295 – Quantumcomputers en cryptografie met Christian Schaffner

Jurian Ubachs
Jurian?

Randal Peelen
Hé Randolph. Waarom hebben we deze week eigenlijk twee aflevering?

Jurian Ubachs
Ik heb geen idee. Al die mensen die dus gewoon heel netjes op en werk rijden en dan rekenen op twee uur ons, hebben nu ineens drie uur ons.

Randal Peelen
Fucking heel veel. En dan moet ik blijken hoeveel deze aflevering op gaat leveren, want het kan nog wel eens meer dan twee zijn. En dan zit ze echt boven de drie uur.

Floris Bot
Oh ja.

Randal Peelen
En een katiertje.

Floris Bot
Wat is ons record op nu toe 2 uur 18 of zo, toch?

Randal Peelen
Ik heb geen idee, maar het gaat er boven zijn in één week in ieder geval. Maar we hebben twee afleveringen, Floris.

Floris Bot
Ja, hoe zal ik het samenvatten? Omdat leuk.

Randal Peelen
Ik kreeg een mailtje van een mediabureau dat vroeg, hé, Bunk doet een hackathon, willen jullie daarbij zijn, dan mag je Ali en ik nam interviewen. Ik zou even denken, ja, doe maar. Waarom niet? Ik vroeg Floris Jurian, willen jullie. . Waarom niet? Nou ja, daar heb je eerlijk eensgezind over.

Floris Bot
We zijn wel, als het dan geen groot reclamespot wordt, want dan wordt het een beetje zus.

Randal Peelen
En wat is er gebeurd? Wij gingen in de agenda kijken. Ik had eigenlijk per toeval twee maanden vooruit gepland. We hebben heel vaak dat het minder is, maar. Ik had nu net een ronde gedaan van heel veel mailtjes en een heleboel ja's. Dus Christian, die we zo meteen uitgebreid gaan spreken, die zat al in de agenda. En toen moest het maar in het weekend gebeuren en dan denk ik, nou, dan doen we er gewoon twee. En er is één daarvan de bonus. En die aflevering is net wat anders. Dus onze excuses als je het heel wat veel vindt. En zo niet, dan ga je lekker skippen. Gaan we gewoon deze aflevering aftrappen. Ja, je skipt dan wel de vorige. Nee joh. Wat ga je skippen? Deze snapt toch niemand.

Jurian Ubachs
Ik ben vooral benieuwd, want mensen gaan natuurlijk gewoon alles luisteren wat we hebben gemaakt en helemaal niks skippen. Maar van welke podcast luisteren ze deze week dan niet? Waar komt dat uurtje vandaan? Precies. Ik heb dan voor de hand liggende antwoord, maar dat wil ik liever niet geven. Nee.

Randal Peelen
Welkom bij MatNerds om tafel. We praat vandaag met. Floris. En Jurian. Mijn naam is Randol Peele en onze gastneurd van vandaag is Christian Schaffner. Christian Schaffner. Christian Schaffner zit wel aan tafel. En Christian is professor theoretische computerwetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam. Met een bijzonder interesse in kwantumcryptografie. En quantuminformatietheorie. En ik hoor je denken dat klinktvet moeilijk. En dat heeft onder andere te maken met mijn. Perfecte uitspraak. En daarom benadru ik ik graag: ja, dit is ook ingewikkelde materie. Maar we gaan ons er vanavond wel in vastbijten. Christian, hartelijk dank dat je hier aan tafel aan wilde schuiven. En heel fijn dat je. waarschijnlijk de zoveelste poging wil doen om dit aan Leken uit te leggen. Want je doet waarschijnlijk niet anders. Maar in ieder geval bedankt voor je komst.

Christian Schaffner
Ja, bedankt voor de uitnodiging.

Randal Peelen
Had je onze podcast alles gehoord?

Christian Schaffner
Ja, nou ja, als voorbereiding hierop heb ik wel een paar afleveringen geluisterd. En ja, heel leuk. Ook. Liet geworden van de slack en unnuttige tips binnengehaald. En ja, leuk.

Randal Peelen
Wat heerlijk. Bedankt. Waar begin jij normaal gesproken je verhaal als je mensen quantumcomputers uit moet leggen? Want wij hebben natuurlijk te maken met nerds. En daarvan verwacht je dat die. Al dat soort begrippen al wel een keer gehoord hebben, maar quantum, ik bedoel, Antman and the Wasp, Quantum Mania, komt nu binnenkort uit. Dat is een film waar ik heel erg naar uitkijk. Maar dat is ook al het kwantum wat ik. . kan volgen zeg maar.

Jurian Ubachs
Ja, de hele quantum realm is toch al voorbij gekomen in de in de MCU.

Randal Peelen
Ja, dat betekent eigenlijk zoveel als heel klein worden.

Jurian Ubachs
Ja, precies. Dat is wat het is, vind ik.

Christian Schaffner
Heel klein is wel een goed steekwoord. Dat is wel, het gaat over. Over hoe deeltjes, kleine deeltjes zich verhouden op die kleine schaal, die wij dus niet gewend zijn. En dat maakt het ook een beetje mysterieus en tegenintuïtief. Maar goed, om, ik denk dat jullie wel het over kwantum computing hebben. Hoe kan je daar iets nuttigs mee? En dan begint het verhaal meestal bij de qubit, de Quantumbit. En wij kennen allemaal de klassieke bit, de gewone bit, die 0 of 1 kan zijn. En de qubit kan dus 0 en 1 tegelijk zijn. Die kan in een superpositie van 0 en 1 zijn. En ehm. . Ik zie jullie.

Floris Bot
. Nee, Randal probeerde het mij uit te leggen met een soort Schrodinger's cat vergelijking.

Randal Peelen
Scheiding is een bit. Ja, ik bedoel, als je die er niet bij haalt, dan ben je volgens mij af in dit zaden.

Floris Bot
Dus kan die dan tegelijk twee posities innemen terwijl je hem ook meet? Of is dat dan weer. De afwijking met een bent.

Christian Schaffner
Nee, meting is dan al een stapje verder. Maar het is wel zo dat een qubit. En qubit is eigenlijk gewoon een systeem dat twee. toestanden heeft die we dan 0 of 1 noemen. Maar die kan dus niet of alleen maar 0 of 01 zijn, maar ook daartussen. Eigenlijk Wiskund gezien is het eigenlijk gewoon een tweedimensionale ruimte, waar één richting is de nulrichting, en de andere richting is de één richting, en in principe is het Wiskundig gezien formeel gewoon een lineaire combinatie van die twee. Dus een willekeurige vector die we wel normaliseren. Dus je zit eigenlijk op een cirkel. Van lengte 1. Maar de toestand van Qubit kan je beschrijven door zo'n vector van lengte 1, die dus ergens in die tweedimensionale ruimte zit.

Floris Bot
Oké, dus zie je het als een. Gewoon een standaard grafiek met x en y. En eigenlijk een cirkel met het middenpunt, de kruisje van x en y. En dan heb je een vector.

Christian Schaffner
En de toestand, zeg maar, als je zo bent, als je die kant opkijkt. Dan ben je een 0 en als je zo kijkt is het een 1. En je kan dus in een superpositie van 0 en 1 1 zijn. Dat is gewoon echt lineare combinatie van die 0 en die 1.

Floris Bot
Ja, en alle oneindige mogelijkheden erin. Alle hoeken ertussen.

Christian Schaffner
Dus in principe oneindig veel mogelijkheden ertussenin. En hier ben je dan 0 plus 1, of je kan ook 0 min 1 zijn. En wat er nog. Een beetje bijkomt is die amplitudes, de coëfficies van die twee vectoren, die kunnen ook complexe getallen zijn. Dus eigenlijk ben je met twee dimensies op een blad papier net niet goed genoeg. Dus eigenlijk zou je nog een dimensie meer moeten bijpakken.

Floris Bot
Dus je krijgt eigenlijk x, y en z en dan krijg je een bol op.

Christian Schaffner
Ja, je hebt eigenlijk een spier. We kunnen eigenlijk de toestand van een qubit heel goed beschrijven in een. in een dat noemen we de blogsphier. We hebben ook zo'n ding gebouwd, heel leuk, echt gewoon mee te spelen. Dat beeld gewoon echt formeel ook de toestand van een quantumbit uit. En als je dan daar operaties doet, dus nu wil je iets doen met dat qubit. Als je maar eentje hebt, dan zijn eigenlijk de kwantum operaties die je erop uitvoert, zijn eigenlijk rotaties van die bal. Dus je begint bij 0 en je kan hem bijvoorbeeld zo draaien. Dan blijft de 0 een 0, maar die 1 gaat dan naar een andere toestand toe.

Floris Bot
Dus als je hem alleen over x beweegt, dan gebeurt iets anders als je hem over xy beweegt, et cetera.

Christian Schaffner
En eigenlijk zijn de kwantoperaties die gewoon rotaties. Langs een as, die bal. En met een bepaalde op een bepaalde hoek.

Randal Peelen
Mag ik even beginnen bij hoe ouderwetse computers werken? Dus ik ben programmeur. En ik leer programmeren. En als ik heel erg dicht naar de machine toe kom, steeds diepere programmeertalen pak. Op een gegeven moment wordt alles eentjes en nulletjes en gewoon een stroom daarvan. En als je een processor heel. diep grondig analyseert, dan kom je uiteindelijk altijd op een heleboel transistortjes uit. We hebben hier iemand van ASML aan tafel gehad die uit heeft gelegd hoe hij met super ultraviolet licht op een soort. . Met lasers op pannenkoeken schiet en hoe dat allemaal geëtst wordt, dat is een heel andere tak van sport. Maar als je het als je heel diept inzoomt, dan heb je transistortjes. En de bits bestaan er in dit geval dan uit dat een transistor is eigenlijk gewoon een lichtknopje. Dat kan het stroompje doorlaten of niet. En de 1 is gewoon het feit dat er een stroompje elektronen loopt. En de nul is er loopt geen stroompje elektronen. All the way down. En vanaf daar bouw je op naar. . Ja, natuurlijk basismodules zoals logische gates. En uiteindelijk heb je die chip. Is een bit, zoals ik hem uitleg nu, wel of geen stroompje doorlaten, is daar ook een analogie voor bij qubits? Een bit is niet een fysiek gegevens, het is soort abstract ding. Een bit blijkt uit het feit dat er stroom loopt, maar die stroom is eigenlijk Niet te bit, zeg maar. Dat is gewoon stroom.

Christian Schaffner
Ja, dat is eigenlijk een heel goede vergelijking. Dus precies zo zit het ook met een cubit. Een cubit is eigenlijk gewoon een. Wat ik zei, een systeem dat twee mogelijke toestanden heeft. Maar wat die twee toestanden zijn, dat kan heel verschillend zijn in de manier waarop we een kwantumcomputer willen bouwen. En dat is nog helemaal niet duidelijk hoe we dat gaan doen.

Randal Peelen
Maar het kan bijvoorbeeld. Dus bits zijn we gewend te doen met elektronen. Omdat die stroom vertegenwoordigen. En qubits. Gebeurt in de regel met fotonen. Klopt dat?

Christian Schaffner
Dat kan met fotonen, maar dat kan ook op heel andere manieren. Dus wat IBM bijvoorbeeld doet, die noemen het superconduct in qubits. En eigenlijk heb je daar kleine circuitjes die je heel erg moet gaan koelen. Daarom ook die enorme koelkasten die je nodig hebt. Vaak als je zo'n beeld ziet van een kwantumcomputer, dan zie je een soort. En een gouden iets met schijfjes en een enorme machine. En uiteindelijk is de kwantumcomputer helemaal aan het punt van die koning. Of jullie plaatjes hebben in je hoofd. Want een kwantumcomputer. En het punt is dat het hele ding in een in een grote koelkast moet. En in een cryo staat.

Randal Peelen
Dan moet je alle computers koelen, maar dit is echt gewoon.

Christian Schaffner
Ja, voor deze soort qubits moet je heel erg gaan koelen. En eigenlijk doe je dat om dat systeem goed te isoleren van de omgeving. Niet voor supergeleiden. Ja, voor supergeleid. Dus dat zijn superconducte qubits. En daar is de twee toestanden zijn eigenlijk in welke richting de stroom gaat. Dus de ene richting is een 0, de andere richting is een 1. Maar omdat Ridget dat op zo'n kleine schaal, op de kwantumschaal doet, kan het dus zijn dat die stroom tegelijkertijd de ene kant en de andere kant op gaat. Ja, dat is bizar. Maar het is wel elk zonne dan? Ik denk het. In dat geval wel. En bij foto is het weer anders. Dus daar kom je dan en gaat nu heel erg de natuurkunde in, waar ik zelf niet meer expert van ben. Maar gelukkig werken wij precies van de layer vanaf daar. Dus de layer die we ook per de klassieke computer goed kennen, de bits, de qubits, die als we die een keer hebben, nou dan. Dan ben ik in mijn elementen.

Randal Peelen
Dus voor mij vrij vertaald als ik zeg, zodra ik als programmeur met de bits kan werken, dan heb ik het niet meer over hardware, maar over software. Dat is een beetje waar jij. Precies laat iemand anders dat ding bouwen alsjeblieft.

Christian Schaffner
Ik heb heel veel ervan.

Randal Peelen
Jurian, hoe ver ben jij op het punt van dit nog kunnen volgen?

Jurian Ubachs
Nou, ik begrijp de basics wel. Ik ben op natuurkunde nog veel minder onderleg dan jullie. Dus ik ben. En ik zit al laag. En ik zou, ik zou je niet kunnen uitleggen hoe je het maakt. Maar ik vind, ik begrijp, ik begrijp de basic idea begrijp ik wel. En waarom dat allemaal gekoeld moet worden en waarom waarom we twee kanten op gaat, dat zal ik zeer waarschijnlijk nooit begrijpen.

Christian Schaffner
Misschien is iets heel makkelijks om te begrijpen waarom het zo moeilijk is om een quantum computer te bouwen. Die hardware te bouwen. Dus niet mijn probleem gelukkig. Wel, een beetje ook, omdat men zou die graag willen hebben. Maar dit is wat ik noemde. Op de ene kant wil je het heel goed afschermen van de omgeving, zodat die toestand niet interageert met de rest van de wereld. Dan gaat hij namelijk kapot. Dus je wil hem echt een soort. Puur houden en heel goed afschermen. Op de andere kant wil je daarop rekenen. Dus je moet zo'n toegang hebben naar dat ding om te zeggen wat. En is de computer. Dus je moet een soort input geven van we gaan nu dit en dat doen. Dus daar moeten soort draadjes door dat geheel heen en je moet daarmee iets kunnen. En dat zijn gewoon twee tegenstrijdige doelen. En dat is het lastige. Dat is de moeilijkheid van een bouwen van een quantumcomputer.

Randal Peelen
Nu hebben we net al gezegd, dus ouderwetse computers werken met eentjes en nulletjes, de kwantumcomputers gaan met qubits werken. Nou, dan nemen we daar even afscheid van de hardware en gaan we naar de software. Wat maakt dat nou zo interessant? Want wat ik denk dat de reden is dat we dit met z'n allen gaan willen, is dat processors gewoon domweg niet veel kleiner kunnen. Op het moment dat we nu een processor zouden bouwen die nog de helft zo klein is als wat we nu doen, ten eerste zitten we aan het formaat van een atoom aan te schurken. Aan de andere kant krijgen we dat die elektronen gaan ontsnappen. Omdat het muurtje van A naar B gewoon te dun wordt, zeg maar.

Christian Schaffner
Maar gelukkig komen dus dan die kwantumeffecten naar voren ook. En daar kunnen we wat meer maken.

Randal Peelen
Klopt het dat ik zeg om. Om nog kleiner te kunnen. Nee, om nog sneller te kunnen, kunnen we chips niet langer kleiner maken. Daar gaan we richting de limiet. Dus moeten we wel naar quantumcomputers.

Christian Schaffner
Dat is natuurlijk altijd of je daar niet nog andere trucs kan uithalen, van verder dooroptimiseren. Dat zou kunnen, maar in ieder geval qua schaal, qua grootheid, op een gegeven moment zit het gewoon op het niveau van de atoom. En dan kan het niet verder.

Randal Peelen
Dan even verder door die QBS. Nu gaan we echt het quantumcomputer in. Hoe kan iets nou in zowel 0 als 1 verkeren? Ik krijg het niet voor elkaar.

Christian Schaffner
Right. Misschien is het een beetje een soort wat wij een axioom noemen in de wiskunde. Het is gewoon iets wat je moet accepteren dat het zo is. Turns out dat is de beste beschrijving van de natuur die we hebben op dit moment. De kwantummechanica is de beste uitleg voor de effecten die we zien op die schaal. Blijft een wetenschap, misschien is er nog een betere theorie van. Maar op dit moment lijkt de kwantummechanica het gewoon heel goed te beschrijven. Dus het is gewoon zo.

Floris Bot
Wie ben ik? We hebben van tevoren bedacht dat het zo gaat zijn. Nou, we hebben iets gebouwd. Het lijkt ook zo te zijn.

Christian Schaffner
Precies, je kan echt experimenten doen. En keer op keer zien we, ja, dit is de goede beschrijving. Dit legt gewoon uit waarom het gebeurt wat we zien. Dus ja, nou.

Randal Peelen
Wat is jouw favoriete experiment om te beschrijven? Je hebt die dubbel split experiment, je hebt Schreudenaar Skat, er zijn er vast nog meer.

Christian Schaffner
Right, ja er zijn veel experimenten om dit soort dingen uit te leggen. Bedoen jullie het favoriete om soort te doen.

Randal Peelen
Heb jij er een die je op verjaardagsfeestjes gebruikt om proberen iemand. .

Floris Bot
Als mensen nog niet al te dronken zijn.

Christian Schaffner
Ja, ik vind wel die polarisatie leuk. Dan heb je het over fotonen. Dus fotonen, dat is ook een manier om qubit. Systemen te hebben.

Randal Peelen
Het zijn eigenlijk lichtdeeltjes.

Christian Schaffner
Ja, dat zijn lichtdeeltjes, precies. En die hebben het licht gepolariseerd. Dus als je bijvoorbeeld een bril een zonnebril draagt of een polarisatiefilter voor je fotocamera gebruikt. Dan filter je eigenlijk een bepaalde richting van het licht uit. En de richting is eigenlijk gewoon hoe het magneetveld oscilleert. Dat is de polarisatie van licht. En dan als je zo'n twee polarisatievult, bijvoorbeeld die scherm van onze laptops is ook gepolariseerd. Dus als je een keer met een zonnebril naar zo'n scherm kijkt. En die gewoon draait op de juiste richting. En eigenlijk als die 90 graden op elkaar komen, dan zie je niks meer. Dan wordt die gewoon donker. Ja, precies. IWatch, denk ik, is. Apple Watch. Apple Watch is gewoon hetzelfde.

Floris Bot
De meeste mensen kennen zo'n polariserend glas in een zonnebril dat er. Dat ze minder schitteringen zien van het water. Want daarvoor is het heel fijn. Maar dat betekent gewoon dat dat licht komt in een bepaalde hoek naar je toe. Als je dat een beetje eruit kunt filteren, dan lijkt het alsof je door het water heen kunt kijken, maar eigenlijk filter je die schittering een beetje weg.

Randal Peelen
Ja, komt uiteindelijk op hetzelfde neer, natuurlijk.

Christian Schaffner
En wat hetzelfde effect is bij 3D-brillen in Bioscoop, als je 3D-film gaat kijken, dan wordt daar de polarisatie gebruikt van. Als je een keer zo'n bril meeneemt naar de film.

Christian Schaffner
En dan gewoon die ding eruit haalt.

Christian Schaffner
Ja, dat ding breekt. En dan kan je experimenten mee doen. En dat is meestal wat ik laat zien. Als ik een laser geef of zo. Dan kan je namelijk, als je die twee wiltjes zo houdt dat er geen licht doorheen komt en daar doorheen schijf met een laser of gewoon. Lamphout. En dan neem je nog een derde filter. Ik moest hier nog een bril kapot maken. Dan hou je daartussen, een soort schuinde tussen, dan komt er weer licht doorheen. Dat zijn dingen. Je kan een soort. En dat is. Een beetje raar als je ervoor nadenkt. Je hebt twee filters en dan doe je nog een filter. En dan wel eens werkt het weer. En dan kan je een soort gat maken van licht dat wel wel doorheen komt. En dan komt. Dat is eigenlijk een illustratie van het principe dat als je een toestand meet, en je had het al eerder over een meting, dat die die je dan ook verandert. Dus op die kleine schaal, op de kwantumschale, is het zo dat als je iets wil meten, dus kijken wat het is, kijken wat de toestand is, dan verandert dat de toestand zelf. En dat is eigenlijk gewoon wat je doet bij een filter. Als je als licht zo doet, dan heb je na die filter alleen maar polarisatie die kant op. Waar een filter wijst. Als je dus nog een filter doet, dan komt helemaal niks. Maar als je nog een schuine ertussen doet, dan heb je die schuine verandert het licht. Zodat er wel een component in ziet die weer die weer door die laatste filter kan.

Floris Bot
Ja, want een polarisatiefilter, als je hem heel erg vereenvoudigt, is eigenlijk een soort van tralihack, toch? En dus je hebt rechte spijlen. En als je. Als je die in 90 graden op elkaar zet, dan zou je het kunnen verblinden. Maar als je er dus eentje tussen zet op 45, dan krijg je eigenlijk dus, zoals je net zei, een soort van gat.

Christian Schaffner
Je hebt een soort componenten uitgehaald die dan weer ook een component heeft in die andere richting. Dat is de verklaring. En dat is eigenlijk een soort illustratie wat er gebeurt als je naar een kwantumtoestand kijkt. Dan verander je namelijk, wat dat betekent als je meting doet, betekent eigenlijk dat je de kwantumtoestand verandert in een klassieke toestand. Een klassieke. Nullen en één. Wat we kennen, waar we gewoon een gevoel voor hebben. Ja, zo is het. Het grappige of het raar of bizar is als je dat met een kwantumtoestand doet, dan heb je hem. Daarnaartoe verandert naar wat je gezien hebt. Dus de wetten van de kwantummechanicen die vertellen je met welke waarschijnlijkheid je welke uitkomst krijgt. Dat hangt af van de amplitudes van die vector. Als je een 0 toestand meet, dan zou je altijd 0 zien. Als je een 1 toestand meet, dan zou je altijd een 1 zien. Maar als je een toestand meet die daartussen zit. Dan krijg je mijn kans een halve 0 en mijn kans een half een 1. Maar daarna is die toestand dat ook. Dus je hebt die kwantumtoestand van ander naar een 0 of naar een 1.

Randal Peelen
Ja. Oké, dus nu ga ik een gekke sprong maken en dan hoop ik dat je me vertelt of ik goed of fout zit. Maar ik zat dus in voorbereiding op deze podcast video's te kijken waarin dan wordt uitgelegd. De reden dat dit heel snel interessant wordt, is als wij normaal gesproken 4 bits hebben op een computer, dan hebben we daar gewoon een x-aantal mogelijkheden. In het geval van 4 bits, 16 mogelijkheden. Bit om macht vier. Alleen. Hoe ik het in mijn werkheugen zet is gewoon één van die zestien mogelijkheden. Het is gewoon 1, 0, 1, 1. Prima. Nou, als ik. Qubits heb, dan kan ik dus gewoon alle zestien die mogelijkheden tegelijk in die vier qubits stoppen. En wat ik nu denk te horen is dat jij tegen mij zegt, oké. Die vier qubits hebben gewoon alle 16 die mogelijkheden al. Maar jij kunt kiezen welk filter je daarnaar kijkt. Om één van die 16.

Christian Schaffner
Dat zouden we heel graag willen. Dat zou heel mooi zijn als het zo kan. Helaas. Dat topisch beeld is het niet. Dat kan helaas niet. Dat is namelijk de eerste stap. Dus je kan dingen in superpositie doen. En onze qubits kunnen we dus in superpositie zetten. En zoals je zei. Het leuke dan is dat dat heel hard gaat. Dus elke keer dat we een qubit bijzetten, gaat dat keer 2, de aantal mogelijke toestanden. Zoals bij bits. We hebben 4 bits. 2 tot en macht 4. En als we 300 bits hebben met 2 tot en macht 300, dat is al meer dan de aantal atomen in het universum. En bij een qubit kunnen we dat allemaal tegelijkertijd doen. Dus we kunnen in een superposities van zoveel toestanden zijn. En in principe dus ook een berekening uitvoeren tegelijkertijd op al die inputs. Maar uiteindelijk willen we een resultaat eruit halen.

Randal Peelen
Kiezen welk resultaat je bekijkt.

Christian Schaffner
En als je dan gewoon een soort in de naïve way. Een meting doet, wat je dan krijgt, is dus de collapse van de wavefunctie. Dat is dus de collapse of de wavefunction. waarschijnlijk van gehoord hebben, nou dan dan collapsed hij gewoon naar één van de mogelijke inputs en je leert alleen maar de output die bij die input hoort. Maar ja, dat had je ook zelf kunnen doen. Van tevoren toevallig een input kiezen en dan die berekening uitvoeren. Dus daarmee alleen heb je nog niks gewonnen. Dus nu komt het het spande gedeelte. Nu moet je nog een ander quantum effect gebruiken, en dat is interferentie. Dus je hebt Wat ik nu heb, over superpositie gaat.

Floris Bot
Ik dacht even, een superpositie is eigenlijk dat je nog geen positie hebt vastgesteld.

Christian Schaffner
Superpositie betekent dat je qubits ook in verschillende toestanden tegelijk kunnen zijn. In een superpositie van 0 en 1 betekent gewoon ertussen. En als je meer dan één qubit hebt, dan kan je dus een superpositie van alle mogelijke toestanden zijn. Heel veel. En dan kan je daarop rekenen. Je kan er echt een soort berekening, een klassieke berekening uitvoeren. Daarop. En dan gebeurt het eigenlijk tegelijkertijd op al die mogelijke input. Maar daar heb je dus nog niks aan als je alleen maar meet aan het eind. Wat je moet doen, en dat is eigenlijk de. . De kunst van het programmeren van een kwantencomputer, is dat je interferentie moet gebruiken. En interferentie is eigenlijk, dat ken je van golven, watergolven bijvoorbeeld. Als je een zwembad soort op twee punten golven maakt, dan komt er een interferentie.

Floris Bot
Die gaan elkaar raken.

Christian Schaffner
Op de punten waar ze elkaar raken, kunnen ze elkaar of Uitdoven dat ze gewoon helemaal weg gaan of versterken. Dus op sommige punten worden ze heog, op andere gaan ze helemaal weg. En dat kan je dus ook met kwantumtoestanden doen. Het feit dat je dus niet alleen maar 0 plus 1 kan hebben, maar ook 0 min 1. Dat betekent dat je soort negatieve amplitudes kan hebben. En dat wat je nu moet doen, is je berekening zo doen dat eigenlijk al de slechte dingen zich. opheffen dat die weggaan en dat aan het eind van de berekening alleen maar nog over is wat je wil hebben. De uitkomst van je van je berekening. En als je dat dan meet, nou ja, dan krijg je resultaat.

Randal Peelen
Ja, dan kun je kiezen.

Christian Schaffner
Ja, dan heb je een soort ingezoomd op het gedeelte dat interessant is voor je.

Randal Peelen
Als je zegt ik kan nu vele malen zoveel berekeningen tegelijk uitvoeren. Vergeleken met een ouderwetse intelchip, noem ik hem maar even. En je heeft ook nog eens deluxe, hè? Dat je in kan zoomen op de resultaten die je wel wil hebben. Of uitfilteren.

Christian Schaffner
Je bent wel heel erg beperkt in hoe je daarin zoomt. Zeg maar dat kan niet zomaar. Dus je standaard manier is ook niet om te beginnen in een superpositie van alle toestanden. Maar je moet dan ervoor zorgen dat op de juiste plekken. . Een soort negatieve amplitude komt. Als je dan doorrekent, dus de operaties die je op die qubits uitvoert, die moeten dan zo zijn dat die allemaal goed gecombineerd worden met elkaar, dat eigenlijk het meeste weggaat en alleen maar overblijft wat je wilt. En ja, dat is wel een kunst. En dat is lastig ook om het algoritme te verzinnen. Maar we hebben een soort metafoor die we vaker gebruiken, die soort handig is. En dat is eigenlijk de. . Een componist doet ook niks anders. Of niks anders, die is ook een kunst. Maar die maakt interferenties van geluidsgolven. Dat is eigenlijk mooie muziek, is gewoon mooie interferentie. Iets wat goed klinkt in onze. En dat is gewoon een interferentiepattern van geluidsgolven. En het programmeren van quantumcomputers is daarmee heel vergelijkbaar. Dus je probeert eigenlijk gewoon een mooie interferentie van die kwantumtoestanden te maken. Zodat aan het eind, als je meet. Dat eruit komt wat je graag zou willen.

Floris Bot
Ja, alleen heb je bij als componist of muzikant wel een trucje die heette Rule of Fifths. Dus de regel van vijfden. Dus. Je weet dat als je een bepaald trucje uithaalt met zeg maar 1 vijfde octave omhoog of omlaag, dat het altijd wel mooi klinkt. En ik kan me voorstellen dat bij quantum computing we nog niet zo ver zijn dat we altijd weten van.

Christian Schaffner
We hebben ook onze trucjes, zeg maar. Op een gegeven moment, dat is net zoals bij een programmeer, heb je wel een soort subdelen waar je weet, oh ja, dat is wel handig om te doen. Maar je moet ook. En dat was die andere vergelijking die je eerder maakte. Dat is wel een goede vergelijking. Wij opereren eigenlijk op dit moment nog een beetje een soort op assembly language. Dus we hebben eigenlijk wel die logische gates. Maar dan hebben we niet alleen maar gates die nul en 1 flippen. Maar we hebben dus een soort nog meer operaties die we op die bal kunnen uitvoeren. Maar dat zijn eigenlijk de quantum gates die we gebruiken als onderdelen om zo'n algoritme te schrijven. En als we die dan op de juiste manier samenvoegen, dan kunnen we er iets in.

Randal Peelen
Ontstaat er muziek. Kun je nog één laatste poging voor mij doen om uit te leggen, je hebt qubits. Die kunnen een superpositie zijn. Je kunt dus heel veel berekeningen tegelijk doen. Maar zodra je kiest welk antwoord je wil, zijn al die andere berekeningen dus weg. Dan heb je gewoon een resultaat gekozen en dat is wat je krijgt. Hoe gaat die interferentie ons nou ook weer helpen dit toch beter te maken of anders dan klassieke computers?

Christian Schaffner
Ja, sowieso misschien. . Het gaat niet altijd lukken ook. Maar misschien is dat de volgende stap om uit te leggen waar het dan goed werkt. Maar waarom? Dus interferentie kan je dus doen door die amplitudes, die waarschijnlijkheid, dus ook negatief te hebben. En als je de juiste ervan negatief doet. En dan weer quantumoperaties doet. Dat zijn eigenlijk gewoon lineaire operaties. Dat betekent dat je die dingen bij elkaar gaat optellen. En aftrekken dus als je een negatieve amplitudes hebt. Nou ja, dan hoop je dat het zo gebeurt dat aan het eind gewoon de goede uitkomst komt. Maar zoals ik net zei, dat werkt maar voor bepaalde problemen. En dat is precies ons onderzoeksgebied. Waarvoor kan je dat. . . kan je dat gebruiken en ook zeker net zo belangrijk, waarvoor niet? Wat zijn de problemen waar we kunnen misschien zelfs aantonen dat de kwantumcomputer geen betere oplossing gaat bieden?

Randal Peelen
Maar laten we daar dan eens ook verder gaan. Jurian, dubbelcheck. Hoe ver ben jij in dit volgen?

Jurian Ubachs
Nou, ik heb me erbij neergelegd dat ik nooit ga begrijpen hoe dit van de binnenkant exact ga werken. Ik zit zo meer te wachten tot we gaan praten over. Wat dit allemaal mogelijk maakt. En ja, weet je, hoe ons het verder gaat brengen in het. de maatschappij verder gaat helpen. Welke problemen dit hopelijk downline gaat oplossen.

Floris Bot
In de praktijk, zullen we maar net zeggen.

Jurian Ubachs
Ja, in de praktijk. Ik hoef ook niet per se te begrijpen. Hoe mijn internal combustion engine werkt om te weten dat de auto pittig handig is om van ANB te komen. Dus dat is een beetje waar ik zit. Er zijn heel veel dingen die ik super. De entangled qubits enzo. Klin machtig interessant. Ga ik nooit begrijpen zeer waarschijnlijk. Dus ik zit een beetje op twee. Aan de ene kant, jullie praten nog steeds heel erg over de theorie daarachter. Dus het waarom en hoe werkt het en hoe kunnen we het begrijpen. Aan de andere kant denk ik van.

Randal Peelen
.

Jurian Ubachs
Wanneer gaan we over dingen over hebben wat eruit komt?

Randal Peelen
Nou, zet jij die vraag eens in dan?

Jurian Ubachs
Ik weet niet waar jij hoeveel dieper jij nog wil op de theorie? Ik.

Randal Peelen
Ik denk, gaan we onze thuiscomputers vervangen door kwantumcomputers over een x-aantal jaar?

Christian Schaffner
Zeker niet. Nee, dat gaat zeker niet gebeuren. Mijn smartphone wel? Nee, ook niet. Apple wat schijnt. Ook niet. Hoe kleiner is slechter. Precies, de huidige kwantcomputers zijn enorme machines. Altijds apparatuur. Ja, precies. Over duizend jaar weet ik ook niet wat dat is. Maar tot nu toe, in ieder geval, is het echt een enorme uitdaging om dat ding te bouwen. Dus een enorme machine die je altijd moet aansturen. Dus je zal altijd klassieke gewone computers doorheen nodig hebben die gewoon vertelt aan die machine wat die moet doen en dan weer verwerkt wat eruit komt. Het is echt een soort special purpose device. Die gewoon bepaalde dingen goed kan. Een beetje GPU-achtig. We gaan ook geen GPU-laptop hebben.

Floris Bot
Maar zou je kunnen zeggen dat een quantumcomputer nu zover is als zeg maar wij? een computer in de jaren 50 of 60. Ja, jij zegt nou, het is een ander ding. Maar toen moest je hem ook nog echt aansturen. En misschien wel. We zijn nu heel wat generaties zeg maar verder. En dan kan hij ineens kleiner en met More's Lawren en meer van dat. Dat zou kunnen.

Christian Schaffner
Dat zou kunnen dat er binnen zo'n laptop misschien een special purpose quantum processor is. Omdat hij gewoon bepaalde dingen heel goed kan.

Floris Bot
Dat kan ik me voorstellen.

Christian Schaffner
Maar niet dat het geheel. Een quantum computer. Dit zou je niet een quantumcomputer noemen, tenminste zoals het is.

Floris Bot
Dus zoals je hem nu omschrijft, gaat het geen replace all doen, zeg maar. Dus je hebt misschien een CPU en een GPU, misschien wel in één. Maar zoals je hem nu ziet, is dit een.

Christian Schaffner
En nog een hele tijd zou het gewoon remote zijn in de cloud. Dat is ook wat er nu is. Eigenlijk de quantum computers de beste. beschikbaar zijn, die zijn beschikbaar in de cloud. Dus je kan een account aanmaken en daar gaan daar gaan rekenen. En die zijn nog net niet groot genoeg om daar interessante dingen mee te doen. Omdat alles wat je op een quantumcomputer kan doen, die kan je gewoon nadoen op een gewone computer. Dus je kan het altijd een quantumcomputer simuleren op een gewone computer. Maar het gaat je heel veel geheugen kosten en heel veel tijd. Dus dat is een soort principieel kan je met een quantumputer niet meer berekenen dan op een gewone computer. Ter reeds gezien. Maar het maakt wel een verschil voor bepaalde problemen in tijd en geheugen. In het bijzonder het geheugen gaat het probleem zijn. En daar heb je juist, daar voer je ook een beetje waar de threshold is. Want als je over. 50 qubits hebt, dan heb je eigenlijk 2 tot de macht 50 bits klassieke geheugen nodig om dat te simuleren. En dat kan je net niet meer aan met je met je laptop, maar misschien in Google. Met een hele cluster kan dat nog. Maar daarna houdt het op. Als je een paar qubits toevoegt, 60, 70, dan kom je in.

Floris Bot
Ik heb hem snel gegoogeld, maar de grootste quantum computer op dit moment is van IBM met 333 qubits. Dan heb je een aantal mogelijkheden wat het aantal atomen in het universum vergelijkbaar is ofzo.

Christian Schaffner
Dat zouden we heel graag willen hebben. Het probleem is, de qubits die we nu hebben, die zijn heel foutief. Dus die zijn helemaal niet perfect. Die zijn zelfs heel ver van perfect. En dat betekent dus niet zoals bij een CPU, dat er gewoon een soort aantal core zijn die het helemaal niet doen. Het is meer zo dat eigenlijk elk qubit het gewoon niet helemaal goed doet. Eigenlijk op dit moment helemaal niet goed doet. En dat ze min of meer doen wat ze moeten. Maar toch heel vaak. Ook weer niet.

Christian Schaffner
En dat is ook precies wat je ziet.

Christian Schaffner
Als je daarmee gaat spelen, dan zie je een soort statistieken. En je weet, eigenlijk zou het gewoon full bars moeten zijn. Maar ja, dan zie je twee, die zijn net niet hoog genoeg, en nog een paar andere erbij die eigenlijk niet horen. Ja, dat is gewoon de hardware in the making. Als je iets spuit en zo ingewikkeld spuit, dat gaat nooit perfect zijn. En dat verwachten we ook niet.

Floris Bot
Dat maakt je vak wel. Mega gecompliceerd. En vergelijk naar de naar de motor waar Jur het net over hebben, een internal combustion engine, moet je je dus voorstellen dat je een acht-cylinder motor hebt waarvan op momenten waar die je niet kunt voorspellen en ineens een bougie het niet doet.

Jurian Ubachs
We hebben ineens geen paarden gewoon even Franse auto's, toch?

Randal Peelen
Maar ga eens door. Want je was iets op het spoor.

Christian Schaffner
Jij zegt, daar kunnen we wel meer. Da kunnen we iets tegen doen, namelijk error correctie. Dus dat is het leuke dat eigenlijk theoretisch uitgevonden is hoe we dat probleem oplossen. We kunnen namelijk quantum error correctie toepassen. En het effect waar ik het net over had, dat je de toestand verandert als je kijkt, dat heeft ook zijn goede kanten. Dat maakt namelijk als je een soort check doet. En dan ziet wat het is, dan heb je de toestand net op de goede manier veranderd. Een manier van sturen. Ja, je kan hem gewoon een soort bijsturen als het niet helemaal klopt. Ik heb een kijkje geven. En dan is het of helemaal fout. Maar dat zie je ook. Dan kan je iets anders doen. Of hij is weer helemaal goed.

Randal Peelen
Dat is echt perfect, want we hebben in de kast allemaal snoepjes liggen. En onze kinderen zijn nu oud genoeg dat als papa en mama in bed liggen. Dan hoor je ze alvast naar beneden gaan in het weekend. En op dat moment zijn ze zowel als geen snoepjes aan het eten. Maar als ik beneden kom en ik kijk, dan zijn ze nooit snoepjes aan het eten. Ongeweer hetzelfde principe, toch? Ja, inderdaad. Sorry, errorcorrectie. Ja, precies. Wat zijn voorbeelden van toepassingen waarvan we een vermoeden hebben dat ze. Wel beter werken, want een van de voorbeelden die ik dacht te hebben gezien is die van databases.

Christian Schaffner
Right. Dus ja, er zijn een soort aantal standaard voorbeelden van algoritmes waar we weten dat ze werken. Of. Uiteindelijk als we nemen dan, in onze wereld nemen we aan we hebben perfecte qubits, die zullen we nooit hebben, maar we kunnen daar wel komen. We kunnen bijna perfecte qubits hebben door errorcorrectie toe te passen. De prijs die je ervoor betaalt is wel dat je moet betalen met fysieke qubits. Dus de fysieke qubits van IBM, die je net noemde, die 300, die zijn allemaal. Niet heel goed. Dus als je daar op arrowcorrectie toepast, wat trouwens nog niet gebeurd is, maar dat is de volgende meijerpaal, dan zou je uit die 300 misschien. Vijf goede qubitits, echt goede qubits halen.

Floris Bot
Dus is het, moet ik dat zien als een soort, oh dit is ook wel een mooie IT-vergelijking, als een soort retere? Dus je hebt verschillende harddisks en die slaan allemaal hetzelfde op. Maar alle harddisks zijn niet betrouwbaar. Maar als je er genoeg naast elkaar zet.

Christian Schaffner
Dat is klassieke correctie, natuurlijk.

Floris Bot
Maar als je er dus genoeg naast elkaar zet, in dit geval. . Van 400 maak je er 5. Dat is best wel heel veel error correctie, zullen we zeggen. Maar dan zijn die vijf eigenlijk best wel heel goed betrouwbaar.

Christian Schaffner
Precies, precies. Dat is wat we van plan zijn.

Floris Bot
Ik vind het wel moeilijk om te bevatten hoor, dit.

Christian Schaffner
Maar dat was niet jouw vraag. Jouw vraag was: wat kan je daarmee? En dus databases, dat hebben we een van de algoritmen, dat is Grover's algoritme. Van de Luc Grover, die je uitgevonden heeft. Maar dat is een manier om te zoeken in een database. Dus een database, ik voorstel zo'n aantal kastjes, en ja, ergens zit de prijs in en alle anderen niet. Dus je wil achterkomen waar is het kastje met de prijs. Kassieke computer, je moet gewoon één voor één, alles doorheen, en dan ergens vindt hij hem. En als je dus kwantum toegang hebt naar die kastjes, als je dus in één keer kan kijken wat er allemaal in superpositie kan. Kijken wat er in die kastjes zit, dan kan je dat in de square root van de aantal kastjes doen. Dus in plaats van lineair door alle heen, kan je dus een square root speed up krijgen, de wortel van de aantal kastjes. Dat zijn de aantal stappen die je op een quantum computer nodig hebt. Dus je kan je voorstellen, en dat is heel breed toepasbaar. Dus eigenlijk bijna op alle optimisatieproblemen. Dat natuurlijk de hele tijd gebeurt. Een optimisatie van de vrachtwagens waar het als snelste route om ergens te komen of vliegtuigen optimiser. Al die dingen zou je, meestal, als wij er naar kijken, zien we zouden waarschijnlijk een soort square root speedup kunnen krijgen. De aantal stappen die nu nodig zijn, zouden we kunnen reduceren naar de wortel van de aantal stappen. Tenminste in de theorie. Maar dat is niet het meest indrukwekkende. Wat we graag zouden willen en hopen, is dat de quantumcomputer voor bepaalde problemen een exponentiële speed up geeft. Dus dat is echt een enorm verschil. En een van de dingen waar we weten dat dat werkt, is dus het factoriseren van de grote getallen. Factoriseren.

Randal Peelen
Ik vind grote getallen factoreren. Heel goed plan.

Christian Schaffner
Nee, nu hebben we weer even over de wiskunde. Een prima getallen. Als je twee heel grote priemgetallen pakt en die vermenigvuldigt, dan kan dat een laptop makkelijk doen. Maar als ik je het product geef van die twee priemgetalen om die weer terug te vinden, dat is heel ingewikkeld. Dat is een soort one-way functie. Maar op de ene kant heel makkelijk, te vermenigvuldigen, het kan gewoon in no time. Maar de andere kant weer ontbinden in die primfactoren. Als je een product hebt van twee heel grote primgetallen. Dan is het ontbinden in die priemfactoren een supermoeilijk probleem.

Randal Peelen
Kan dat?

Christian Schaffner
Dat is de basis van het RSA. Systeem, encryptiesysteem. En dat we de hele tijd dat we nu gebruiken als we op internet gaan surfen, dan is het eigenlijk gebaseerd onder andere maar op die aanname dat het ontbinden van grote getalen in printfactoren heel moeilijk is. Ja, hoe kan dat? Daar hebben wiskundigen heel lang over na gedacht en probeer de algoritme voor te vinden. Het is gewoon niet gelukt. Dus het blijkt een wiskundig moeilijk probleem te zijn.

Floris Bot
Maar is dat omdat als je wilt, dus je hebt twee hele grote priemgetallen, die vermenigvuldigen je met elkaar en dan krijg je een nieuw getal. Wat eventueel ook een primagetal is, heb ik geen idee.

Christian Schaffner
Een beetje een twee keer zo groot is, natuurlijk.

Floris Bot
Ja, en dan wil je hem terugwerken, maar je weet niet met welke factor je moet terugwerken. Dus je moet zelf gaan. Berekenen, wat een enorm aantal berekeningen is, om terug te komen naar die twee getallen. Als je een van die twee hebt, is het super easy.

Christian Schaffner
Ja, dan ga je delen.

Floris Bot
Dan kan je delen bij de zo.

Christian Schaffner
En je bent nu eigenlijk net aan het verzinnen. Wat zou een algoritme kunnen zijn om dat te doen? Je kan gewoon alle priemgetalen uitproberen tot die punt.

Floris Bot
Dat is ingewikkeld.

Christian Schaffner
Maar dat duurt eeuwen. In RSA zijn de getallen zo gekozen dat de twee priemgetallen 2000 bits hebben. En die vermenig je met elkaar, vermenigvuldigen je met elkaar. En dan krijg je RSA 4000. 48. Dat is precies wat dat is.

Floris Bot
En zolang je niet één van die twee hebt, dus een van de keys hebt, is het.

Christian Schaffner
Weet niemand hoe je weer die twee.

Jurian Ubachs
De moeilijkheid is ook nog dat je bij, als die getallen groot genoeg zijn, je er op verschillende manieren kan komen, ook nog. Je doet nu twee getallen, maar als je vier getallen zou gebruiken, kunnen die vier getallen heel verschillend zijn.

Christian Schaffner
Ja, maar je wil ze wel min of meer dezelfde grootte. Als er één klein is, dan moet je alleen maar tot daar. Dan kan hij weer delen. Ja, de public key is het product van die twee. De private key zijn die twee printfactoren. Dat is de public en private key van de RSA. Je moet te glunderen zo van het is gelang.

Randal Peelen
Ik vind het leuk dat het kwartje bijvalt.

Christian Schaffner
Ja, dat zijn de twee ingrediënten voor die public crypto.

Jurian Ubachs
Ah, met kwantencomputers kunnen we die wel gewoon kraken.

Christian Schaffner
Kijk! Precies, dat is het probleem. Hoe kan dat dan?

Jurian Ubachs
Nu word ik wakker, nu wordt het leuk.

Randal Peelen
Laat me al Hilderies e-mails maar zien.

Floris Bot
Even één stapje terug en het spijt me dat ik dat moet doen. Maar je zei net, als je met heel veel getallen tegelijk gaat werken, dan kun je er heel veel getallen soort van tegelijk zien. Heb ik dat een goede samenvatting? Ja, dus als je een database hebt met zeggen 16 miljoen entries. En je hebt genoeg qubits, dan zou je eigenlijk in één keer al die entries kunnen zien. Of nou ja, de wortel van al die entries kunnen zien misschien.

Christian Schaffner
Ik weet niet, die snap ik me niet allemaal. Nee, je moet je voorstellen dat je op zoek bent naar een soort. . . Wij noemen dat markt element. En een functie die we evalueert of al die input die zegt ja of nee. Dat is de goede dat hier prijs of niet prijs. En als je dus die functie in superpositie kan uitvoeren, dus een quantumberekening kan doen, die ja of nee gaat zeggen. En dat op die superpositie van alle mogelijke inputs runt, dan kan je dus sneller achterkomen wat die input is.

Floris Bot
Ja, die kan er eigenlijk bijna in één keer achter zijn.

Christian Schaffner
Nou niet, nee, nee. In klassiek moet je gewoon door alle mogelijkheden heen. En kwantum moet je nog steeds een wortel. van die stappen toen. Ja, dat is nog steeds heel veel.

Floris Bot
Superveel sneller, maar je bent er nog niet ineens.

Christian Schaffner
En het probleem is dus, het is wel een groot probleem. Je moet die data Quantum toegankelijk maken. Dat weten we op dit moment nog niet heel goed. Dus een quantum computer gaat op de korte termijn niet goed zijn met groot data verwerken. Dus big data. Al die machine learning en dingen waar je gewoon veel data nodig hebt, dat gaat moeilijk worden met kwantumcomputers. Omdat eigenlijk moet dat allemaal in qubits moet stoppen. Ja, dan heb je heel veel groot aantal qubits nodig. Dus die wortel speed ups, die grover search dingen, die komen pas later waarschijnlijk van toepassing. Dus wat attractiever is, is de exponential speedups. Je vroeg net hoe doe je dat dan? En de truc is eigenlijk dat het allemaal gebaseerd is op de Fourier transform. Dus Fourier transform, misschien ooit.

Randal Peelen
Ik moet Anman nog zien.

Christian Schaffner
Het is een wiskundige transformatie die goed is in het zien van patterns. In dataverwerking wordt dat vaak gebruikt. Dus als je een soort waves hebt en dan de Fouilletransport erop toepast, dan zie je een soort de frequentie ervan. Dus eigenlijk hoort op een andere manier naar je data kijken. En op een hoog niveau is het eigenlijk gewoon een soort herkennen van een periodicity. Dus als je een soort functie hebt die zich op een gegeven moment weer herhaalt. Dan kan je met de Foodie Transform zien wanneer zich die functie weer herhaalt. En eigenlijk is dat een truc, en het gaat nu een beetje te ver om, zeg maar, dat staat. De wiskunde is zo dat je dus het probleem van het factoriseren van die getallen kan reduceren naar een probleem van vinden van een periodicity. En dat kan een kwantumcomputer heel goed. En waarom kan die het goed? Met de Fourier transform. Dus als je een quantumcomputer is gewoon goed in het uitvoeren van een Fourier transform, veel beter dan een klassieke computer. En daar kan je voor gebruiken om die problemen op te lossen.

Floris Bot
Ik dacht ik google hem even snel, dan snap ik hem, maar dit is niet.

Christian Schaffner
Zo lang en handen gewoon door de team.

Randal Peelen
Maar nu komen we wel langzaam in denk ik het goud van deze aflevering. Namelijk, we gaan die cryptografie kraken. En die zijn nu primagetal aan het vermenigvuldigen, maar nog niet zo goed aan het delen. Of althans, blaad. En Dit gaan die quantum computers wel kunnen, dus alle encryptie is straks gewoon overbodig.

Christian Schaffner
Oké, dus alle encryptie zeker niet? Maar je moet dus onderscheiden tussen de public key cryptografie en de private key of symmetric key cryptografie. Dus ik weet niet, is dat iets wat. Bij jou resoneert dat wel. Probeer Jurjan. Alles wat je tegen mij probeert uit te gooien. Wat is het verschil tussen public key en private key?

Jurian Ubachs
Ik heb geen idee. Ik zit daar helemaal niet mee. Ene geeft je weg en de ander hou je zelf. Ja, nee, zover was ik. Maar wat de technische verschillen tussen die twee zijn, dat zou ik je niet kunnen vragen.

Floris Bot
Hij zei net toch dat als je dan twee keys hebt, dus je hebt private keys, zeg maar van 2000 karakters. Daar doe je iets mee, dan krijg je eigenlijk een public key van 4000 karakters. Dus dat is de uitkomst. Dus de private key is vermenigvuldig je met elkaar, daar doe je een berekening mee. En de uitkomst daarvan is degene die iedereen mag weten. Maar hoe je daar komt, je sleutel? Die mag niemand weten.

Christian Schaffner
Alleen degene met toegang tot. Ja, dat is eigenlijk bij publicy. Heb je twee types of twee? Een sleutel komt altijd in een paar, in een in een public part en een private part. Dat zijn net wat je wat je noemt. gedeelte mag iedereen weten maar het is heel moeilijk om uit die public key de private key te berekenen en het voordeel daarvan is dat je dus dingen kan doen die je met en Private key of symmetric key cryptografie is dus meer blokcijfers, AIS, AES, een soort lower-level cryptografie die. .

Floris Bot
Tegenwoordig allemaal niet meer mogen toepassen omdat het niet veilig genoeg is.

Christian Schaffner
Nou, AS is wel prima, zou ik zeggen. Maar dat is dingen die heel efficiënt kunnen. Daarmee kan je gewoon high-speed data encryptie doen. Word ook gedaan. Maar het probleem daarmee is dat je al met een sleutel moet beginnen. Je moet van tevoren een sleutel afspreken. Als je dat een keer hebt, prima. Dan kan je een soort snelle symmetric-y-cryptografie gebruiken. En ook geen probleem met de quantom, ja. Niet een groot probleem met een quantumcomputer. Die blijven allemaal veilig tegen quantomputers. Maar om die sleutel af te spreken, bijvoorbeeld als je met je webbrowser naar een webserver wil connecteren die je nog nooit eerder. . gecontacteerd hebt, dus geen prior binding hebt, dan moet je een sleutel gaan afspreken. En daar is waar je de public key cryptografie gaat gebruiken. En dan ga je eerst de public key opsturen en misschien krijg je de public key van die server. En dan is een heel handshake protocol enzovoort. Maar dat is het moment waar die sleutel afgesproken wordt, die je daarna weer kan gebruiken voor de symmetric key cryptografie. En het public key gedeelte, dat is waar het probleem zit. Dat is waar je de aanval kan doen met de kwantomputer. Dus de onderliggende cryptografie gaat veilig blijven. Misschien moet je de sleutelengte net wat langer kiezen. Maar goed, dat kunnen we handelen. Maar het publicy gedeelte, daar heb je een probleem.

Randal Peelen
Omdat die sneaky. Quantumcomputers die makkelijker uit elkaar kunnen trekken.

Christian Schaffner
Ja, precies. Omdat je eigenlijk gewoon ziet, de public key ziet over de lijn vliegen. Die ga je. Die kan je op dit moment nu al opslaan. En dan over die tien jaar, als je quantum computer goed genoeg is, kan je gewoon je quantum computer gebruiken om die. Primfactoren te ontbinden. En de rest ga je ook opslaan. Maar dan weet jij de sleutel van wat er net daarna.

Randal Peelen
Dat is nu. Oké, dus de reden dat we die public key zo roekeloos op kunnen sturen, is. Het is eigenlijk een soort. Bijna fuck you-achtige manier vantrafel deze, maar luk je toch niet. Ik zie je over 10 miljard jaar wel. Doei. Maar straks, als iemand dat wel kan, dan is dat hele encryptieprotocol daarmee toch. Ten einde.

Christian Schaffner
Ja, in principe wel. En ook het lijkt dus nog heel ver weg, omdat die kwantumcomputer hebben we nog niet. Die hebben misschien over tien jaar die goed genoeg is om dat te doen. Maar het is wel store now, decrypt later.

Randal Peelen
Dus alles wat we nu versleuteld hebben, gaat om sleuteld kunnen worden.

Christian Schaffner
Dus als je nu de encrypted verbinding opslaat. Dan gaan maar de plaatsjes opzoeken van NSA. Die doen dat gewoon. Alle alle versleutelt HTPS traffic worden opgeslagen. Om dan later.

Floris Bot
Maar over tien jaar kunnen ze dan toch bewijzen dat die ene dude daar op de 16e opvolg van Silkrood aan de drugshandel deed.

Randal Peelen
Ik denk niet dat dat de meest spannende gebeurtenis op internet is voor. Maar het is wel een goed voorbeeld. Dat klopt.

Floris Bot
Ja, maar. . En dat is dus. Wat je nu zegt, dus nu die public key opslaan en de data opslaan, dat lijkt nu van, hé fuck you, je kan toch niks met die data. Nee, maar op een gegeven moment. .

Jurian Ubachs
Kan dat wel.

Floris Bot
En dat is een scary shit.

Jurian Ubachs
Dat zeggen we toch letterlijk?

Floris Bot
Ja, maar dan wordt het scary shit. Nee, maar de meeste mensen die zullen nu zeggen, ja weet je, die supercomputers. Die zijn er toch nog niet, niks aan de hand. Nee, maar dan besef je dus niet.

Randal Peelen
Alle data die nu over de lijn gaat.

Christian Schaffner
Dus dan kom je bij die formule uit van die X en Y's en Z's. Dus dat is een soort theorema, die een collega van mij in Kanada verzonden, Maaike Moska. Ik begrijp geen Nederland. Dus die had bedacht van ja, ga maar bedenken hoe lang je geheim en geheim moet blijven. En dat verschilt natuurlijk heel erg. Mijn boodschappenlijst voor morgen, ja, dat. Laakt niet zoveel uit. Maar als je het over staatsgeheimen hebt, waar gewoon in de wet staat, ja die moeten 10 jaar of 20 jaar of 30 jaar, 50 jaar veilig blijven. Of als je het over medische gegevens hebt. Zolang als je leeft wil geheim houden. Dus nog een tijdje. Dan heb je het over 50, 60, 100 jaar. En dat noemen we dan ex. En hij kan je bedenken van hoe lang duurt het tot ik mijn hele infrastructuur omgegooid heb naar. Iets nieuws, iets beters, dat dat wel. Dan moet je alles opnieuw coderen. Ja, en dat kan weer heel makkelijk zijn voor mijn boodschappen dat je ga je andere software gebruiken. Prima. Maar als je het over bankinfrastructuur hebt met alle bankpasjes, als je alle bankpasjes of alle toegangspassen naar een gebouw moet vervangen, dan heb je over een tien jaar operatie.

Christian Schaffner
Te doen in alle landen ter wereld.

Christian Schaffner
Dan heb je het makkelijk over 20, 30 jaar. En als je dus die twee getaljes of aantal jaren bij elkaar optelt, als dat groter is dan het getal. tot wanneer we een kwantumcomputer hebben, dan heb je eigenlijk een probleem. Dus dat is die.

Randal Peelen
Dus de formule is x, hoe lang moet je het geheim houden? Plus y, hoe lang duurt het om al je systemen te upgraden. Moet groter blijven dan Z, de periode dat het duurt tot de eerste grote kwantumcomputer daar is.

Christian Schaffner
Als dat groter is dan de tien jaar waarvan we dan heb je een probleem. Dan is er een moment in de toekomst waar je geheim gewoon niet mee vertelt.

Jurian Ubachs
Alleen dat gaat. Het is puur theoretisch. Het feit dat je op een gegeven moment die computer, dat die bestaat, betekent, er is iemand beneden die nu alle lichten uit heeft gezet in de studio.

Randal Peelen
Altijd leuk. Mooi moment ook. Laat ze hierbij stilstaan. We kunnen ook een kaarsje aanzetten.

Floris Bot
We hebben nog een lampje achter jou.

Jurian Ubachs
Maar het feit dat het zo'n computer bestaat betekent natuurlijk niet dat. De staatsgeheimen willen we beschermen, sure. Maar dan moet dus degene die die staatsgeheimen zou willen ontsluiten, moet dan ook wel die computer hebben. Dat is een beetje het hele ding. Het feit dat die computer ergens bestaat, dat wetenschappers dat op een gegeven moment bij elkaar hebben, dat wil natuurlijk niet zeggen dat.

Floris Bot
. Nee, dus het is meer common access. Dan er bestaat één.

Christian Schaffner
Dus natuurlijk genoeg als één iemand die iets tegen je heeft, die toegang heeft naar zo'n computer. Dus staatschijnmen willen beschermen tegen andere state actors. Dat zijn degenen die als eerste zo'n contactcomputer gaan hebben, denk ik.

Jurian Ubachs
Of de muntjes om er eentje in te uur. De maatschappelijke relevantie van. Je zou nu, misschien nu al, als je maar graag genoeg wil en geld geen limiet is, binnen. Een soort van afzienbare tijd, al iets kunnen bouwen waarmee je heel veel kunt kraken. Maar ja, daar ligt de prioriteit van niemand op dit moment.

Christian Schaffner
Nee, ik denk niet dat iemand dat doet met dat doel. Maar omdat wij hopen dat we natuurlijk voordat het zover is, dat je dingen kan kraken, wel nog heel veel nuttige dingen kan doen. Eigenlijk is dat een beetje de threat van kwantum computing, is. Dat de bedreiging, dat je de cryptografie gaat kraken. Maar de hoop is wel dat we daarvoor nuttige dingen kunnen maken.

Floris Bot
Ja, want het doel is natuurlijk gewoon dat dat ding, dat ding, die technologie moet ik eigenlijk zeggen. Tot hele nuttige oplossingen gaat kopen.

Jurian Ubachs
Het gesprek. Gaat automatisch een beetje richting het kraken van cryptografie. En dat snap ik ook wel, want dat is eng. En eng is. Ja, maar dat is inderdaad heel tastbaar. En dan gaat onze. Aandacht naartoe, zeker weten we dat we steeds meer van ons leven in een digitale omgeving aan het plaatsen zijn. Dus die beveiliging die daarbij hoort, wordt ook steeds belangrijker. En de gevolgen als het niet goed gerecht is, worden ook steeds groter. Maar dan denk ik bij mezelf: je hebt. Je hebt technologie die zo krachtig is, die zoveel dingen kan doen die wij misschien nog niet eens kunnen doorzien. Nou, beseffen we niet helemaal, maar gewoon. Dat we gewoon überhaupt de toepassingen waarvoor dit uiteindelijk waardevol zal zijn, hebben we misschien nog niet eens bedacht. En daar zit ik mee van. Oké, maar natuurlijk, cryptografie breken wat onze repiele breintje nu heeft. Dat begrijpen we inmiddels, dat deze computers dat gaan kunnen. Maar er moet nog zoveel meer zijn.

Christian Schaffner
Zo snel rekenen. Het is wel zo dat we, omdat we beseffen dat een probleem is in de toekomst, nu iets moeten aan gaan doen. Dus als we nog heel lang wachten. Dan zijn we te laat. Dat weten we nu al. En zoals je eerder zei, het lijkt een beetje op het net zoals het klimaatprobleem. We weten, het is een probleem. Maar ja, het is nog heel veel weg. Misschien een probleem voor onze dus laat maar niks doen. Of weinig ton. Of niet genoeg ton.

Floris Bot
We willen eerst nog een hele hoop geld verdienen. Dus laten we proberen het nog even uit te stellen.

Christian Schaffner
Dat is wel een problematische insteek. En daar proberen wij ook vanuit de wetenschap wel wat. awareness te creëren en ook iets te gaan doen bij de overheid en bij bedrijven om daar tenminste awareness

Floris Bot
En daarvoor heb je misschien een soort van, laat ik het een breakezer noemen, maar daarvoor heb je iets nodig wat heel tastbaar is en waarvan mensen denken, oh holy crap. En dan kan je krijg je weer funding en dan kan je weer verder, zullen we netjes zeggen.

Christian Schaffner
Maar goed, gelukkig zijn er ook oplossingen voor. Dus daar zijn wel dingen die je ook kan doen. Ja, zo een beetje over hebben. Vermenigvuldigen van prima taal is niet het enige wat je kan doen om public key cryptografie te doen. Dus dat is eigenlijk. Dat noemen wij de postquantum cryptografie, de soort cryptografie die veilig blijft tegen kwantumaanvallers. Daar wordt hard aan gewerkt. Daar is over de laatste jaren een soort wedstrijdcompetitie gedaan geleid door de DONIST, dus het National Institute for Standards and Technology in de VS. En die doen het vaker, een soort standardisatiecompetities, waar gewoon alle cryptograaf van de wereld kunnen hun voorstellen opsturen. En dan wordt uitgezocht wel welk is het beste is. Op welke manier moeten we dat doen. En er zijn inmiddels al een aantal standaarden uitgekomen. We zijn bezig met het standaardiseren van nieuwe protocollen. En die zijn dan gebaseerd op andere wiskundige problemen waarvan we uitgaan dat die ook moeilijk zijn voor kwantencomputers. Dat heeft allemaal zijn drawbacks. Dus het zijn soort nieuwere aannames die zijn minder goed onderzocht dan het factoriseren van getallen. Dus wij weten, er kan altijd met verrassingen komen dat het misschien toch kan. Daar zijn geen bewijzen voor. En ze hebben allemaal een nadeel dat ze net. Wat meer vergen of qua geheugen, of qua bandbrede, of qua rekenkracht. Dus het zijn allemaal net niet even makkelijk als de systemen die we nu hebben. Maar we weten, we hebben of dus. Waarschijnlijk meer geheugen nodig. Dus de encrypties gaan groter worden, de keys zijn misschien groter en er is net wat meer rekenkracht nodig om die operaties te hebben.

Jurian Ubachs
Dat is een beetje jammer. Want ik zit. De logica in mij zou zeggen van zolang het een techniek is waar een bepaalde rekenkundige basis onder zit, dan zou die kwantencomputer altijd in staat moeten zijn om dat te breken.

Christian Schaffner
Nee, dat hangt heel erg van het probleem af. Dus wat ik zei, wat we weten is dat. Die foerieertransformer, dat kan die goed. Maar andere dingen gaan vanuit, dan kan die helemaal niet goed.

Floris Bot
Maar eentje, heb jij toevallig zelf al genoemd? De multivariate cryptographie. Dus dan neem je meer dan één key. En dan wordt het namelijk, ik wil niet zeggen infinity, maar het wordt heftig complexer als je natuurlijk drie variabelen moet gaan uitrekenen in plaats van twee. Als je er vijf van weet te maken, dan wordt het. .

Jurian Ubachs
Maar dan worden de keys wel kleiner, maar snap je? Maar het is complexer, maar in essentie nog steeds hetzelfde. Alleen.

Christian Schaffner
. Nee, er zit wel echt veel wiskunde achter de manier waarop de kwantumcomputer dat RC breekt. Dus dat je een soort structuren niet hebt, daar omheen, dan is het in ieder geval niet duidelijk hoe je met een kwantumcomputer krijgt. Als je een fundamenteel ander probleem pakt, dan is die structuur er niet.

Jurian Ubachs
Of gewoon niet van tevoren aangeven hoeveel parameters er zijn. Als je dat niet weet, dan wordt het ook alles gemuidrekenerd.

Christian Schaffner
Dat is dan weer iets anders. Dat is meer security by obscurity. gewoon niet helemaal. vertellen wat eigenlijk je protocol is. Dat is niet wat we willen. Eigenlijk de beste crypto is degene waar iedereen weet hoe ze werkt en heel veel mensen al naar gekeken hebben. Maar niemand het kon kraken.

Randal Peelen
Zoals een blockchain.

Christian Schaffner
Blockchain is weer.

Randal Peelen
Daar kijkt toch ook iedereen naar. Dat bedoel ik als voorbeeld.

Christian Schaffner
Op een andere manier. De cryptografische standaard ASH 2. Dat zijn echt gewoon standaards die je kan opzoeken op internet. Daar hebben hele teams of de hele wereld heeft daarnaar gekeken. En je kunt heel rijk worden als je het maakt. Natuurlijk. Maar op de andere kant hebben we ook goede reden om dat te vertrouwen. Juist omdat er al heel veel mensen naar gekeken hebben. Als je dat zelf engineert, of zelf iets verzint, waarin gewoon misschien niet aan iedereen vertelt. Dan moet je echt een expert zijn om dat goed te doen. Er zijn heel veel voorbeelden van mensen die zelf cryptografische systemen verzonnen hebben en waar het helemaal mis ging. Die wel een soort veilig waren, zolang niemand wist hoe het werkt precies. Maar op een gegeven moment worden die reverse engineerd. En dan ligt het gewoon op tafel.

Randal Peelen
En dan is het duidelijk: Je wil dat het veilig is. Zelfs ondanks dat iedereen begrijpt hoe het werkt.

Christian Schaffner
Precies, dan is het pas echt goed. En hetzelfde met implementeren, cryptografie implementeren is heel moeilijk. Om dat goed te doen zonder side channels. Dat is een heel ingewikkeld verhaal. Dus je wil eigenlijk ook niet zelf je cryptografie implementeren, maar je wilt een soort standaard implementatie gebruiken waarvan we weten dat die goed zijn. Standaard libraries, niet zelf je dingen gaan programmeren. Anders kom je in de problemen.

Randal Peelen
Ja, en het is natuurlijk zonde van je tijd. Hebben we nog wat toe te voegen aan dat stukje cryptografie? Dit is namelijk echt wel de kern van jouw focusgebied. We kunnen het nog hebben over die blockchains, over simulatie misschien.

Christian Schaffner
Ja, misschien nog een onderdeel dat ik nog niet genoemd heb tot nu toe is we hebben het over de encryptie gehad. Een ander onderdeel van public key cryptografie zijn de digital signatures. En die zijn misschien zelfs nog belangrijker dan de public key cryptografie. Omdat dat is de manier waarop je software updates bijvoorbeeld veilig stelt. Dus als je een update installeert op je. Op je laptop, of je smartphone. Dan zijn die altijd altijd gesigneerd, of geautoriseerd, door de maker van de software. Anders zou het heel makkelijk zijn om daar ransomware op te spelen. Dus daarvoor gebruik je ook public key cryptografie. En dat is ook de manier hoe bijvoorbeeld de bitcoin blockchain beveiligd is. Daar zit een signature scheme achter. Die dat soort verzekert dat je niet de coins van iemand anders kan uitgeven.

Randal Peelen
Nee, want je hebt een eigen private key. En jij kan dat.

Christian Schaffner
Dan kan je die transactie autoriseren met jouw private key. Vroeger was het zelfs zo dat je adres, de bitcoin adres, was gewoon de public key. Dus als je naar iemand wil public key, als je naar iemand wil bitcoin sturen, dan stuur je eigenlijk gewoon naar die public key. En dat betekent ook dat die public keys, die oude public keys, liggen daar gewoon in de clear. Dus dat is een soort canary. Om te kijken van heeft iemand al een quantumcomputer die dat zou kunnen breken? Als je namelijk ziet, als iemand gaat die oude bitcoins uitgeven, ja, dan. Of iets meer is, misschien heeft iemand die je beveiliging heeft.

Floris Bot
Wacht is dat niet meer zo? Nou is er vorige week een onderzoek naar buiten gekomen van een van de Amerikaanse universiteiten. Welke weet ik even niet meer? Er was iemand die heeft onderzocht hoeveel bitcoins staan er op dit moment te kopen. En dat waren er 29,1 miljoen, terwijl er nog maar 18,1 miljoen zijn uitgegeven. Dus op zich zou je kunnen concuderen dat dat misschien al het geval is. Hoe kun je meer te koop hebben staan dan er bestaat?

Randal Peelen
Nou, ik heb mijn coins niet te koop staan, dus die gaan al van tafel.

Floris Bot
Nou, die van mij, die 0,3 of whatever het is, ook niet.

Randal Peelen
Nee, maar dat is een gekke conclusie, vind ik. Dat is wat mensen zeggen dat dat koopt. Dat is natuurlijk niet echt zo. Ik kan ook zeggen van ik verkoop tien auto's. Je mag je niet bekijken.

Floris Bot
Dus die universiteit heeft een onderzoek. gedaan en die heeft de 500 grootste marketplaces gepold, zeg maar, gekeken van hoeveel staat er te koop en daaruit hebben ze die conclusie getrokken. Dat hebben ze allemaal tegelijk gedaan. En dan met een klein extrapolatietrucje, want die 500 is natuurlijk niet alles wat er wordt aangeboden. Nou, daar kwamen ze dan hier op uit. Maar niet elke coinstaat te koopt. Nee, maar dus het probleem is hoe kunnen er 29 miljoen te koop staan. Terwijl er in theorie 18 miljoen.

Christian Schaffner
. De vraag zou welke zijn er überhaupt nog actief zijn?

Randal Peelen
Mijn hypothese is gewoon Ockham's Razor erbij pakken. Die beurzen liegen. Eenvoudigste verklaring.

Floris Bot
Nee, maar dit is natuurlijk een hele interessante sidestep bij de waar het nu om ging was. Vroeger was jouw wallet key, zeg maar, was ook je public key. En nu hebben ze dat veranderd. En daar zal de reden voor zijn.

Christian Schaffner
Ja, maar dit is denk ik ook korter en soort makkelijker te handelen. Nu is het een soort hash van de. Dus ik denk dat daar wel goede reden in.

Randal Peelen
Want het heeft een oorzaak die wij nu niet weten.

Christian Schaffner
Een van de conclusies van het quantumverhaal is wel nog dat, als die kwantumcomputer daar is. Op dat moment, daarvoor liefst, denk ik, moeten eigenlijk alle coins. op een actieve manier, naar een postquantum, naar een veilige nieuwe versie van het Bitcoin-protocol verhuist. En ik denk dat daar dus een actieve actie voor nodig is. Ja, precies. Daar zou je eigenlijk dan achter. kunnen komen van welke, wie he. hoeveel coins zijn er eigenlijk nog die nog echt toegankelijk zijn. Omdat er, als je dat niet doet Als je gewoon niks doet, dan is het natuurlijk steeds een evolutie van de blockchain technologie, maar of van het bitcoin-netwerk. Als je niks doet, dan wordt de dieren op een gegeven moment gewoon toegankelijk.

Christian Schaffner
En dat wil je natuurlijk niet.

Christian Schaffner
Dus op een gegeven moment moet je wel overschakelen naar het nieuws systeem. En daar is waarschijnlijk een actieve actie nodig. Alle mensen of iedereen. Dat zou wel denk ik een interessant moment zijn in die sfeer. Wat ik altijd zien hoeveel actieve coins er nog zijn.

Randal Peelen
Ik zie nu al een probleem voor me, namelijk ten eerste, een heleboel mensen. Die hebben meegemaakt wat ik heb meegemaakt. Namelijk al je muntjes kwijt zijn. Die hebben een tatoeage in hun arm laten zetten en daar staat hodl. En die zijn die muntjes gewoon. Voor altijd aan het vasthouden en die gaan daar helemaal niks mee doen. En de mensen met dat mantra hebben waarschijnlijk of een paperwallet of een hardware. Ergens diep in een laar waar niemand weet waar die ligt. Verstopt liggen. Nou, het eerste probleem is die mensen gaan langzaam dood en dan zijn die muntjes soms ook weg. Dus dat is een ander probleem. Het nieuwe probleem is, er komt dus een dag. Ooit dat iedereen al de bitcoins dan naar een nieuwe plek zal moeten en bitcoins verhuizen kost transactiekosten. Dus dat wordt nog niet eens gratis. Dus dat de bank jou belt en zegt, ja weet je, die spaarrekening voor jou is niet meer veilig. Die kunnen we ook niet meer veilig maken. Jij moet al je geld naar een andere spaarrekening douwen. Dat kost wel 100 euro om te doen. Dat kost je 0,1%. Ja, precies. En dan zeg ik. Smeei! Zeg ik dan, nee, ik wil het niet! Stout! Stom! Maar goed, dat is ja oké. Dit kan dus gebeuren.

Christian Schaffner
Nou ja, dat is wat hij verwacht op een gegeven moment. Maar we zijn er misschien nog ver genoeg weg van. Maar misschien moeten we wel nog even hebben over wat voor leuke dingen je kan doen met een kwantencomputer. Dat is natuurlijk. Net zo belangrijk, belangrijker misschien, hopelijk. Maar ja, dat blijft een soort open vraag ook. Dus dat is gewoon ook leuk waarom om wetenschap te doen op dat gebied. Omdat wij weten nog, er zijn nog heel veel dingen die we gewoon nog niet weten.

Jurian Ubachs
Nou, een van de dingen wat ik zat, ik vind bitcoin net zo interessant als. . Dingen die ik niet interessant vind. Dus ik zat niet te luisteren. Ik zat na te denken over van goh, wat zou je verder kunnen opzoeken hiermee? Want ik zie het nu als een soort van zeer overpowered opzoektool. En denk van ja, we weten bijvoorbeeld dat mensen. Dat mensen ziek worden van iets en we weten dat DNA heel erg veel informatie is. Zou je nou quantum computers kunnen gebruiken bij het opzoeken van onderliggende. . Het verband tussen stukjes DNA en bijvoorbeeld waarom sommige mensen zieker worden van een virus dan anderen. Dat soort dingen.

Christian Schaffner
Ja, dat zou er waarschijnlijk ervan afhangen weer of je op welke manier dat doet. Als je grote data voor nodig hebt, als je een soort machine learning approach doet, dan wordt het lastig, denk ik. En daar zit wel wat belofte in. Dus dat is een van de onderwerpen waar wij ook aan werken. Quantum machine learning. Kan je met een quantum computer de al bestaande AI-algoritmen of neurale netwerken? Of het leren daarvan, of het trainen ervan, of op veilige manier leren? Kan je dat verbeteren? En ja, misschien kan het. Wij weten het nog niet. Er zijn wel bepaalde versnellingen die je kan doen. Maar weer, dat is dat regime dat waarschijnlijk nog vrij ver weg is. Maar de quantumcomputer zelf is eigenlijk uitgevonden of bedacht voor het simuleren van kwantummechanische systemen. Het is eigenlijk logisch, dat je zeg maar. De natuur is dus beschreven. Maar ook de mens, door de kwantummechanica. En heel veel rekenkracht, van bijvoorbeeld supercomputers, wordt op dit moment gebruikt. Voor het simuleren van dit soort kwantumsystemen. Om gewoon beter te begrijpen hoe die in elkaar zitten. En hoe zo'n molecuul werkt. Of precies hoe dat. We weten de. Shorting is een equation die zoekt bepaalt wat er gebeurt. Maar het is veel te ingewikkeld om dat te kunnen nadoen op een gewoon computer. En omdat de kwantumcomputer daar net wat dichterbij is, dus zelf soort van de Shreding Equation daarin heeft zitten, is dat uiteraard geschikt om dit soort systemen na te doen. Dus de simulatie van de natuur, maar ook van scheikunde, van materialen of medicijnen, dat is denk ik de meest belovende toepassing van de quantcomputer. Ja, de heel breed.

Floris Bot
Ja, ja, nee, maar de hem. We hebben natuurlijk de hele tijd over enge dingen gehad. Weet je hè? Maar als jij een grote dataset hebt. . Met uitslagen versus weet ik veel DNA-profiel met een bepaald medicijn. En je kunt dus op die manier gaan bepalen welk type medicijn werkt voor welk. Of mensen met een bepaald DNA-profiel veel beter dan voor anderen. Dan kan je specifieker medicijnen voor mensen gaan maken die dus beter werken.

Christian Schaffner
Maar dat lijkt me dus meer een machine learning probleem. Ik denk dat je met een quantumcomputer meer gaat kijken naar dat molecuul, naar de soort active site in je lichaam, waar die medicijn soort in actie moet komen. En dat je daar probeert, nauwkeuriger te simuleren van wat gebeurt er eigenlijk. Een voorbeeld dat we al vaker noemen, is de stikstofffixatie. Als je kunstmest maakt, dan is dat heel belangrijk in Nederland. Maar heel energie-intensief.

Christian Schaffner
Heel moeilijk.

Christian Schaffner
Het kost heel veel energie om kunst mensen te maken. Maar we weten van bepaalde bacteriën dat die dat heel goed kunnen. Maar we snappen eigenlijk niet hoe ze dat doen. Dus je weet, het gebeurt hier en je weet ook waar je moet kijken, maar we kunnen gewoon niet achterkomen van hoe ze dat dan doen. En om daar dan op die plek de kwantumsimulaties op toe te passen. Nou, dat is een soort. . Met de hoop. Om beter te begrijpen hoe die dat doen. Of hoe je dat op een andere manier kan doen dan wat we nu doen. En daardoor misschien heel veel energie te besparen. Nou, dat zijn een beetje de. De hoopvolle kanten van quantcomputing.

Randal Peelen
Wat heerlijk. Christian, ik vind het een mooi verhaal tot nu toe en ik vind dat je het dapper en knap hebt gedaan om ons door dit spectaculair ingewikkelde verhaal heen te loodsen. Ik zou er je werk van maken als ik jou was. En ik denk dat dit een goed moment is om de vragen van de luisteraars aan te boren, want daar zitten er ook een paar leuke tussen. Het lijkt mij wel leuk om gelijk met de eerste vraag af te trappen. Dat is die van les. En die gaat over heel wat anders. Dan hoop ik dat sommige luisteraars weten waar het over gaat. Ik in ieder geval niet. Hammer of scuber?

Christian Schaffner
Ja, Scoober.

Randal Peelen
Duidelijk. Niks meer aan doen. Kun je uitleggen waar dit over gaat?

Christian Schaffner
In de Slack kan je kijken naar het filmpje: het gaat over Ultimate Frisbee. Les is een goede vriend van mij waar vaak samen Frispy gespeeld. Dat zijn allebei soort manieren om frispies te gooien. Hemmer is zo, en scooper is zo, en toch liever scooper dan Hammer.

Jurian Ubachs
Je kunt nog meerdere. Ik vind het er elegante uitzien.

Christian Schaffner
Achtom. Dus dat is de backhand. Ja, maar het is een upside-down backhand. Dus je gooit hem zo. We hebben nog niet naar het filmpje gekeken.

Jurian Ubachs
Nee, maar ik ben gedaan. Welke amateur Frist. Geen extreem frisbeer.

Randal Peelen
Kleine shout-out naar Les, want het maakt het wereldje wel heel klein dat we recent de vorige, de op dit moment laatste clubhuismeetup. Bij hem op kantoor hebben gedaan. Oh, leuk. Dus we hebben met hem. Oh nee, want hij was het toen niet. Hij was toen ziek. Hij had onwijs chronisch. Nee, klopt. En dan moet hij nog een keer doen. Ik heb hem vaker ontmoet dan eens. En ik mag hem heel graag. Hij was er die meet-up niet bij, maar we kennen hem even goed. Dus dat is leuk, we willen met de klok meevragen doen.

Floris Bot
Lekker ik wil zeggen, hij wilde nog bij de volgende zijn. En toen zei ik, maar dan moet je eerst even je coronaplanning bekendmaken, anders kun je de volgende inplannen, eens per kwartaal.

Randal Peelen
Floris, volgende vraag. Anders doet jurk. Nee, nee, nee vlog, die is eraan toe.

Floris Bot
Ik ben aan het lezen, maar als Jur een hele grappige is, dan moet je volgens mij.

Jurian Ubachs
Ik ga voor die van Mozret na. Welke kwantumcomputer moet ik hebben om crisis soepel te kunnen spelen?

Christian Schaffner
Ik heb daar de antwoord al toegevoegd, dat is geen. Dat gaat niet goedkoper op een quantum computer. Er bestaat geen computer die crisis goed kan spelen.

Randal Peelen
We komen nog maar op 14 frames per seconde met high settings.

Christian Schaffner
Nee, sorry. Want de computer ga niet oplozen.

Floris Bot
14 frames per seconde ook, what the fuck. Ik ga er eentje van Boba pikken. Boba vraagt namelijk: wat is de beste manier om te leren programmeren op een quantum computer? En zijn we eigenlijk al zover dat je er echt op kunt programmeren, is misschien wel. Het beste begin.

Christian Schaffner
Ja, dat is een vraag waar ik zelf niet zo goed antwoord op wist, maar ik heb een collega van mij gevraagd en die had een tip. Ik kan wel iets algemeens over zeggen. Je hebt er wel wat wiskunde nodig. En dat is eigenlijk niet de hardcore wiskunde, maar de lineair algebra. Dus je moet wel een beetje houden van vectoren en matrices en dit soort dingen.

Randal Peelen
Niet naar mij kijken.

Christian Schaffner
Maar goed, als je machine learning doet, wat serieuzer, dan zijn dat ook de dingen waar je mee je moet bevatten. En dan kan hij wel dan de tip was om bijvoorbeeld het Kiskit Framework, daar is een link die we waarschijnlijk ergens gaan zetten. Die hebben daar een boek van het IBM-platform of IBM-taal. Maar dat is dus een mooi boekje om mee te beginnen. Om gewoon even een beetje door de stappen heen te gaan. Hoe werkt dat eigenlijk? Je kan niet verwachten dat je dan meteen een soort doorbraakalgoritme gaat doen. Maar je kan wel even de eerste stappen doen.

Floris Bot
Want je gaf eerder aan dat je nu nog eigenlijk. Code aan het schrijven bent een soort van op de barebone machine. Dus zoals Oh, my mind. Assembly language.

Christian Schaffner
Je schrijft eigenlijk in de op gate level. Je zegt echt van ja, nu. Hebben we hier qubits en dan pas je dat gate toe en dan dan andere gate.

Floris Bot
Dus we zijn nog heel ver van een standaard eenvoudiger code framework af.

Christian Schaffner
De soort high-level talen zijn er nog niet echt. Of dat is nog niet dat dat soort established is, wat iedereen zou kunnen gebruiken. En de hardware is er niet, hè. Dus dat is ook, het hangt uiteindelijk wel af van waarop we. Wat het gaat worden in type.

Randal Peelen
Het is eigenlijk gek, want vroeger was het zo, dan kwam er een nieuwe game console. En tien jaar later kunnen we die console emuleren op onze desktop. Maar nu. Zijn we computers die nog niet bestaan, alvast aan het simuleren? in de hoop dat ze straks bestaan.

Christian Schaffner
Maar goed, bij de klassieke computer was het natuurlijk wel ook zo dat de eerste theorie bedacht is: het zou wel mooi zijn als we zo'n machine hadden die dit en dat zou kunnen. Dat is nu ook zo. We hebben al algoritmen die we zouden willen draaien op een hardware die we nog niet hebben. Maar die komt eraan. Goed punt.

Randal Peelen
Had je zelf een vraag gezien die je wel zou willen stellen hier aan tafel?

Christian Schaffner
Ja, misschien die over waar al die technische termen is aan over quantum key distribution versus. Postquantum cryptography.

Randal Peelen
Van wie is die graag?

Christian Schaffner
Die is van Sjoert van der Heide, ziek. Nou ja, dat is namelijk iets. De Quantum Key Distribution heb ik nog niet over gehad. Maar dat is eigenlijk een manier om cryptografie te doen waar je gebruik maakt van kwantumcommunicatie. We hebben het veel over computing gehad vandaag. En computing is iets wat je ter plekke doet, op soort statische qubits. Fotonen kan ook, maar fotonen gaan met de snelheid van licht. Dus die gaan eigenlijk willen.

Christian Schaffner
Ver weggaan.

Christian Schaffner
Dat noemen we kwantumcommunicatie. En die kan je dus, en zeker enkele fotonen, kan je dus ook gebruiken om cryptografie mee te maken. En dat is weer het effect dat als je dus meet, als je kijkt naar zo'n foto, dan verander je de toestand. Als je dus nu informatie codeert in zo'n foto, dan kan je daar cryptografie mee doen. In de zin van, je kan dan achterkomen of iemand naar dat qubit gekeken heeft. Dus dat is een soort nieuwe manier om cryptografie te doen. En dat baseert ook op de ene kant op dat measurement effect, dus dat je daar de informatie collapse. Aan de andere kant ook het feit, dat noemen we no cloning principle, dat je een quantumtoestand niet zomaar kan kopiëren. En dat maakt het ook heel anders dan een klassieke bit. We zijn de hele tijd bits aan het kopiëren. Dat weten we heel goed hoe het moet. Maar als je een onbekende kwantumtoestand, dan kan je daar niet zomaar een kopie van maken. Als je dat wel probeert, dan verander je de toestand. Dus dat is uiteraard geschikt voor cryptografie. Dus als je dat gebruikt als communicatiemiddel, dan kan je daarmee een sleutel afspreken. Daar zitten wel wat beperkingen aan vast. En daarom dus ook de vraag van is dat nu de betere manier dan post-quantum cryptofie? Ja, dat is lastig te vergelijken met elkaar. Omdat de postcontrocryptografie komt er sowieso komt. We moeten sowieso de huidige klassieke systemen vervangen met nieuwe. Methodes. En ook, je kan niet alles doen met quantum key distribution, wat je met post-quantum cryptografie kan doen. Dus dat is eigenlijk nog steeds een beetje een open vraag. Wat hebben die twee. toepassingen aan elkaar en hoe moeten die met elkaar.

Randal Peelen
Dan kunnen we alleen maar afsluiten met de tips, lieve mensen.

Jurian Ubachs
Ja, ik begin wel. Ik had vorige week namelijk echt heel veel. 16 ofzo. Ja, dus ik dacht, daar zijn jullie vast niet klaar mee. Dus check mijn tips van vorige week nog maar even. Maar als je. toch per se maar ik heb er nog 19 maar als je er toch per se 1 wil hebben dan ga ticket swap op en zorg dat je voor een kaartje krijgt voor dorpikmurfys op 17 februari In de Sigadon, want ik ben daar, Stander van het panel is daar ook. En in het voorprogramma staat onder meer Pennywise, dus dat is best wel oké. Pennywise. En Jesse Ayr en rumjacks geloof ik. Het is een half festival geworden. Ja, Pennywise opens Drop Quick Murphy's. Ik heb het ook niet bedacht. Ontrecht. Nou ja, ze hebben het ook een keer Sicclevidal laten openen voor Dropwick Murphy's. En dat is raar, want Sickleved Al is eigenlijk harder dan Drop Quick Murphys.

Randal Peelen
Dus dan krijg je een heel raar initie. Pennywise is gewoon. . Bro hem. Als je dat nummer hebt gehoord, dan ga je dan naar huis.

Jurian Ubachs
Maar ook de laatste keer waren de mensen die kwamen voor Frank Turner, want die stond ook te openen voor Dropkick Murf's. Ik ben er naar huis gegaan, want die geven helemaal niks om Dropkick Murf's. Ja, ik snap dat. To had je Frank Turner, Vloggie Molly en Robic Murphy's achter elkaar. Dat was ook wel een heftige. Maar in ieder geval, als je dat zijn muziek leuk vindt, goede line-up, 17 februari in de Sigo. Wel stijf uitgekocht, dus je zal hem op tickets flap moeten. Moeten gaan halen.

Floris Bot
Ik ga mij hier herhaald in verdiepen. Ik heb het ook wel eens gedaan. Na de opener naar huis gegaan. Dat ik dacht, die opener vind ik zoveel vet.

Jurian Ubachs
Ja, daar heeft Ronkick Murphy's wel vaker last van dat ze iets te goede bands in de opening hebben.

Randal Peelen
Damn. Hé, doesn't matter. Ik heb mijn geld, toch? Zo is het ook. Zal ik dan opvolgen? Dat je dat je even op mag gaan volgen. Goed idee.

Floris Bot
Oké dan. Ik heb de laatste keer een tip gegeven over een boek. Of eigenlijk een boekenserie. Dragonblood van Lindsay Burker. Even als opvolging daarvan, ik ben inmiddels in boek 10. Dus ik denk 3. 500 pagina's onderweg of zo. Ik vind dat ze leuk en spannend zijn. Ik vind dat ze er de hoofdpersonen goed laten ontwikkelen. Maar je moet er wel heel goed tegenkomen dat ze geografische omschrijvingen helemaal niet doet. Geografische omschrijving. Ja, dus dan zegt ze. En ze komen nu bij een kasteel aan. Nou, daar was alles dat je weet over het kasteel. Je weet niet of het ergens in de bergen ligt. Op een vlakgebied of vechten of naar de koning of whatever. Maar dus je hebt te weinig omschrijving van waar vindt dit nou plaats. Dan moet je wel goed tegenkomen.

Randal Peelen
Omdat je de kluts kwijtraakt of je mist dat gewoon?

Floris Bot
Nee, maar als je een boek leest, zeg maar. Kijk, als je een film kijkt, dan zie je. Oh, dat is een kasteel en het ligt in de bergen of het ligt tussen de bossen of whatever. En nu is het gewoon, nou dan komt die hoofdpersoon of een van die personen komt bij een kasteel aan. Ja, oké. Nou bedenk zelf maar hoe. Ik ben benieuwd, is dit gewoon een frustratie van jou? Maar dat is heel frustrerend. Want je mist. Daardoor moet je zelf heel erg dat beeld maken. Terwijl het al, dit is een soort steampunk fantasy. Dus het is al heel gek. En dan moet je zelf ook nog een beeld vormen van alle geografie en dat soort dingen. Dus op een gegeven moment iemand heeft een huis. Nou, dat is het. Hij heeft gewoon een huis. Oké, hij heeft een groene deur. Nou cool. En hoe is de rest van de huis? Daar moet je wel goed tegen kunnen. De fun is wel. Ik ben dus nu in boek 10 bezig. Volgens mij heb ik nu in totaal 32 euro uitgegeven of zo. Ja, dat is niet echt veel geld om 3. 500 pagina's inmiddels onderweg te zijn hoor.

Randal Peelen
Dus je tip staat in zekere zin wel?

Floris Bot
Ja, maar daar moet je dus wel goed tegen kunnen. Nou, dat was hem. Ja, ik sorry, ik ben zoveel hierin aan het lezen. Ik heb geen andere tip.

Randal Peelen
Zou ik jou de beurtman geven, Christophe?

Christian Schaffner
Ja, ik heb een wetenschapscommunicator uit Vlaanderen, België, en die heet Lieven Scheren.

Randal Peelen
Ja, die ken ik wel. Ja, hoor, zeker wel. Dat is de eeuwige, gedoodverfde persoon die wij hadden moeten tegenkomen, mee aan tafel hadden moeten zitten. Op meerdere festivals een box hadden moeten geven. En voor some reason al zes jaar aan het ontwijken zijn. Maar het ligt. Ik denk, het staat wel in de sterren. Dat we daar een keer iets mee moeten. We zijn hem niet actief aan het ontwijken.

Floris Bot
Het is gewoon niet gelukt om hem tegen te komen. Nee.

Christian Schaffner
Nou ja, hij komt dus, hij heeft een AI-show inmiddels. Ik heb zijn DNA-show gezien. Die was wel leuk. En hij komt ook naar Nederland. Dus in juni zag ik dat hij in Amsterdam is. Nou, allemaal gaan mailen. Precies, dan is hij wel in de buurt. Gaat een voorstelling bij de VU, geef daar een Griffion. Dus misschien is hij wel te bakken voor een. Die heeft dus zelf ook een podcast, de Nerdland Maandoverzicht. En gewoon een soort science nieuws, die ik wel grappig vind. En op een heel grappige manier gebracht wordt. Ja, dan nog een andere podcast waar ik er vaker naar luister is Making Sense van Sam Harris. Installation voor mij. Serieuzer. Ook om soms wel bijna moeilijk te volgen, echt een filosoof die soms ook een beetje hardcore. Je doet?

Randal Peelen
Je moet je best zijn. Nou ja, ik weet niet. Ik vind het dus niet moeilijk, maar leuk, ofzo. En. Je hebt wel afleveringen die je soms nog een keer moet luisteren, maar hij heeft nu een soort van best off serie waarin juist iemand anders zeg maar een soort meta-analyse doet van al zijn afleveringen tot nu toe. En de eerste aflevering daarvan gaat over AI. En dan pakt hij gewoon alles wat Sam Harris ooit over AI heeft gezegd, maar dan een eigen. Zou je erover heen? En ja, als je de normale aflevering net thai vindt, dan is dat die best of wel echt een hele goede. Normaal denk je best of en doe je gewoon de tien beste afleveringen. Nee, dit is echt een soort van meta-analyse. Best of.

Christian Schaffner
Ja koelte, ook een echte wetenschapper, ik zou heel erg wetenschappelijk aanband. Verder had ik nog een soort classic TV series, ik weet niet, The Wire.

Jurian Ubachs
Ja. Ik vind het dus heel erg lastig dat McNulty dus nu. Prins Charles is in the crown. Die man heeft carrière gemaakt, kan ik jou vertellen. Vanaf de Baltimore Police Department naar fricking Prins Charles gewoon. Hetzelfde acteur natuurlijk. Ken je dat? Dat acteurs gewoon. De French sterren hebben dat natuurlijk heel erg. Hij blijft voor mij voor altijd gewoon McNulty uit The Wire.

Floris Bot
Ik had het met die dude van Willem Grace. Die kwam ik ineens in een heel andere serie tegen. Je denkt nee, maar jij bent die ene dude van Willy Grace, dan lukt dat gewoon niet.

Jurian Ubachs
Neil Patrick Harris blijft voor mij nu ook gewoon voor altijd Barney. Dat zou niet meer gaat ook niet meer over.

Randal Peelen
En je hebt het ook in House of the Dragon, dus daar zit opeens Doctor Who op een draak. En dan denk je uit welke telefooncelde jij komen wandelen. Als je hier opeens staat.

Floris Bot
Dat is natuurlijk wel ingewikkeld. Als je dan een goed acteur bent en je krijgt een nieuwe klus, dat iedereen nog zoiets heeft van. Nee, maar daar ben jij niet.

Randal Peelen
Er zijn er echt iets van vijf acteurs op aarde die dat overstijgen. Ja. En niet heel veel meer.

Jurian Ubachs
Nou, het is. . Je moet gewoon zorgen dat je in genoeg dingen zit. Zoals, kijk. Pedro Pascal had de Mandalorian kunnen zijn. Maar omdat hij in zoveel verschillende dingen zit, is hij niet. Hij is niet per se de Viper of de Mandalorean of Joel uit de laatste verzijn.

Randal Peelen
Al die dingen. Ik snap wat je het hier doet.

Jurian Ubachs
Hij is feitelijk een soort van superpositie als acteur van rollen. En hij is al die dingen tegelijkertijd, in afhankelijk van welke film jij hebt opgezet. Is hij het? Nee, even terugkomen op The Wire is voor mij absoluut top 3, denk ik, series all time. Wat zijn dan nog de andere twee?

Randal Peelen
Goeie vraag. Je kom je niet zomaar weer weg als student, Jurian.

Jurian Ubachs
Nou ja, dat hangt heel erg af van mijn moed. Er zijn momenten dat ik Californication de beste serie aller tijden vind. Er zijn ook momenten waar ik er echt helemaal geen zin in heb. Nou, laat ik het dan zeggen. Het is een altijd wisselende samenstelling waar de wire altijd in zal staan. En op momenten zal de wire ook echt op één staan. Prianos? Nee, toch niet. Maar dat is ook een beetje net de standaard, ofzo. Ik weet niet. Het is heel goed gedaan, maar het is wel. Het is eigenlijk gewoon mafia. En ik vond aan The Wire, vooral ook omdat dat rauwe randje van Baltimore, wat. Televisieseries zeker, back in the day waren natuurlijk altijd in sexy New York of sexy LA of nou ja Miami en dat soort dingen. En Baltimore is. Er is heel weinig aantrekkelijk aan Baltimore. Juist dat dingetje, dat rauwe randje, hebben ze echt enorm goed gecaptured in die serie.

Christian Schaffner
Characters en ook nog wat een beetje nerdy. Ja. The wire zelf.

Jurian Ubachs
Absoluut.

Christian Schaffner
Ja, verder had ik nog een aantal Duitse podcast, maar dat is misschien niet zo interessant.

Randal Peelen
Je mag ze noemen, want er zijn een paar Duitsers die luisteren. En anders mensen die Duits kunnen, of nerds over, of Duits willen leren.

Christian Schaffner
Wie weet.

Jurian Ubachs
En dan moet je ook even mee jeurcontact maken. Ja, mijn vriendin is leren Duits.

Christian Schaffner
En podcast luisteren is wel een van de beste manieren om taal te leren. En dus ja, degene die ik vaak luister. De eerste is een politiek podcast die heet Lage de Nation. Gewoon twee gasten die elke week een beetje over de lagen in Duitsland, maar ook de wereld hebben. Vind ik heel goed. En dan wat meer de nerd soort de Bits of Freedom kant is Lokboeg Netspolitiek. Dat komt uit het CCC omveld. En dan nog, ik als Zwitser luister ook naar een noemen zichzelf een Alpenpodcast. Maar er zijn eigenlijk drie gasten: eentje uit Duitsland, eentje uit Zwitserland en eentje uit Oostenrijk. En die hebben het over heel veel over hun eigen cultuur en dan een vergelijking tussen die. En dat vind ik heel leuk om. Dat lijkt me voor jou echt.

Randal Peelen
Het geeft een leuk gevoel. Ik wil dat een paar vrienden uit. Nederland en Vlaanderen dat gaan doen.

Christian Schaffner
En één uit Groningen, een uit Limburg. Precies. En dan heb je het over die taalgebieden en dan kan je door gewoon de. Cultuurverschillen en ook hoe dat dan in de verschillende landen gaat.

Randal Peelen
Ik vind dat Juritlafjes regert, is echt perfect wat jij gewoon mooi vindt.

Jurian Ubachs
Soms moeten jullie ook gewoon een kans geven om me af te praten. Ik zou het heel leuk vinden, zeker. Kijk, het gebeurt wel eens dat ik aan het nadenken ben over een hele goede grap en dat die niet komt. En dan zeg jij ineens van ik vind jou wel de mening, denk ik. Maar ik heb geen goede comeback momenteel dus. Ja.

Randal Peelen
We hou wel heel veel van. Ik gun je deze gewoon, hè. Nou, dan denk ik dat ik aan de beur. Sorry, hoe heet die die podcast?

Christian Schaffner
Die heet Servus, Gretie, Hallo. Dat zijn ook de drie talen. Servus, de Oostenrijke, Gretie, de Zwitser en hallo de Duitser.

Randal Peelen
We gaan dat als mooie links in de show notes zetten. Dan heb ik er nog twee. De eerste is gewoon volledig on point voor deze podcast. Want ik heb op YouTube zitten kijken. Welke video legt mij quantum computers het best uit? Kan het bijna geen verrassing zijn dat als ze kortgezaakt daar een video over maakt, en het kanaal heet In a Nutshell hun video al snel wel in de top 3 van betere video's staat, want dat doen ze over alle onderwerpen waar ze die ze beet pakken. En deze heet Quantum Computers Explained, Limits of Human Technology. En. Dit is een video van zeven minuten. Waar ik veel aan heb gehad in aanloop naar deze aflevering. Nou, dan hebben we nog een tip. Ik heb net vooraf aan deze aflevering zitten praten over. Het zware weekend dat ik heb gehad. Want ik heb voor het eerst in lange tijd veel bier gedronken en een boel lol gehad. En dat was in dit geval omdat we met vrienden gingen. Karaoken. We gingen karaoken. Is dit een karaoken zin? Nee.

Jurian Ubachs
Jullie deden aan karaoken.

Randal Peelen
We bedreven deoken. Of je ging gewoon naar de karaokenbar. En niet zomaar een bar. Nu moet ik daarbij zeggen dat ik in mijn leven in bijzonder weinig karaokenbars ben geweest. Ik heb wel feestjes gedaan waar een karaoken setup stond en dan zo'n biermetje met twee microfoons erbij. Er zijn zelfs foto's en video's van mij die dat ooit heeft gedaan. Je hoeft ze niet te googlen eigenlijk niet.

Jurian Ubachs
Maar wat belangrijk is, dat de karokebars in Nederland zijn vooral. Zeg maar een normale bar waar dan inderdaad een scherm hangt. En dan heb je een podium en dan ga je het podium op en dan mag iedereen meegenieten van jouw geblair. En dat concept is door hier in Amsterdam neergezet, dat heet Duke of Tokyo. En die hebben nu ook in Utrecht een vestiging geopend. En volgens mij ben jij daar beland? Doe de rest van mijn tip even. Ik ben namelijk al een heel aantal keer in Duke of Tokio.

Randal Peelen
Dat is precies het verhaal waar ik naartoe werk dat wij gingen naar Duke of Tokio en ik. Ik kon me daar niks bij voorstellen. Ik was gewoon aangehaakt. Ik vond het leuk. Ik ga wel mee en ik vind het wel vet. Maar als je op die site komt, dan zie je dus, ik weet het even niet uit mijn hoofd volgens mij, 4, 5, 6. hokken heb je die je kunt huren en in het ene hok kunnen acht mensen, tien mensen, twaalf mensen, enzovoort. Dus volgens mij is het de grootste 18 mensen. En wat je dan hebt is echt gewoon een geluidsdicht hok. Daar zit je even in een ander universum. Je kunt de lichten aandoen, je kunt laten flikkeren knipperen, maar je hebt in ieder geval die microfoon.

Jurian Ubachs
Cocktails bestellen via een iPad.

Randal Peelen
Precies, iPad aan de muur, nou cocktails in mijn geval heel veel bier en buckets. Maar je kunt dan twee uur boeken en ja, dat is eigenlijk veel te weinig. Je kunt ook gelijk. Hou je een beetje vanaf wat hoeveel mensen je bent. Ja, dat klopt. Nou, we hadden daar niet genoeg aan. En wat ik ook heel leuk vind, dat is voor mij een beetje de kerst op de taart niet zozeer de reden om te gaan. Maar het is in Utrecht daar zeg maar zo onder zo'n gracht. En dan in zo'n tunneltje waar het helemaal vol met gravity is. En ik was niet alleen eventjes in een parallel universum. Gewoon in een booth waar ik niet wist of het dag of nacht was. Ik was ook eventjes in Japan.

Jurian Ubachs
Ja, dat is de hele grap. In Japan is karaoke natuurlijk heel populair. En niet op de manier waarop dat je doen, maar inderdaad, daar zijn allemaal private boots. En daar kennen ze überhaupt volgens mij het hele fenomeen zoals we dat hier bijvoorbeeld in de Casablanca in Amsterdam doen. Het heeft ook voordelen, want dan sta je dus met 60 mensen met gewoon paradise bij de dashboardlight mee te blijven. Dat is hartstikke leuk. Maar de Japanse manier is inderdaad privater met je eigen clubje mensen. En dan knijt het je lam worden, want dan kunnen ze daar ook heel goed. En dat is wat Duke of Tokio hier met enig succes naartoe heeft gekomen. Er zijn ook nog steeds meer andere tentjes in Nederland die ik hetzelfde zie doen, maar tot nu toe nog niet zo goed als Duke of Tokio dat doet.

Randal Peelen
Tot zover deze aflevering van Met Nerds om tafel en Met Nerds om Tavel is een podcast door Floris Bot, Jurian Ubaks en mij, Randal Peelen en onze panelleden, dat zijn Esther Krabberam. Ruurt Sanders en Sander Bijlenveld. Onze gastneurt van vandaag was Christian Schaffner. Ik kan het dit keer beter dan in de intro. Hartelijk dank voor je deelname, Christian. Waar kunnen mensen meer over jou te weten komen?

Christian Schaffner
Je kan mij googlen, er is een website.

Randal Peelen
Je kunt iedereen googlen, Christian.

Christian Schaffner
Goed, er zijn nog andere wetenschappers met mijn naam helaas. Maar. Met Amsterdam en Quantum kom je wel juist uit. Ik ben ook nog op Twitter, maar ik denk op de website is het.

Randal Peelen
Zelfs op onze slek.

Christian Schaffner
Als mensen nou nabranders hebben. Precies, als je dus persoonlijke vraag hebt. advies nodig hebt over je transitie naar postquantum crypto. Nee, dat is echt. We hebben een ANH en eh. Als onderdeel van het Quantum Delta NL, dat is een groot Nederlands programma over quantum technologie, is er een hap juist voor dat. . . Met deze bedoeling opgericht om bedrijven, maar ook gewoon individuen en overheden te helpen met dit soort vraagstukken. Dus als je als je. Meer wil weten over quantum technologie, zeker naar toe stappen.

Randal Peelen
En als je dit zit te luisteren als luisteraar, kom in ieder geval op onze slek ook in het kanaal Napraten, want daar gaan we na deze aflevering zeker nog even los. Onze website is mnot. nl. Join onze Sleckingen 2200 charmante, gezellige en capabele nerds. Je kunt vragen stellen aan de volgende gastnerds in het kanaal. Vragen van de luisteraar. En we tipten het net al even aan. Sommige nerds komen uit het buitenland. En die nerds vinden het heel lekker om elkaar te treffen en daarover te praten. En dat doen ze in Nerds over de grens. Word je nou vriend van de show op vriendvanshow. nl/slash MNOT. Dan krijg je toegang tot het clubhuis op onze slecht. Daarmee kom je terecht op al onze meetups en dan zit er weer een aan te komen. Ik zeg niet wanneer, want jij bent misschien nog geen donateur. Misschien wel. Maar dan wist je het al. En je krijgt stikkers bierviltjes door je briefbus. Een private RSfeed om zonder reclame en eerder dan de rest te luisteren. Merge dat op onze webshop en Nurpier op nurpier. nl. Voor nu hartelijk dank voor het luisteren en tot de volgende keer. Dankjewel Christian.

Jurian Ubachs
Super. Echt heel knap om mij zo stil te krijgen tijdens een podcast. Ja. Respect. Een paar keer gelukt. Ja, respect.