klaar met aanpassen, want dat heb je nu vijf keer gedaan, zo te zien.

Ruurd Sanders
Ik had allerlei verschillende tips. Mijn eerste tip is een nultip: USB. Wie kent het niet? Dat is natuurlijk een connector die bij iedereen nu op dit moment intreden doet. Dat is een connector waar heel veel onduidelijkheid over is. Met andere woorden, als jij een USB- naar USB-C-kabel. vastpakt, dan heb je geen idee wat dat ding kan doen. Want daar kan namelijk video overheen, daar kan data overheen, daar kan er bijvoorbeeld wat tagekan er overheen. En je weet eigenlijk niet wanneer zo'n kabel vastpadt, pakt nog het apparaat waar je het op aansluit wat het eigenlijk precies kan. Nou ben ik daar ooit in het verleden wel eens een keertje ingedoken. Ik snapte er nog steeds geen zak van. Maar de Wordshi heeft toevallig deze week. De Versecast. Die hebben een soort losse episodes die ze ook maken. En die hebben een hele episode, die hebben ze gewijd aan USB-C. Dus als je eigenlijk wil begrijpen. Hoe dat nou precies zit met de USB, USB C 3. 1, USB 4. 0, maar ook Thunderbolt en hoe dat zich daartegen verhoudt. Luister naar die podcast en die leg het dan uit. De tweede tip is speciaal voor Maarten. Namelijk, dat is een YouTube-film over een man die kunst maakt in Excel. Want je had het over wat is het mooiste wat je ooit in Excel hebt gemaakt. Nou, wat deze man in Excel doet, dat is echt ongelofelijk. Maar die maakt dus echt hele. Prachtige tekeningen maakt hij dus in Excel. Dat is een zeer vreemd gebruik van Excel. Overigens een YouTube kanaal waar ik wel echt heel erg gek van ben. Dat heet namelijk The Great Big Story. En die adviseer ik eigenlijk iedereen om überhaupt ook naar andere video's van hun te gaan kijken. Ze zijn er overigens mee gestopt. Dat is wel een beetje jammer. Maar gelukkig staan al hun video's nog steeds op YouTube. Ja, en dan de laatste, want we hebben eigenlijk al die tijd en we kunnen er nog even over nababbelen in de aftershow. We zijn natuurlijk constant bezig geweest met dat hele idee. We moeten CO2 moeten reduceren, want de aarde gaat naar de kloten. Wat we eigenlijk daarin vergeten, is dat er een aantal dingen zijn die wij ook gewoon als mensen kunnen doen. Een van die dingen is: stop in godsnaam het vliegen. Want dat hele afkopen van CO2, dat is leuk. Er worden bomen voor gepland, die worden vervolgens weer omgehakt en vervolgens worden ze weer. Opnieuw geplant, dat heet namelijk greenwashing. Dus ja, pak de Snoodste elektrische auto, pak de trein in godsnaam naar een stad. Dat is ook nog heel erg leuk. Maar stop met het vliegen van Nice, om een beetje een idee te geven. Het vliegen naar Nice staat gelijk aan 240 kilo CO2 voor een persoon. En ja, als dan de politiek er ergens iets aan kan doen, Maarten, dan is het misschien maar gewoon een flink accent op vliegtickets te gaan zetten.

Floris Bot
Of überhaupt belasting te gaan heffen op kerosine is ook wel een idee.

Ruurd Sanders
Ja, dat is misschien ook wel een heel goed idee. De tweede, ik kan het toch niet laten. Ik ben een vegetariër. Laten we wel ook even zeggen dat het eten van rundvlees. 1 kilo rundvlees staat gelijk aan 24 kilo CO2, wat gelijk staat aan 1050 kilometer autorijden. Dus als het dan gaat over keuzes, en we hebben het ook over de minder bedeelden in deze wereld, misschien moeten we ook investeren in bijvoorbeeld vlees een stukje duurder te maken en vleesvervangers. Flink in investeren. Ervoor zorgen dat het vlees zo goed is dat je niet het verschil merkt. En dat juist de prijs van naar beneden brengen. En misschien de mens daarmee ook te stimuleren om dat te doen. Buiten het feit van alle. Dieren leeden wat daarmee gepaard gaat. Maar alleen al voor het klimaat kan dat ook het een en ander doen. Dat zou mijn tip zijn.

Floris Bot
Ik heb sinds het begin van de coronacrisis. 80. 000 kilometer minder gereden, dus ik mag nu 444.

Ruurd Sanders
Jij mag nu een hele koenig en papier. Echt geen probleem.

Floris Bot
Gapje, grapje, grapje.

Ruurd Sanders
Ik ga zelf even. Of je heeft een heleboel koeien. Maar een van de twee. Dus het idee was eigenlijk: stel jezelf een CO2-budget. Ja, nee, maar dat is eigenlijk wat je alles moet doen.

Floris Bot
Wij gaan daar een goede stap in maken door te verhuizen. Ik vroeg net aan Krein, laat die tweede even weg. Want Krein zei: koop geen droger, gebruik geen droger, kost zoveel energie. En waarom ik het zei, was: ik had maar één tip. Tot zojuist. Als je echt een droger moet hebben, overweeg dan in ieder geval een warmtepomp droger. Naast dat hij zuiniger is, heb je minder last van de warmteverspilling. Je hebt ook minder last van die vochtproblematiek. Een arbeidwedse droger die gooit gewoon die vochtige lucht ergens in ruimte in. En ja, dan wensen je er succes mee. Dat is gewoon nooit prettig. En ze worden wat betaalbaarder. Ik zag net bij Geen Reclame. Bol. com, Coolblue, Amazon. Geen idee, een van de drie. Zag ik ze vanaf 550 euro of zo. Dus ja, het is duurder dan een standaard. Maar ze zijn ook zuiniger. Dus dat verdien je op zich weer terug. En de tweede, en dat is naar aanleiding van wat Ruurd net zei, USB-C, we begrijpen het niet, er komt een nieuwe USB-C standaard aan jongens. Jee. Met als grootste voordeel vind ik, er kan 240 watt over het kabeltje. En dat betekent dat je dadelijk met één kabel je tv kunt aansluiten weer. Want daar gaat je power overheen, maar ook al je video en je audio. En dat is misschien wel een keer een fijne. Want een kabeltje hoeft dan niet heel dik te zijn.

Ruurd Sanders
Het is niet helemaal waar. Het is niet een nieuwe standaard. Het is een uitbreiding op de USB-C Power Delivery Standaard. Dat heet nu de Extended Power Delivery Standaard. Luister naar de podcast die ik net heb petipt en dan weet je het.

Floris Bot
Oké, maar 240 watt, dat betekent dat je dus met één kabel naar je tv kunt en dat is fijn.

Maarten Staats
Ja, het zou mooi zijn als ze nog een klein beetje omhoog gaan. Dan kan je straks met. . 1K USB-C-kabel een zonnepaneel aansluiten.

Krijn Soeteman
Sorry, dat wil ik toch nog even één ding over die USB-c-standaard zeggen. Ik had toevallig een nieuwe laptop gekocht met inderdaad power in via USB-, maar ook natuurlijk video-out. Maar toen bleek dus dat ik wel weer een monitor nodig heb met minimaal 90 watt output. Om ik een Intel whatever versie had die minimaal 90 watt wil. Dus bij Twakers zijn ze er nu bij gaan zetten. Hoeveel wat die dingen uitsturen. Oh, in de pricewatch.

Ruurd Sanders
Ja, ja. Monitoren bedoel je? Ja, ja. Ja, want jouw docking, want het is in feite een. Monitor met een ingebouwde docking, die dus inderdaad power delivery kan uitleveren. En dan moet je inderdaad weten hoeveel men een apparaat moet eigenlijk hebben. Het mooie daarvan is wel dat natuurlijk een Apple-apparaten heel erg energiezuinig zijn. Kijk je bijvoorbeeld naar de Intel machines. Intel is nu met een nieuwe processor aangekomen, Alderleek processor. En die vraagt op piekvermogen 200. 40 watt. Alleen op chip, alleen al.

Floris Bot
Kan je net aan met die nieuwe USB-c-kabel?

Ruurd Sanders
Ja, ik weet nog niet of desktop-pc's inmiddels dat al aandurven.

Floris Bot
Dus de andere tip die ik hieruit terug hou, is koop een Apple machine, want die zijn zuiniger. Wat een heel gekke tip zou zijn.

Ruurd Sanders
In zoverre, misschien zou het wel goed zijn als we kijken naar datacenters en de hoeveelheid energie, warmte wat er eigenlijk daar vrijkomt. Misschien zouden ook wel meer moeten investeren in andere processen architectuur. Want die intels die daar eigenlijk de aarde half opwarmen, daar zou misschien ook nog wel het een en ander mee gedaan kunnen worden.

Krijn Soeteman
Moeten al die vergaderingen allemaal opgeslagen worden van al die stomzinnige Zoomdingen en zo? Er wordt niks besproken eigenlijk.

Ruurd Sanders
En niks besloten, dat is ook het probleem.

Floris Bot
Ja, Maarten, jij bent aan de beurt. Ik vergat je. Eigenlijk bijna, eigenlijk helemaal. Maar toch, we gaan jou alsnog doen. Want jouw tips zijn waar je precies voor kwam.

Maarten Staats
Ja, precies. Toch, belangrijkste is om je tip te kunnen geven. Om toch weer een beetje op het onderwerp in te komen, een soort van belangrijkste tip zou zijn. Joel, die hele energietransitie in dat energiesysteem. Daar zit best wel veel nuance in. Dus ik hoop dat ik dat ook een beetje toegelicht heb. Waarom dat zo genuanceerd is en zoveel afwegingen, et cetera. Wil je nou echt meer over de inhoud weten? En ben nou geïnteresseerd geraakt hierdoor. Dan kan ik het boek De Energietransitie uitgelegd van Sanne de Boer zeker aanbevelen. Dat heb ik ook overigens tegengelezen. Geen financieel belang bij overigens. Maar daar wordt het echt inhoudelijk goed uitgelegd en dan het hele energiesysteem bij elkaar. Echt een hele mooie basis als je van de inhoud houdt. En het andere boek, De Nederlandse aardgastransitie van Sveng Ringelberg. Dat is ook een heel goed boek. En dat gaat over de transitie van kolen stoken naar aardgastoken. Hoe we dat in Nederland hebben. . Tientallen jaren geleden hebben gedaan. En daar zie je best wel wat interessante parallellen met een soort van de uitdagingen die we nu hebben.

Floris Bot
Dat is elke keer een vervanging van het systeem.

Maarten Staats
Eigenlijk wel. We hebben eerder al systeem vervangen gedaan. En nu gaat het alleen gewoon net nog, denk ik, een stapje verder. Maar we kunnen best misschien best leren van het verleden. Als je boeken te ingewikkeld vindt, dit is heel recent van Last Week Tonight van John Oliver. video uitgekomen van over het Amerikaanse power grid. En dus ook de soort van, ja wat we hier eigenlijk gedeeltelijk ook hebben besproken. Maar daar wordt het nog eens wat met wat meer. Comedie aangestipt, dus die kan ik zeker aanbevelen. En mijn laatste tip, die gaat niet over energietransitie, maar dat gaat over een Twitter-account. Onderhouds Armoe. Dat volg ik, dat heet volgens mij heeft dan als naam in Twitter de Boer Betonbeweging tegenwoordig geloof ik. En dat maakt foto's. Vaak voor- en na foto's van mensen die hun tuin volledig versteend hebben, of soms zelfs wel hun voortuin dan helemaal een beton volst.

Krijn Soeteman
Dus licht gewoon naar driehoog achter verplaatst moeten worden. Nevermind tuin.

Maarten Staats
Gewoon zeg maar het helemaal kapot maken van al het groen in je tuin. Daar hebben zij hele leuke. plaatjes over. Soms word je er een beetje depressief van, ook als je ziet wat mensen met dat soort tuinen doen. Alleen vind het ook Ja, oh.

Floris Bot
Nee, er stond er van de week eentje op. Mensen hadden, ik weet niet hoe de tuin voor was, want daar hadden ze geen foto's van, maar. En dan hadden ze alles betegeld, maar dan hadden ze wel weer een stukje kunstgas ingelegd. Want ja, het moest toch goed.

Krijn Soeteman
Kunstgas wordt veel heter dan gras. Dat is echt heel grappig.

Maarten Staats
Wat ik ook altijd mooi vind, is dan zo'n tuin van. 150 of 200 vierkante meter, helemaal steen en in aan het midden zo één boompje. Zo van, oh ja, we hebben een boompje.

Ruurd Sanders
Een beetje doen alsof het nog groen is. Maak je je daar geen zorgen om als je dat ziet? Ik bedoel, als we kijken naar de heftige regenbuien die er komen. Zeespiegel die misschien gaat stijgen, daar moet je hier zorgen over maken. Je krijgt het niet meer weg.

Maarten Staats
Nou ja, dat is heel problematisch. Zeker weten. Ik zou zo tuin überhaupt niet willen hebben. Mensen doen het denk ik vooral omdat ze geen onderhoud willen. Zeker voor de warmte, dat neemt ook heel veel warmte op. Dus de omgeving wordt er heel warm van. Water kan niet goed afgevoegd worden, het is niet goed voor de biodiversiteit. Van alles en nog wat er zijn. Denk ik tal van reden om het niet zo te doen. Maar het is toch een guilty pleasure om het te zien.

Ruurd Sanders
Het is wel ongelooflijk als je naar zit kijken. Dat je denkt van. Waarom kies je daarvoor?

Floris Bot
Eerst gisteren plaatsen ze er dus nog eentje van hun huis en er stond erbij een rolschaatsbaan, speeltuin en met een beetje regen zwembad. Ja, maar dat is wel, want alle water die valt, die gaat echt niet door die kiertjes heen. Dus je zadelt je buren op met jouw problemen. En dat is echt niet oké. En niet alleen je buren, gewoon die hele waterhuishouding gaat gewoon naar de. Gallenze als je dit doet. Joh, we zijn weer negatief. Om het nog een beetje positief te maken, het is wel om te lachen. Je moet het gewoon in je vierte tussen hebben en dan is het leuk. En Krein laat nog een tip zien die hij heeft gemeld volgens mij.

Krijn Soeteman
Ja, klopt. Dat was ik even vergeten. De boel stort hier namelijk in omdat mijn microfoon eigenlijk te zwaar is voor deze arm van mijn statief. Dus heb je natuurlijk altijd gather tape nodig, zonder combi nerdigens. In het leven.

Floris Bot
Ja, Gerine vind je nu een stuk extra leuk. Want dat is haar favoriete. Nee, dat is de enige tape, zegt zij. Wat nou duct tape? Het is gavertape. Ja, van Nishi. Ik heb niks gezegd. Geen reclame. Oké. On that bombshell. Tot zover deze aflevering van Merds op Tafel. Merds op Tafel is een podcast door mijzelf, Florens Diemel, Jurian Ubaks en Randal Pelen. Onze panelleden zijn Esther Krabberdam, Maarten van Wuurkom, Ruurd Sanders, dankjewel Ruurt, en Sander Bijlenveld. Vandaag zijn we bijgestaan door Krein Zoeterman. Krein, we kennen jou, maar jij mag nog één keertje pluggen waar we je kunnen vinden, oké?

Krijn Soeteman
Het beste gewoon op Twitter bij Krein Soeterman.

Floris Bot
Ja, dat is niet echt super ingewikkeld.

Krijn Soeteman
Ik ben heel makkelijk.

Floris Bot
Oké, onze gast van vandaag was Maarten Staats. Super bedankt dat jij er was. Ik heb weer een hoop geleerd en dat is altijd heel fijn. Ik hoop onze luisteraars ook. Aan jou dezelfde vraag als voor Kreijn zojuist. Waar kunnen we meer over jou te weten komen?

Maarten Staats
Ik heb ook een Twitter. Zu ik de laatste tijd wel wat minder op. Maar goed, daar zou je kunnen kijken. In het verleden ook wel wat blogjes hier en daar geschreven of dat soort dingen. Maar ik denk dat Twitter de meest recente tool is.

Floris Bot
Twitter en anders maar gewoon googlen en dan kom je jou vanzelf tegen dus. Waarschijnlijk. Oké, supercool. Je Twitter handle is misschien wel handig om te noemen.

Maarten Staats
Het Maarten STA.

Floris Bot
Ah, kijk, zie je. Niet staats, maar STA.

Maarten Staats
Ja.

Floris Bot
Cool. Een soort van enkelvoud van je achternaam. Misschien wel. Ik weet het niet. Je zal er vast een leuke gedachte bij hebben gehad. Dan rest mij het rideltje af te gaan. Als jullie meer over ons te weten willen komen, ga naar onze website mnot. nl. Kom bij ons op de Slack, want het is gewoon super gezellig. Ik kan roepen dat er meer dan 2000 mensen hier zijn voorgegaan, maar het gaat gewoon om de gezelligheid. Daar hebben we alle andere kanalen, waaronder. Een ruimte om je vraag te stellen aan de gasten in vragen van de luisteraar. Je kan meepraten in Hekje napraten. Gastnurds suggereren in het je gastnurd. Voor deze is dat gebeurd. Daar zijn we super blij mee. Geef elkaar tips en hjectje tips. Er staat hier ruimte om een random kanaal te pluggen, maar ik heb er echt geen in gedachten. Dus die gaan we even overslaan. Wel zouden we het heel cool vinden als je vriend van de show zou willen worden. Want dan kom je bij ons in het clubhuis. Dat is extra gezellig, je krijgt geen reclame. En als we het opnemen, zoals hopelijk vandaag, dan krijg je een stukje extra podcast van ons waarin we een beetje napraten. Als laatste, merch en nud bier op de site. Als je heel veel geluk hebt is er nog bier, maar ik weet het niet exact. Ik heb hem zelf nog niet gekocht, want ik had nog voorraad. Voor nu hartelijk bedankt voor het luisteren en tot een volgende keer. Doe doe doe. Doe doe doe. Fucking hel, weer over twee uur heen jongens, we doen het niet netjes hoor.

Krijn Soeteman
Ja, je kunt er een stukje uitknippen, toch?

Floris Bot
Ja, daar gaan we kleine stukjes uit. Maar we zitten wel net iets over de twee uur, denk ik.

Ruurd Sanders
Als dit voor de mensen voor de aftershow is, dan is het duurzaamheid en klimaatkanaal natuurlijk fantastisch. Dat sluit helemaal aan waar we het over hebben gehad.

Floris Bot
Ja, jij zat net daar, pluggenrandom kanaal. Ik zag je daar, je hebt het er niet van gemaakt. Ik dacht, ik hou mijn mond voor andere één keer dicht.

Ruurd Sanders
Holy crap, nog meer.

Maarten Staats
Werk en inkomen is vandaag ook heel actief geweest, waarin mensen allemaal hun salaris gingen delen.

Krijn Soeteman
Oh, vandaar die vraag van Hazi in de vraag van de luisteraar. Wat is je jaar salaris?

Ruurd Sanders
Maar even over die tip van trein die weg is gehaald. Het niet gebruiken van een droger. Wij zijn in de zomer veel meer de was gewoon gaan ophangen.

Floris Bot
Ja, wij hebben gewoon het rek staan.

Ruurd Sanders
Ja, maar sterker nog, mensen stoppen in de zomer er vaak wel mee. Maar in de herfst, en zelfs in de winter, kun je best vaak je was nog gewoon buit hangen.

Floris Bot
Ja, en dat doen heel veel mensen ook. Je verwarmt je huis. Het is niet dat je huis minder warm is. Of nou ja, soms.

Ruurd Sanders
Ja, maar het schijnt dat bij. Vijf graden of zo. Vijf graden in de zon een paar uur al voldoende is om je was te drogen.

Floris Bot
Maar is het ook niet zo dat, omdat je je huis, nou hangt een beetje van hoe goed je huis geïsoleerd is en Kier dicht en zo. Maar als je je huis gaat verwarmen, dan neemt hij in principe de luchtvochtigheid af. Dus als je je was gaat drogen, dan brengt hij dat weer een beetje terug. Dus het is eigenlijk ook heel positief voor je leefklimaat.

Ruurd Sanders
Als binnen passen, dan is het binnen droog eigenlijk. Wat je dan adviseert.

Floris Bot
Ja, wij doen dan binnendrogen.

Krijn Soeteman
Droge zorgt voor een zoveel snellere slijtage van je kleding. Dus je moet veel sneller weer nieuwe kleding kopen. Dus het kost meer energie. Aan die kant meer energie. Dus volgens mij is het. Voor heel veel mensen ook niet per se nodig. Maar ja, mensen. . Kijk, al voor als je kinderen hebt, dat het misschien een iets ander verhaal is.

Floris Bot
Ja, soms kan je niet anders dan. Nou ja, ik denk, ja, wij proberen hem ook zo min mogelijk te gebruiken. Maar ik ben wel dus aan het kijken voor een nieuwe, voor het nieuw huis. We hebben op zich geen hele oude en het is echt een hele goede, maar. Je kan iets van. . Ik denk dat het in ons geval een tientje per maand scheelt of zo. Nou, dat vind ik wel serieus geld. Dus ja, er kan wel uit en helemaal als ze zelf die stroom veel meer gaan opwekken dan nu. Hoe zitten jullie qua gebruik? Weet je dat, hè Rit? Hoeveel gebruik je per jaar?

Ruurd Sanders
Ja, het gaat nu natuurlijk alle kanten op. Ik zat vorig jaar best wel hoog. Dat is ook wel een van de redenen waar we ook aan die zonnepanelen zijn gegaan. Maar wat dus best wel hoog was. Ja, echt hoog. Ik zat volgens mij op 5000 kilowattur of zo. Zoiets. Maar. Zo. Ja, dat was we veel te hoog. Maar dat was wel met twee volwassen kinderen in huis. En zeker mijn zoon met zo met een dochter die dan gaat douchen en een zoon met een game pc. Daarom zeg ik, serieus, ik geef Intel soms nog wel zijn schuld. Als je ziet wat die fucking gamepc's, wat die trekken, dat is gewoon echt niet normaal.

Floris Bot
Ik zag op TikTok een berichtje langskomen over een of ander nieuwe blablabla 7000 van AMD. En die heeft twee 1600 watt voedingen.

Ruurd Sanders
Ja, dat is een beetje het probleem. Dus het is niet alleen zo'n nieuwe Intel allerleek bijvoorbeeld zo'n i9. Fantastisch ding, hele mooie performance, weet ik wat. 238 watt puur voor de CPU. Dus dan moet de harde schijf nog iets trekken. Dan moeten je componenten nog iets trekken. Je moederbord moet iets trekken. En als je dan een beetje wilt gamen. Een lekkere videokaart erin. Dan zit je dus gewoon een voeding van 1000 watt te kijken. Dat slaat helemaal nergens op. Als je daarmee gaat zitten gamen. En je rekent dat even terug naar wat dat dan eigenlijk kost. Dat is eigenlijk wel shocking. Maar ik wou toch nog wel een vraag stellen: je kan er een huis mee verwarmen, twee keer 1600.

Maarten Staats
Als je een beetje een goed geïsoleerd huis hebt, dan heb je twee keer 1600. 3,2 kilowatt.

Ruurd Sanders
Je hebt die datacenters die dan ook nog warmte teruggeven aan een soort van stadswarmte teruggeven.

Krijn Soeteman
Dat is vooralsnog niet echt gebeurd.

Ruurd Sanders
Althans, heel minimale schaal. Ja, maar ik kijk dus wel, want ik vind het nu wel leuk hoe we Intel eigenlijk een beetje verdonden krijgen. Maar we zitten natuurlijk veertig jaar al in een bepaalde processen architectuur en je ziet nu in één keer dat die. Dat vanuit de mobiele wereld eigenlijk met die ARM-architectuur, dat er richting de desktops komen en eigenlijk laten zien dat het ook compleet anders kan. Vind ik wel een hele interessante evolutie. En dus ook de vraag: wat gaat dat doen met ons energieverbruik van al onze apparaten die we op dit moment hebben? Want op het moment dat je een intelapparaat op dit moment van stroom moet voorzien, dan is het gewoon een hongerig beestje. Ja, dat is wel een nette uitspraak. Maar ik heb toch wel eens een vraag nog aan Maarten, want ik heb hem bewust voor de afshow gehouden, want ik weet dat ik mezelf daar niet kan bedwingen. De hele discussie, je hebt natuurlijk die studie gedaan, reductie van CO2, blablabla. We gaan terug naar wat produceert nou CO2. Ik heb net twee voorbeelden gegeven. Komt dat bij jullie ook in dat soort discussies voor? Of concentreer je louter en alleen maar op we moeten die fossiele brandstoffen eruit halen? Dat is vanwege CO2, maar dat parkeren we even. En daar focken ze ons dan op of gaat de discussie breder daarin?

Maarten Staats
Nee, ik denk. Ook binnen mijn studie en ik denk nu qua beleid dat gemaakt wordt, is klimaatverandering en dus CO2-uitstoot reduceren echt wel de. . primaire drijfveer. Dus je ziet ook vaak bijvoorbeeld onze systematiek om subsidies te verlenen, bijvoorbeeld zon en wind. Die wordt uitgerekt op dit moment op Hoeveel euro per ton CO2 vermeden dat is. En dan proberen ze daarmee de meest efficiënte maatregelen te doen. Dus dat CO2 zit juist heel erg verweven. Uiteindelijk is een soort van klimaatverandering en ook. Een soort van klimaatadaptatie zijn weer wat bredere contexten die daar ook in meespelen. Ik probeer me wel een soort van tot het energiesysteem te houden. Maar dat speelt dus heel erg mee. Maar ik denk dat we ook niet moeten vergeten dat naast dat klimaatverandering verhaal ook comfort, gezondheid, lokale uitstoot, geopolitieke overwegingen. leveringszekerheid, et cetera, allemaal andere overwegingen zijn om wel of niet die overstap te maken. Dus het is het is ik denk Klimaatverandering en de CO2-uitstoot is een van de belangrijkste drijfveren. Maar er zijn heel veel andere reden waarom we dit ook moeten willen doen, denk ik.

Ruurd Sanders
Maar het valt mij gewoon op dat het was bij mij pas toen ik naar een aflevering zonder met Lubach keek, dat eigenlijk die impact van bijvoorbeeld de vleesindustrie, dat die eigenlijk aan bod kwam, terwijl ik dat helemaal niet wist. Ik ken nog steeds, ik denk 9 van de 10 mensen die ik spreek, zijn daar totaal niet bewust van. Hoe komt dat dan precies? Want we gaan wel met elkaar praten over van ja, maar jij moet stoppen met minder autorijden. En vliegen is denk ik inmiddels bij heel veel mensen ook wel duidelijk. Dat je daarmee moet stoppen. Maar goh, overschakelen van rundvlees naar kip. Om maar een idee te noemen. Dat komt er bij mensen totaal niet in. Of misschien dus wat minder gaan eten. Ja, misschien voordat voordat. Dierenleed, dan zou je het misschien wel kunnen doen, maar de relatie met klimaatimpact, die lijkt nog niet helemaal doorgedrongen te zijn bij mensen. Hoe komt dat bij?

Maarten Staats
Er zijn natuurlijk zoveel onderwerpen waar mensen niks van weten. En er is een gelimiteerde hoeveelheid dat je wenst te accepteren. Het trouwens wel vandaag bij de NOS uit dat meer dan de helft van de Nederlanders zich identificeert als. Veganist, vegetariër of flexitariër, waarin helaas wel het grootste deel daarvan flexitariër is. Maar dus wel meer dan de helft van de Nederlanders nu Op een bepaalde manieren wel bewust mee bezig is. Of er mee bezig zou willen zijn.

Ruurd Sanders
Terwijl er meer vlees wordt gegeten, heb ik de zomer van vorig jaar werd er inderdaad meer vlees gegeten.

Krijn Soeteman
Zou meer mensen zich identificeren als flexitariër, dus er is wel iets raars aan hand.

Ruurd Sanders
Ik ken heel veel mensen die zeggen. Ik ben flexitariër, want ik eet één dag in de week minder geen vlees. Sorry, maar dat is geen flexitariën. Je bent flexitariër wanneer je één tot twee dagen in de week vlees eet. Dus dat is nogal, dat is wel een badge die je wel moet verdienen, om het maar even te zeggen.

Maarten Staats
Maar mensen plakken dat heel snel op zich worden en zo. Ik zou het best moeilijk vinden om echt elke dag überhaupt. Ik ben zelf overigens ook vegetariër, maar toen ik nog vlees had, ook elke dag vlees eten. Dat is meer een soort van uitdaging dan.

Floris Bot
Nee, het is super makkelijk.

Maarten Staats
Ik weet niet, voordat ik vegetariër.

Floris Bot
Het is super makkelijk. Eet lunchen.

Ruurd Sanders
Vlees is overal. Als vegetariër moet je echt wel moeite doen. En als je ergens gaat uit eten, moet je de kaart bestuderen. Het is echt niet makkelijk.

Maarten Staats
Dat is het met het meeste tegengevallen soort van. Als je uit eten gaat en je voordel je gewoon, oh wat heeft een beetje goede cijfers en dat is altijd wel wat. En nu moet je echt kijken, want er zit echt een verschil in. Sommige restaurants nemen het serieus, die groep. En die hebben echt een paar goede recepten op. En sommige restauranten doen. . Een of andere vage pasta als enige optie ofzo.

Floris Bot
Je krijgt zoals bij iedereen aubergine en altijd geitenkaas.

Maarten Staats
Ik zie zo vaak geitenkaas. Twee graden. Dan zit je dan als vlieging.

Ruurd Sanders
Eet je op feitkaas? Nee, ik eet geen dierlijke producten. Heb je een ei dan? Nee, dat is ook dierlijke producten. Maar vis dan wel, hè? Vlees, nee, vis is geen dier.

Maarten Staats
Ik eet ook geen vis overigens, maar ik kan me voorstellen: voor vegans, dat het nog veel lastiger is. Ja, ik vind het voor vegetariër al best wel moeilijk. En als vegan joh, dat is echt heel moeilijk. Ik wil zeggen dat we hebben.

Ruurd Sanders
We doen het in Nederland nog relatief goed. Als je nu op dit moment een gemiddelde Nederlandse supermarkt binnenloopt, en ik zeker de Albert Heijn en ook de Jumbo, dan ligt er inmiddels wel, en zelfs de Aldi, dan ligt er echt wel een heel groot schap al met vleesvervangers.

Krijn Soeteman
Als je stap bent, maar als je in de provincie komt, dan valt me altijd op dat het vleesstap is.

Ruurd Sanders
Ook bij ons ligt er echt heel veel vleesvervangers. Maar ga je nou in België? Bijvoorbeeld een supermarkt dan is het alleen maar vlees, vlees, vlees. Dat is heel lastig.

Maarten Staats
We hebben ook een paar van die partijen, toch? De Vegetarische slager, bijvoorbeeld, die internationaal proberen.

Floris Bot
Je moet ook een ruzie maken dat die. Dat je producten niet spekstukjes met CK mag noemen en zo. Jongens, kom op, lood, doe niet zo.

Maarten Staats
Ik vind het alleen nog best wel heel duur. Ik zou zeggen dat vlees maken ook best wel duur is, maar. De lang niet alle vega-opties qua prijs.

Ruurd Sanders
Ik pleit eral best wel voor. Of voor oog nou. Zet dan een soort CO2-tax op dat rundvlees. Begin nou even met rlees. Kip is al. Een stuk beter. Maar bijvoorbeeld op dat rundvlees, een biefstuk maakt het gewoon weer even speciaal. Gooi dat een klein beetje omhoog, niet te veel, gewoon een klein beetje. En stimuleer die mensen om ook af en toe eens een keer. Dan breng dan die prijs van dat en groente dan omlaag. Maar daar durft de politiek gewoon totaal niet aan te maken.

Floris Bot
Ik heb toevallig dit weekend een beetje tv gekeken, omdat er Formule 1 was. En ik heb allemaal reclames gezien van de staatsloterij. Dat zij een tegroetbon van 12,50 in je bus gaan flikkeren om Vegaspullen te kopen.

Maarten Staats
Duurzame spullen is het toch? Het is breder volgens mij nog.

Floris Bot
Oké, dan heb ik er misschien iets verkeerd opgevat. Maar ja, reclames letterlijk ook. Biologisch kan ook vlees zijn. Maar daarvan dacht ik wel van, oké. Dit kan ik wel waarderen.

Ruurd Sanders
We doen het aan Nederland wat dat betreft nog niet zo heel slecht. Ook als je kijkt naar elektrische laadpunten en dat soort zaken. Ik bedoel. We zijn er nogal, we zitten er bovenop, maar ja, en dan ga je naar Glasgow en dan komt Rusland en China, die komen dan vervolgens niet opdagen. Dat zijn de grootste vervuilers. Maar goed, dat is wat dat is. Maar ik blijf altijd bij, ook al, en misschien moeten we het er maar over ophouden. Waarom zouden wij als Nederlanders dit allemaal doen? Wij kunnen daarin voorlopen. Wij kunnen dan daarin, net zoals met watermanagement, kunnen wij adviserende rol naar het buitenland toe geven. En terwijl tegen de tijd dat de Chinezen en de Russen. . Klaar zijn om in daadwerkelijk in de energietransitie in te gaan, dan zijn wij de consultants waar wij geld aan kunnen verdienen.

Maarten Staats
Je moet natuurlijk ook bedenken, een soort van op mensenrechten en et cetera. Da komen ze ook niet op dagen. En toch doen we dat wel. Ik bedoel, dat is ook een soort van. . Wat wij vinden dat wij dat dat gedaan moet worden. Ik denk ja, als je daar niet in durft voor te lopen, dan weet je zeker dat het niet. Dat het niet gaat vliegen.

Ruurd Sanders
Ja, dat is ook zo. Ja, mensen zeggen dat gewoon heel snel. Waarom zou ik een elektrische auto kopen? Want de waterstofauto komt er sowieso zo dadelijk aan. En wat heeft het voor zin als de Russen. Nog steeds in de grote dieselstinkers rondreizen.

Maarten Staats
Dat is een makkelijke manier om niks te doen, toch? Het is altijd een reden om dat iets later komt ofzo. En uiteindelijk moet het ook gewoon. aan beginnen en we moeten ook gewoon maatregelen en ik denk dat ze ook van het idee af moeten dat we dit een soort van kosten optimaal kunnen doen. We zullen gewoon investeringen moeten gaan doen Maar van we achteraf zeggen, ja, misschien was dat niet zo handig. Alleen dat weet je van tevoren niet altijd.

Floris Bot
Het was een beetje hetzelfde als Robert Frankensij een paar weken teruggenoemd over warmtenetten hadden. Hij zegt. Kijk, we moeten ons niet op één ding focussen. Ga gewoon proberen. Er zijn nog altijd die afvallen. Maar als je het niet gaat proberen, ga je sowieso niet winnen. Nou, dat is ook wel waar. Nou ja, over kijk, over vega eten kan ik niet meepraten. Sorry, dat doe ik gewoon te weinig. Maar waar ik me bijvoorbeeld wel heel erg aan erger. . Ik woon meer op platteland, zul je maar netjes zeggen. Oh nee, ik mag nu denken, oh nee, ik heb mijn huis al niet verkocht. Dus laat ik het op platteland houden. Van het weekend was er een soort van verzameling van mensen met oude tractoren. Nou, dat is echt niet normaal. Wat een bende komt daaruit.

Krijn Soeteman
En blij zijn dat ze niet meer rijden, toch? Normaal, behalve met zo'n gezellige blokje of timerclub ofzo.

Floris Bot
Ja, maar dan komen er dus 30 of 40 langs. En je hebt een kwartier lang motors. Heb je verminderd uitzicht, zou ik maar zeggen. Ja, motorrijders die rijden hier ook te veel lang.

Ruurd Sanders
Fucking ja, maar ik ben opgegend in een steeg. Dat is een dorpje aan de voet van de Veluwe. Ik weet niet of je ooit van de postbank hebt gehoord. Ja. Dat heb ik ook wel eens rondgerast. Ja, de enige manier waarop je. Nou, ze hebben dus het plan, nu op dit moment. Dat de motorrijders daar alleen nog maar naar doorheen kunnen door de steeg heen, door dat door waar ik op gegroeid ben. Nou, dat wil je gewoon niet weten. En als je nagaat de hoeveelheid herrie die dat maakt. En het feit dat op motors volgens mij op dit moment, er moet nog volgens mij een APK keuring komen. Er is geen geluidsnorm op dit moment voor motors. En ik weet niet hoe het met de uitstoot zit, maar met APK hoop ik dat ze dat op een bepaalier oppakken. Maar dat wordt in andere landen veel harder aangepakt. Terwijl in Nederland kunnen ze gewoon zeggen, nou, ik wil lekker veel lawaai hebben. Het maakt niet uit of het verbruik op dat moment of de CO2-uitstoot enorm omhoog schoot. Ze kunnen gewoon lekker doen wat ze kunnen. Ja, ik erg me de groene geel aan motorreis.

Maarten Staats
Op heel veel onderwerpen is dat zo hoor. Ik vind dat wij als samenleving. heel veel eerder hebben van ja we moeten alle overlast een beetje maar accepteren want anders dan ontneem je mensen Een soort van hun pleziertje. Ik denk dat daar. Daar zit uiteraard een balans in. Maar ik vind het bijvoorbeeld ook met houtkachels. Zeker als je houtkachels slecht stookt, er kan zoveel vieze, smerige zooi uitkomen. En als de wind een beetje verkeerd staat en je zit in huis ernaast. Dan is je hele slaapkamerslag blank. En dan moet je daartoe gaan slapen. En dan ben je gewoon je longen lekker aan het.

Floris Bot
Maar de hoeveelheid mensen die hun kachel nog opstookt als het een beetje mistig is bijten. Zo'n slecht idee. Het trekt niet uit.

Maarten Staats
En dat mag ook gewoon. Eigenlijk is daar op dit moment best wel. Er wordt bijna niks tegen gedaan.

Floris Bot
Erger nog. Nou, ik weet niet of dat nu nog zo is, maar een jaar terug, tot een jaar terug, zag ik heel veel reclames voor houtpelletkachels. Denk ja. Maar dat is precies toch wat we niet willen met z'n allen?

Maarten Staats
We stoken wel een stuk efficiënter volgens mij. Dus ik denk dat er redenen zijn om het niet te willen. Maar het is echt anders dan zo'n open hardblok.

Floris Bot
Ik heb een alles plan erin huis.

Ruurd Sanders
Waarsje romantiek met je gade op een berenvelletje, bij een. Sorry, maar serieus, dat is gewoon, dat is romantisch.

Maarten Staats
Het lastige is bij dit soort onderwerpen, dat we best wel inderdaad een soort romantisch of historisch gevoel erbij hebben, net zoals bijvoorbeeld vlees eten. dan een stukje vlees maar het verschil is dat we vroeger dit soort dingen deden we een factor 10 of 20 minder en nu doen we datzelfde romantiek Maar gewoon twintig keer zoveel. Vroeger was het dan op zondag een stukje vlees. Een lekker stuk vlees. En nu doen we het elke dag. En vroeger was het, als het echt koud werd, ja dan. . Eén ruimte ging je dan met hout verwarmen. En nu toen we houtkachels om een soort van het hele huis op te stoken zodra het onder de 13 graden komt buiten.

Floris Bot
De hoeveelheid hout die je moet verstoken om je hele huis te doen, slaat natuurlijk echt helemaal nergens op.

Ruurd Sanders
Ik vind het een prachtig betoog. Floris, om gewoon de aftershow mee aan te sluiten.

Floris Bot
Als jullie vinden dat het te kort duurde, ik kan me niet voorstellen. Dan geven we nu gewoon de schuld aan Ruurd.

Ruurd Sanders
VET PEC!