444 – Een AI die elke 90 minuten om de aarde draait

Randal Peelen:
[0:00] In deze aflevering hoor je alles over AI in satellieten. En dan denk je, oh, gaan we weer met die AI. Maar dit keer is het echt handig en dat komt door Jobotica. En nou ja, daar gaat deze aflevering dus over. Oké, doei. Welkom bij Met Nerds om tafel. We praten vandaag met...

Jurian Ubachs:
[0:26] Jere Nibachs.

Randal Peelen:
[0:27] En mijn naam is Randal Peel. En onze gastnerd van vandaag is David Reilaarsdam. En David is een ruimtevaartingenieur met een stevige achtergrond in techniek en AI. En hij is Director of Space Systems Engineering bij Ubotica. Jeetje, wat een mond vol. David, welkom.

David Rijlaarsdam:
[0:44] Dankjewel, leuk om hier te zijn.

Randal Peelen:
[0:46] Het klinkt een beetje alsof jij veel met je hoofd in de ruimte hangt. En dan nu hopelijk een beetje down to earth podcasten met ons.

David Rijlaarsdam:
[0:52] Ja.

Randal Peelen:
[0:54] Kun je iets vertellen over Ubotica? Ja, want ik weet dat jullie met satellieten werken en dat er AI in zit en dat je observaties doet. En het duizelt mij gelijk al voor de over. Want het is een heel groot onderwerp. Je kunt er heel veel kanten mee op, maar misschien is dat een goed beginpunt. Wat maken jullie nou eigenlijk?

David Rijlaarsdam:
[1:10] Ja, Ibotica is een bedrijf dat wij maken hardware en software oplossingen om artificial intelligence op satellieten te draaien.

Randal Peelen:
[1:20] Op satellieten te draaien.

David Rijlaarsdam:
[1:21] En dat is iets wat eigenlijk nog bijna niet gebeurt. Maar wat wel ons leven op aarde heel veel beter zou kunnen maken. En daar focussen wij op. En wij focussen eigenlijk op een breed scala aan problemen. Maar vooral op aardeobservatie.

Jurian Ubachs:
[1:40] Laten we die meteen maar even erbij pakken. Want dan komen we op het hoe en waarom zo meteen. Maar je zegt, dit kan ons leven op aarde beter maken.

David Rijlaarsdam:
[1:46] Ja.

Jurian Ubachs:
[1:46] Dat vind ik altijd een heerlijke uitspraak. Ben ik wel heel benieuwd hoe dat dan gaat. Op welke manier kan dat doen?

David Rijlaarsdam:
[1:53] Nou, allerlei verschillende manieren. Kijk, aardeobservatie wordt specifiek heel breed gebruikt. in het dagelijks leven. Als jij Google Maps gebruikt, dan gebruik je beelden die gemaakt zijn door satellieten. Als jij buienradar gebruikt, een van de datastreams die zo'n app gebruikt is beelden van weersatellieten. Ga ze maar zo door. Voor onze veiligheid gebruiken Defensie gebruikt satellietbeelden. Voor de wetenschap wordt het voor allerlei toepassingen gebruikt. En die Die satellieten die werken hartstikke prima. Die maken eigenlijk scannend die de aarde continu. En dat werkt prima tot nu. Alleen wat we zien is dat we steeds hogere resoluties willen. We willen steeds betere foto's. We willen steeds betere radarbeelden.

Jurian Ubachs:
[2:44] Het is een beetje snel ook.

David Rijlaarsdam:
[2:45] Ja, met een beetje snel inderdaad. Als er iets gebeurt, als er een overstroming is of een aardverschuiving of zo. Dan wil je die beelden heel snel hebben. Dan wil je niet daar dagen op wachten. En eigenlijk lopen we tegen allerlei bottlenecks aan. Dus communicatie is te langzaam. We kunnen die data niet meer opstaan op de satellieten. En dat zou je heel veel beter en sneller kunnen doen met AI aan boord. Bijvoorbeeld, om een voorbeeld te noemen, de aarde, als je zeker in Nederland woont, is meer dan 60% van de tijd bewolkt. En optische satellieten, dus satellieten die gewoon camera's gebruiken om beelden van de aarde te maken, 60% van die beelden zijn dus bewolkt. En die zou je eigenlijk niet naar beneden willen sturen. En dat kan je met AI aan boord alvast eruit filteren.

Jurian Ubachs:
[3:33] Dat stuk snap ik, maar hoe gaat het feit dat je dingen sneller kunt doen, gaat voordelen hebben voor onze kwaliteit van leven?

David Rijlaarsdam:
[3:42] Ja, als wij sneller kunnen reageren op rampen, als wij sneller kunnen reageren op dingen die onze veiligheid bedreigen, als wij meer wetenschappelijke,

David Rijlaarsdam:
[3:53] betere wetenschappelijke data binnenkrijgen, dan gaat ons dat leven wezenlijk verbeteren.

Jurian Ubachs:
[3:57] Oké, nou hebben we dat helder? Gaan we nu hebben over hoe we dat gaan doen.

Randal Peelen:
[4:00] Ja, want misschien leuk om te beginnen bij het begin van het bedrijf van hoe lang werk jij hier al en hoe ziet jouw rol eruit in de dagen?

Jurian Ubachs:
[4:09] Kijk, als kind liep je altijd met z'n hoofd in de wolken.

Randal Peelen:
[4:11] Ja, precies, dat snap ik.

Jurian Ubachs:
[4:12] En daar is hij gewoon gebleven.

Randal Peelen:
[4:13] En daarna ging hij als een raket.

Jurian Ubachs:
[4:16] Oké. Goed, het wordt zo'n aflevering.

David Rijlaarsdam:
[4:21] Ik werk nu richting de vijf jaar voor dit bedrijf. Het is van origine een IERS bedrijf. En de founders van dit bedrijf hebben hiervoor andere verschillende technische bedrijven. Het laatste bedrijf ook een AI bedrijf geweest. Wat ze verkocht hebben aan Intel. En dat heette Movidius. En dat bedrijf maakte chips om op drones en virtual reality headsets AI te draaien. Dus op de edge heet dat. Dus niet in een datacenter, maar lokaal. En zodoende op een gegeven moment zagen zij dus die mogelijkheid om dat ook naar de ruimte te brengen. De ultimate edge eigenlijk.

Randal Peelen:
[5:03] Final frontier.

David Rijlaarsdam:
[5:04] De final frontier, precies. Er was eigenlijk gewoon niemand die dat deed. En dat zagen zij. En toen hebben zij dus die chips en die technologie naar de ruimte gebracht. En ik heb het geluk gehad dat ik tijdens mijn studententijd in Ierland stage heb gelopen bij Movidius. Dus op het doen heb ik al die mensen leren kennen.

Randal Peelen:
[5:26] Wat ik eigenlijk trouwens even tussendoor wel heel vet vind, is dat de laatste tijd, als ik het heb over AI of als ik het heb over chips of als ik het heb over zeker de ruimte, dan denk je niet aan Europa.

David Rijlaarsdam:
[5:38] Ja.

Randal Peelen:
[5:38] Maar jij wel.

David Rijlaarsdam:
[5:39] Ja, absoluut.

Randal Peelen:
[5:40] Daar ben ik wel heel blij mee. Dat geeft me weer een beetje hoop. We zijn eigenlijk wel lekker binnen, maar we hebben dat gewoon niet in de gaten soms.

David Rijlaarsdam:
[5:46] Ja, nee, zeker. Ik vind het ook belangrijk dat we die voorsprong die we nu denk ik hebben, behouden.

Randal Peelen:
[5:52] Voorsprong?

David Rijlaarsdam:
[5:53] Ja, ik denk dat Europa hierin wel een voorsprong heeft.

Randal Peelen:
[5:57] Want is het niet zo dat afgelopen week Google aankondigde dat ze ook datacentra in de ruimte willen gaan bouwen? Want die willen, wat zijn de clusters van 80 satellieten die vlak bij elkaar rond de aarde knikkeren? En dan daar is acht keer zoveel zonopbrengst of zo. En dan kunnen ze daar...

Jurian Ubachs:
[6:15] Is het niet SpaceX die dat wil?

Randal Peelen:
[6:17] Dat zou kunnen, maar volgens mij is het Google.

David Rijlaarsdam:
[6:20] Ja, maar in de mei zelfs allebei.

Jurian Ubachs:
[6:23] Boba heeft namelijk eens een vraag. Die vraagt precies dat en daar gaat over SpaceX.

Randal Peelen:
[6:26] Ah, oké. Nee, want volgens mij is een van de bottlenecks in de grote AI-race die nu bezig is, is chips. Niet iedereen kan genoeg chips krijgen, maar ook energie. En daar was op een gegeven moment, of nou Google of SpaceX is, die zeiden nou, weet je wat, hier op aarde krijg je minder stroomopbrengst met zonnepanelen als we die chips nou de ruimte insturen en daar zonnepanelen laten gebruiken om die chips te laten draaien, dan hebben we in ieder geval die bottleneck van die stroom opgelost. Jij zit daar middenin natuurlijk.

David Rijlaarsdam:
[6:58] Om even terug te gaan op je vraag, die voorsprong, kijk, ik denk dat de key is dat zij nu aankondigen dat ze dat willen gaan doen. En wij lanceren morgenavond onze tiende missie.

David Rijlaarsdam:
[7:10] Met SpaceX mee overigens. Dus ik denk dat we daar nu wel een voorsprong hebben. En natuurlijk als zij hun Google-gewicht erachter zetten, dat is snel Dan gaat het hard.

Jurian Ubachs:
[7:20] Als je zegt jullie al serie tiende missie. Dan is het de tiende keer dat er dus een satelliet omhoog gaat. Waar hardware software van jullie in zet.

David Rijlaarsdam:
[7:26] Inderdaad ja. Tiende missie ja. En ja die datacentra in space. Dat is wel net een nuance verschil met wat wij doen denk ik. Dus dat gaat echt om grote schaal compute naar de ruimte brengen. En waar wij ons tot nu toe juist op focussen is meer de edge. Dus meer hele efficiënte processing. Daar precies waar het nodig is. En wat Google nu over spreekt gaat meer echt over grote datacentra. En ja, dat is technisch gezien natuurlijk super interessant om te volgen wat daar gaat gebeuren.

Randal Peelen:
[8:01] En jouw rol daarin?

David Rijlaarsdam:
[8:03] Mijn rol erin. Ja, ik ben dus Director Space System Engineering. Dat betekent dat ik voor Jebotka verantwoordelijk ben voor alles wat te maken heeft met ruimtevaarttechnologie. Maar eigenlijk met onze ruimtevaartprojecten. Dus dat is eigenlijk een stukje engineering, maar ook de operaties van onze satellieten en onze missies. En daarvoor leid ik het team wat wij in Delft hebben.

Randal Peelen:
[8:28] Ik vind dat wel heel vet hoor. Het idee dat je dan die dingen die daar rond aan het vliegen zijn. Ik vind het al heel cool als ik zo meteen naar huis ga rijden. Dat ik alvast op een knopje doe om mijn auto warm begint te worden. Laat staan dat er ergens rond aarde zo'n ding aan het vliegen is. Die ik vanaf hier bedien. En dat er ook nog nuttige dingen aan het doen is. Ik weet niet. Ik denk dat jij daar dagelijks mee werkt. Maar voor mij voelt het nog steeds heel heftig. En heel bijzonder.

Jurian Ubachs:
[8:54] Het doet me heel erg denken aan de aflevering die we hebben opgenomen met Sianne Vogel van Esrom.

Randal Peelen:
[8:57] Ja precies.

Jurian Ubachs:
[8:58] Die heeft hier aan tafel gesteten uitleggen. Bijvoorbeeld dat als je nu iets bedenkt wat je graag in de ruimte wil hebben. Dat drie tot vijf jaar een lagere inschatting is van hoe lang dat gaat duren. Is het trouwens ook jouw ervaring? Dat op het moment dat jullie... Je bent natuurlijk non-stop dingen aan het ontwikkelen. Wat is de tijd die jullie nodig hebben van tekentafel naar daadwerkelijk de ruimte?

David Rijlaarsdam:
[9:18] Ja, wij kunnen wel iets sneller dan dat. Dus wij bouwen niet zelf onze satellieten. Dus het verschilt een beetje. Soms sturen we hardware mee. Dan zijn we ook betrokken bij het hardware design. Dan zijn de tijdlijnen voor ons minder dan een jaar. Om vanaf tekentafel naar de ruimte te gaan. Ja, dat is ook heel snel. Als het software is, dan kunnen we het echt hebben over een maand. En dan kan het heel snel gaan. En dat is ook uniek, denk ik, aan deze tijd waar we in leven.

David Rijlaarsdam:
[9:51] Vroeger moest je een raket lanceren om iets naar de ruimte te sturen. Nu kan dat soms gewoon met data uploaden.

Jurian Ubachs:
[9:57] Je zegt dat je meelanceert met SpaceX.

David Rijlaarsdam:
[9:59] Ja.

Jurian Ubachs:
[10:00] Er is natuurlijk nu, het is natuurlijk niet letterlijk een informatieoorlog, maar er is spanning tussen Europa, Amerika, SpaceX, Amerikaans. Jullie software en hardware gaat met hen mee. Ligt daar niet een risico op dingen als bedrijfsgeheimen? Dingen als jullie software die natuurlijk door hen vrij makkelijk benaderd zou kunnen worden? Of is dat allemaal versleuteld? Kunnen ze daar niet echt bij?

David Rijlaarsdam:
[10:21] Nou, daar kunnen ze niet bij. uiteindelijk zij komen ook niet, in de systemen in de systemen die wij mee vliegen dus weet je onze grondstations zijn helemaal afzijdig daarvan, ook de fysieke doos waarin de satelliet meegaat is ook weer van een andere partij dus nee daar kunnen zij niet bij maar we lanceren ook niet alleen maar met SpaceX mee ook met Europese partijen bijvoorbeeld dus wij hebben daar geen enkele we zijn daar niet locked in ofzo.

Randal Peelen:
[10:53] Wie zijn jullie klanten?

David Rijlaarsdam:
[10:56] Ja, een range aan partijen. Dus wij hebben voor ESA, ESA's 5Z1 en 5Z2, dat waren aarde observatiesatellieten met AI aan boord van de Europese European Space Agency. Daar hebben wij de hardware en software voor geleverd, voor die AI. We doen een aantal projecten met NASA. Wij hebben een aantal industriële partijen die we van data voorzien. We werken ook in het veiligheidsdomein. Dus ja, dus een echt best wel breed scala aan partijen. Zowel upstream als downstream. Dus ook een aantal satellietpartijen aan wie we onze hardware en software verkopen.

Randal Peelen:
[11:40] Ja, maar dat zijn dus echt apparaten die een specifiek doel dienen. Dus het is eigenlijk allemaal de rode raad is volgens mij observatie. Dus dan zijn dat camera's. Je zei net al, het is zoveel procent van de tijd bewolkt. Er zijn natuurlijk meer dan alleen optische camera's. Je kunt een heleboel metingen doen. Is dat jullie, pak je aan ook, of ben je echt vooral met die camera's bezig?

David Rijlaarsdam:
[12:06] Nee, we kijken ook naar SAR, Synthetic Aperture Radar. Dus meer radarbeelden.

Randal Peelen:
[12:11] SARs?

David Rijlaarsdam:
[12:12] Ja, nee, SAR.

Randal Peelen:
[12:13] Oh, oké.

David Rijlaarsdam:
[12:14] En we kijken ook naar RF, dus Radio Frequency. We kijken eigenlijk naar alles. Maar... En de meeste satellieten waar we nu mee werken zijn wel optisch. Maar dan ook daar verschillende smaken van. Dus je hebt hyperspectraal, dan maak je foto's in heel veel verschillende kleuren. Je hebt thermische camera's die dus infrarood kunnen fotograferen. En echt gewoon rood, groen en blauwe camera's ook.

Randal Peelen:
[12:43] Ja precies. Kun je eens schetsen? Want ik vind het dus fascinerend. Je kunt dus tegenwoordig bij zo'n partij als SpaceX aankloppen en zeggen. ik heb zoveel kilo apparaat kun je dat de ruimte in brengen dan kom je in een wachtrij en het kost een boel geld maar het is inmiddels in de realm of possibilities als je een stevig budget hebt dan kun je iets de ruimte in sturen ik heb dat eigenlijk zelf, best uitgelegd zien worden een keer zo'n Mark Rober video die, zo'n selfie camera de ruimte in had geblazen, dan had je een telefoon, daar kon je je plaatje op laten zien dan was er een andere telefoon die maakte daar een foto van Dan had je een selfie in de ruimte. Dat is natuurlijk een beetje ludiek. Maar hij legde wel uit. Je moet wel een kastje hebben. Dat moet tegen hele extreme kou kunnen. Er moet ontzettend waterdicht zijn. Er moet ook heel veel straling verdragen. Het moet heel erg trillingsbestendig zijn. En echt een miljard dingen waar je aan moet denken. Dus ik kan me in jullie geval wel voorstellen. Als je, ik bedoel. Je gaat niet een of andere gemiddelde DSLR de ruimte insturen. Maar. Best wel specifieke onderwerpen of onderdelen aan elkaar knopen om dat te laten werken. Hoe specifiek is dat? Of kun je dat bij wijze van spreken ook met een raspberry pie uit de voeten?

David Rijlaarsdam:
[14:00] Ja, het kan. Als je echt een systeem wil bouwen waarvan je de informatie betrouwbaar kan leveren en betrouwbaar kan verwerken. Dan kom je daar niet meer weg. Maar het kan wel. Het is ook gedaan. Nou ja, bijvoorbeeld die video waar je het over hebt, die heb ik ook gezien. Heel vet gedaan ook.

Randal Peelen:
[14:20] Maar dat ding ging zoveel weken mee en daarna wist hij gewoon, dan is hij stuk.

David Rijlaarsdam:
[14:25] Precies. Dus je hebt allerlei problemen van dit soort systemen naar de ruimte brengen. Je hebt natuurlijk, het is heel koud, er is vacuum, heel weinig stroom. Maar een van de grote problemen om computers mee naar de ruimte te brengen is straling. Er zijn heel veel geladen deeltjes overal. Dus als je een Raspberry Pi omhoog stuurt, dat kan. Maar je zal het niet heel lang volhouden. Want op een gegeven moment raakt zo'n geladen deeltje zo'n bit. En dan, nou ja, in het beste geval wordt dan een 0, een 1 of een 1, een 0. En dan gebeuren er rare dingen, maar dan kan je nog meer wegkomen. En in het slechtste geval heb je kortsluitingen en gaat het gewoon kapot.

Randal Peelen:
[14:58] En hoe werken jullie er omheen? Hoe groot zijn die uitdagingen?

David Rijlaarsdam:
[15:03] Die uitdagingen zijn groot. Dat is ook waarom het niet triviaal is om dit te doen. Dus dat je zo'n aankondiging van Google van afgelopen week. Daar zit al heel veel werk achter voordat ze dat doen. Want dit is gewoon niet zo makkelijk. Dus een van de dingen die we doen is we gaan met onze chips naar deeltjesvernellers. En die stoppen we dan in stralingsbronnen. Om te kijken hoe ze het in de ruimte zullen doen. En we zorgen ook voor shielding eromheen. Dus we bouwen er een soort aluminium behuizing omheen. Die ook nog een gedeelte van die straling wegneemt. Je moet ervoor zorgen dat je hardware ook de lancering overleeft. Want dat is ook nogal veel geweld.

David Rijlaarsdam:
[15:44] Je moet ervoor zorgen sowieso dat als zo'n geladen deeltje kortslijting veroorzaakt. Dat wij bouwen onze hardware, ontwerpen hem zo. Dat onze hardware dat kan zien. Dat hij dan meteen uitgaat. Zodat hij zichzelf nog probeert te redden. Dus we ontwerpen ons hele systeem daarop. We testen het heel uitgebreid.

Jurian Ubachs:
[16:00] Wat is het nut van dat die zichzelf redt? Want, Maar meestal zie je die dingen die de ruimte zit niet echt meer terug, toch? Of is dat tegenwoordig wel weer zo?

David Rijlaarsdam:
[16:11] Nou ja, in ons geval willen we gewoon vijf jaar met een satelliet doen. Dus als je dat niet doet...

Randal Peelen:
[16:17] Maar als hij zichzelf uitzet, dat doet hij dat ook niet.

Jurian Ubachs:
[16:19] Nee, precies. Maar stel je hebt inderdaad zo'n probleem. En hij detecteert... Het zegt dat alles goed gaat zoals je het hebt designed. Dus hij detecteert kortsluiting. Gaat uit. Maar wat is daar dan het nut van voor jullie? Want komt hij weer terug op aardappelen? Je kan niet even naar boven vliegen om hem te maken.

David Rijlaarsdam:
[16:33] Oh ja, nee, sorry. Hij gaat dan uit. En dan gaat hij daarna naar x aantal tijd weer aan. Dus hij zorgt van, oké, ik heb een korte sluiting. Of er is net een gelade deeltje gekomen. En dan gaat hij uit. En dan hopelijk gaat hij op tijd uit. Zodat er geen stroom meer door het hele systeem loopt. Omdat hij niet zichzelf opblaast.

Jurian Ubachs:
[16:51] En dan als dat gelade deeltje geen factor meer is. Dan kan hij zichzelf proberen aan te zetten.

David Rijlaarsdam:
[16:56] Inderdaad.

Randal Peelen:
[16:57] Hoe gaat dat dan? Geneest hij weer?

David Rijlaarsdam:
[16:59] Ja, nee, ja, goed. Hopelijk ben je op tijd om uit te zetten voordat er echt schade is.

Jurian Ubachs:
[17:04] Als je niet stuk is, kan je natuurlijk een ingebouwde timer hebben die zegt van nou over 72 uur zet ik mezelf weer aan.

Randal Peelen:
[17:09] Je zegt dus een geladen deeltje komt al op een bepaalde plek. Die ligt daar te chillen, maar die gaat ook weer weg.

David Rijlaarsdam:
[17:14] Ja, nou het kan zijn dat zo'n effect kan permanent zijn en dan ben je gewoon, dan is het klaar.

Jurian Ubachs:
[17:19] De shaak.

David Rijlaarsdam:
[17:20] Ja, de shaak. Maar het kan ook tijdelijk zijn.

Randal Peelen:
[17:23] Maar dat vind ik wel hip.

Jurian Ubachs:
[17:24] Maar precies, maar het is niet zo dat jullie die wat er in de ruimte rondvliegen weer terug krijgen op een gegeven moment?

David Rijlaarsdam:
[17:30] Eigenlijk bijna nooit. Het is één keer gebeurd bij ons. Één keer hebben we het echt teruggekregen. En dat was een experiment dat we op het ISS hadden gedaan. En daar hebben we echt de muzieke chip, de computer die we hadden meegevraagd.

Jurian Ubachs:
[17:42] Maar die kan dan gewoon weer ingeladen worden bij wat er dan ook weer terug naar de aarde vliegt.

David Rijlaarsdam:
[17:46] Ja, precies.

Jurian Ubachs:
[17:47] Want meestal als een satelliet weer terug naar de aarde komt, dan vind je er niet zoveel meer van terug volgens mij.

David Rijlaarsdam:
[17:50] Inderdaad, daar ontwerpen we hem ook op.

Randal Peelen:
[17:52] Ja, dat is wel een dingetje. Wat voor een experiment was dat?

David Rijlaarsdam:
[17:55] Ja, we hebben een aantal jaar geleden ook met NASA op het ISS eigenlijk aan boord van een soort server die op het ISS zit ook AI-experimenten gedaan. En ook dat is een beetje van zo'n aankondiging van Google en van SpaceX, dat ze dat soort dingen willen gaan doen. En technisch gezien kan dat dus, want dat is al gedaan. Er zijn gewoon datacentra in de ruimte, nou is het ISS vrij uniek natuurlijk. Maar het kan wel. En dat is dus ook een van... Dat hebben we gedaan daar. En... Na afloop hebben we toen die computer teruggekregen. Die is gewoon mee terug naar beneden gekomen. Wat natuurlijk eigenlijk heel absurd is. Want dat verwacht je inderdaad niet. Verwachten wij eigenlijk überhaupt niet dat die terug zou komen. Maar voor some reason is die toch terug naar beneden gekomen.

Randal Peelen:
[18:40] Ik had een poosje geleden in een soort hobbyistische opwelling besloten. Dat ik ook een eigen AI server moest hebben. Toen heb ik een 1U server getoneerd gekregen. En wat ik dus niet wist, dus heel nieuw voor mij. Je kunt dus gewoon een normale videokaart, die je normaal gesproken in je ATX-toren zou stoppen. Zo'n 50,90 waar je erop mag gamen elke dag.

Jurian Ubachs:
[19:05] Maar ik heb een schamele 40,90 RTX.

Randal Peelen:
[19:09] Pessend! Ja, nee, dat is wel heel treurig inderdaad. Dat doe je er eigenlijk niet meer toe, vind ik, als gameredacteur. Maar goed, dat is tussen jou en je werkgever. Maar je kunt zo'n kaart dus ook in een 1U-server douwen. Dat kan niet elke 1U server, dan moet je er al modellen waar dat in kan. Maar ik heb dus zo'n model en daar heb ik een RTX Titan nu in zitten. En die kan dan, nou ja, redelijk kleine overzichtelijke open source AI modellen draaien. Nou, dat vind ik helemaal fantastisch, want dat ding hangt daar ergens in een datacentrum. Is voor mij, kan ik aaien en dat werkt allemaal. Alleen, ik denk niet dat je in theorie die 1U server of een ATX-kast of überhaupt een dikke vette videokaart zeg maar mee de ruimte in schiet. Dat is denk ik een heel andere form factor, een heel ander soort, Is dat nog steeds wel echt zo'n videokaart die je ook hier nog zou herkennen? Of ziet dat er heel anders uit voordat je het de ruimte in brengt?

David Rijlaarsdam:
[20:04] Nou, goede vraag. Voor het ISS zou het zoiets denk ik wel kunnen. Maar daar moet je als logaal allerlei engineering omheen doen dat inderdaad zo'n lancering overleeft en dat soort dingen. Maar wat wij meestal sturen ziet er heel anders uit. Ja, dus dat is een form factor die eigenlijk veel kleiner is meestal. We gaan wel nu steeds groter, maar in het begin heel klein. Dus je moet je voorstellen een soort kaart van 10x10, een pcb. Met daarop een chip die veel minder krachtig is dan jouw RTX 5090, zeg maar.

Randal Peelen:
[20:40] Zou een laptop videokaart kunnen zijn bij wijze van spreken?

David Rijlaarsdam:
[20:44] Ja, eigenlijk in veel van de systemen die we nu vliegen, nog minder krachtig dan dat. Ja, want stroom is heel beperkt, hitte, radiation is een probleem. Dus je hebt allerlei keuzes die je moet maken om dat werken te krijgen. En helaas betekent dat vaak nog steeds minder compute power. Het wordt wel steeds groter, steeds beter en gaat nu best hard met dat soort initiatieven als dat van Google. Maar voorlopig is de meeste rekenkracht die we in de ruimte hebben nog steeds heel veel minder dan wat je hier op aarde hebt.

Jurian Ubachs:
[21:22] Nou weten we van de AI-systemen die we hier op aarde gebruiken, de Large Language Models en whatnot, dat die verre van foutloos zijn. Jullie hebben natuurlijk op aarde je model getraind met, ik neem aan, een shitload aan foto's die gemaakt zijn in de satellieten.

David Rijlaarsdam:
[21:40] Ja.

Jurian Ubachs:
[21:41] Kun je eens vertellen hoe dat gegaan is en hoe jullie op het punt zijn gekomen dat je op een gegeven moment voldoende vertrouwen had van, oké, als we dit op een satelliet gaan zetten, dan hebben we er ook echt vertrouwen in En dat dat, nou ja, 100% bestaat niet, maar dat 99,99% van de tijd de juiste keuze wordt gemaakt door het model.

David Rijlaarsdam:
[21:57] Ja, nou, een hoop dingen om hierover te zeggen. Dus hoe we die modellen trainen is inderdaad, we verzamelen heel veel data. En afhankelijk van de toepassing labelen we die of die labelen we niet. Dat hangt een beetje vanaf. Maar we verzamelen heel veel data. Want een van de problemen die we daar al snel tegenkwamen is dat je soms modellen moet trainen voor camera's of satellieten die nog niet vliegen. Dus die data bestaat niet. Dus technologieën die we hebben moeten ontwikkelen is om heel goed data van satellieten te kunnen simuleren die er nog niet bestaan.

Randal Peelen:
[22:31] Wat is er anders aan die foto's dan? Het zijn gewoon JPEG's toch?

David Rijlaarsdam:
[22:34] Ja, een soort van. Dat kan. Meestal niet. Wat heel erg verschilt is de lens die je mee vliegt. Of de specifieke golflengte van licht waarin je foto's maakt. Of de radarresolutie als het een radarsatelliet is. Dus dat verschilt net per satelliet. En als je satelliet net wat dichter bij de aarde vliegt, dan sta je dus dichter op de aarde. Dan heb je dus een beetje hoge resolutie. Als je verder van de aarde afstaat, dan heb je een lage resolutie. Dus dat zijn allemaal dingen die je moet modelleren.

Randal Peelen:
[23:08] Komt dat echt zo nauw?

David Rijlaarsdam:
[23:09] Ja, dat komt heel nauw. Ja, dus je hebt satellieten die 600 kilometer van de aarde afstaan. Je hebt satellieten die nog veel verder zijn, maar voor de satellieten waar wij naar kijken. Maar ook satellieten die op 400 kilometer hoogte vliegen. En dat is natuurlijk een groot verschil. Een derde verschil.

Jurian Ubachs:
[23:25] Heb je dat dan aangepakt? Want je zegt, je hebt die data waarmee je wil trainen, die is er dus nog niet. Dus je hebt iets ontwikkeld wat dat dan simuleert. Hoe doe je dat? Hoe pak je dat aan?

David Rijlaarsdam:
[23:35] Ja, wat we eigenlijk doen is we bouwen hele goede modellen van de systemen die we gaan vliegen. Dus we weten hoe die satelliet eruit ziet. We weten wat voor camera die vliegt. En op basis van die modellen en wat secret sales maken we datasets waarvan we weten dat ze heel erg gaan lijken op de data die we aan boord krijgen. En wat we natuurlijk daarna doen, is dat we dat valideren. Dus als we het eenmaal gelanceerd zijn, gaan we checken. Oké, komt het echt overeen met wat we verwachten? Dat kunnen we gewoon meten. En dat is eigenlijk altijd wel heel goed.

Jurian Ubachs:
[24:10] Zijn natuurlijk wel dat wij willen weten wat de secret sauce is.

David Rijlaarsdam:
[24:12] Ja, ja, dat snap ik. Ja, ja, ja.

Jurian Ubachs:
[24:15] Geeft niet alles prijs tegenover de handel.

Randal Peelen:
[24:17] Dit is ook wel makkelijk, hè? Zo, ja, we sturen hele geavanceerde AI-machines de lucht in. Hoe dan? Als geheim. Nee, kom. Let's go.

Jurian Ubachs:
[24:25] Ik doe net McDonald's. Ja, secret sauce. Hoppa. Nee, begrijp ik.

Randal Peelen:
[24:28] Maar even, want misschien ben ik heel cynisch hoor, maar jullie hebben best wel mooi op de websites staan, pronkt, dat dat AI is en je noemt het op de edge, prima. Dus in dit geval is de edge, die final frontier, namelijk de ruimte boven ons. Maar ik denk tien jaar geleden analyseer je die foto's ook. En tien jaar geleden doe je ook analyses en voorspellingen op basis van wat je daar ziet of probeer je daar iets uit te maken. Maar toen noemde je dat algoritmes. En nu noem je het AI. Hoe groot is dat verschil? Heel wezenlijk. Want wat ik als naïeve sterveling, als buitenstaander denk. Als het AI is, dat voelt. Dat klopt waarschijnlijk niet. Een beetje generalistisch. Zeg ik heel onherbiedig. Die voer ik allemaal JPEGs. En die herkent dan patronen. En die zegt, dat is een wolk. Dat is Nederland. En met dat verschil kan een generalistische AI dan nog wel zien. Maar wat jullie daar in de ruimte draaien. is een veel specifiekere, veel meer nauw toegepaste vorm van AI. En in mijn belevingswereld, ik noem dat dan eerder een algoritme, die specifiek voor deze ene hene camera bezig is. Maar, Jullie kiezen er wel voor om dat AI te noemen. Waar ligt die grens?

David Rijlaarsdam:
[25:39] Ja, het is een beetje een technische grens denk ik. Dus wij gebruiken ook algoritmes die geen AI zijn. Dat doen we ook. Maar de meest robuuste en krachtige modellen die we gebruiken zijn meestal AI.

David Rijlaarsdam:
[25:55] En onze hardware is ook goed in het heel efficiënt uitvoeren van die AI. Maar ja, wat is het verschil? wat wij neural networks noemen dat is wat wij gebruiken aan boord maar we gebruiken het alleen als het logisch is we gebruiken het niet als buzzword dus soms dan als er een heel simpel probleem is, dan gebruiken wij gewoon hele klassieke thresholding algoritmes of dat soort dingen als dat beter is dan zullen we dat gebruiken want AI is natuurlijk ook niet altijd, deterministisch in wat er gebeurt dat komt er terug op jouw vraag van hiervoor, van hoe zorg je ervoor dat je het kan vertrouwen? Uiteindelijk inherent weten we hoe goed onze AI is, en dat is nooit 100%. Het is nooit 100% zeker dat als onze AI aan boord vertelt dat ergens een boot vaart, dat er ook echt een boot vaart. Dat is eerder 90% zeker of zo.

Randal Peelen:
[26:51] Het kan een hele grote krokodil zijn.

David Rijlaarsdam:
[26:52] Ja, precies. Dat kan. Of een stuk rots of zo. Dat kan allemaal. Maar ja, wat we daar dus mee doen, is dat we ten eerste het zo ons hele systeem zal ontwerpen dat we weten dat het niet alweer het 100% gaat zijn dus we zorgen dat we dat allemaal cross-referencen met andere data en stromen, maar ook dat we eigenlijk uiteindelijk tot nu toe altijd alle data alsnog naar de aarde sturen als we eenmaal wel voldoende bandbreedte op het grondstation hebben, dus dan misschien een paar dagen later maar dat we uiteindelijk ons systemen zo inrichten.

Randal Peelen:
[27:25] Waarom zou je het niet hebben dan?

David Rijlaarsdam:
[27:27] Nou, dat is een van de bottlenecks die wel oplossen. Dus op het moment dat er veel dingen gebeuren... of dat je op veel verschillende plekken achter elkaar veel data wil verzamelen... moet je daarna, heb je ineens tientallen gigabytes die je naar beneden wil sturen. En dat kan niet in één overpass. Dus hoe zo'n satelliet data naar beneden stuurt... is letterlijk dat je over een grondstation, een grote schotel, vliegt. Dat heet een overpass. En in zo'n overpass kan je maar, het verschilt per satelliet... maar laten we zeggen 10 gigabyte naar beneden sturen.

Randal Peelen:
[27:58] Oké.

David Rijlaarsdam:
[27:58] Dus je moet daarin kiezen wat je eerst naar beneden stuurt.

Randal Peelen:
[28:02] Wanneer komt die weer voorbij dan? Hoe vaak per dag komt zo'n ding over?

David Rijlaarsdam:
[28:06] Die van ons, de satellieten die we nu vliegen, de meeste gaan elke 90 minuten om de aarde. Het betekent niet dat hij elke 90 minuten boven Nederland vliegt. Want de aarde draait er onderdoor. Maar elke 90 minuten over de Polen heen. En dus die grondstations staan meestal op de Polen. Dus ongeveer elke 90 minuten kunnen we een grondstation pass hebben. Als het echt heel erg nodig is, kunnen we er nog wat meer over delen.

Randal Peelen:
[28:32] Ik merk dat ik een denkvoud maak. Want ook hier weer een naïeve sterveling die dat gewoon vanuit de aarde probeert te breneren. Als ik een abonnement neem bij, hoe heet het ook weer? De SpaceX internet, dat ze uit de lucht beamen.

David Rijlaarsdam:
[28:47] Ja, Starlink.

Randal Peelen:
[28:47] Starlink. Dan kan ik in feite overal op aarde permanent 100 mbit hebben. Dan denk ik, nou ja goed, hoeveel data kan jullie satelliet nou genereren dat dat niet in 100 mbit te proppen was en dat die dat gewoon de hele dag aan het streamen is. Ik stel me dan zo'n camera voor en als je een beetje resolutie, videostream zou hebben, dan 100 mbit zou moeten kunnen. Maar je hebt niet de hele dag verbinding met dat ding. Je moet echt op je beurt wachten. Een beetje plannen.

Jurian Ubachs:
[29:12] StartX is gewoon een netwerk van... Ik weet niet hoeveel satellieten.

Randal Peelen:
[29:15] Daar praat ik ook niet met één zo'n satelliet. Dat is de hele tijd. Beam en andere, beam en andere, beam en andere.

David Rijlaarsdam:
[29:20] Precies. Dus dat is een gigantisch netwerk. En uiteindelijk zou het natuurlijk heel mooi zijn... als we ooit onze satellieten daarop kunnen inhaken. Maar zelfs dan... Die sensoren die we vliegen... die kunnen echt gigantische datumveelheden produceren. Echt nog heel veel meer dan die 100 mbit.

Randal Peelen:
[29:36] Hoeveel meer?

David Rijlaarsdam:
[29:37] Het verschilt opnieuw per satelliet. Maar we kunnen het echt hebben over tientallen gigabytes per minuut. Echt enorme hoeveelheden.

Randal Peelen:
[29:46] En effectief zijn dat foto's?

David Rijlaarsdam:
[29:49] Ja, foto's of radarbeelden. En ik zeg tientallen gigabytes, maar eigenlijk nog veel meer. Echt honderden gigabytes. Ja, ja, ja.

Randal Peelen:
[29:56] Dat is een boel.

Jurian Ubachs:
[29:57] Ja, maar dat is precies waarom zij de wedstrijd hebben betreden. Omdat met, wat was het, 85% naar beneden toebrengen of iets dergelijks. Ik las net een getal op jullie site.

Randal Peelen:
[30:06] Ja, in ieder geval die 60% wolkfoto's.

Jurian Ubachs:
[30:09] Ja.

David Rijlaarsdam:
[30:09] Ja, dat is eigenlijk het eerste probleem waar we mee begonnen zijn.

Jurian Ubachs:
[30:14] Maar dat is eigenlijk best wel obvious. Ik denk dat iedereen die je dit vertelt, die snapt dat. Die denkt, ah ja, dit klinkt inderdaad logisch dat je die wolkfoto's niet wil. Zijn er andere voorbeelden van dingen waarvan je zegt, dat is nutteloze data, die willen wij eruit filteren?

David Rijlaarsdam:
[30:26] Ja, er zijn heel veel voorbeelden. Een van de dingen waar we nu aan werken is het detecteren van schepen. Dat heeft allerlei voordelen.

Jurian Ubachs:
[30:34] Ja, daar zag ik net een hele pagina. De Live Earth Intelligence.

David Rijlaarsdam:
[30:38] Ja.

Jurian Ubachs:
[30:39] Je kan de scheepvaart tot tot 90 seconden actueel geloof ik.

David Rijlaarsdam:
[30:45] Ja.

Jurian Ubachs:
[30:45] En wat is een dark vessel precies?

David Rijlaarsdam:
[30:49] Ja, een dark vessel is een schip wat geen EIS uitstuurt. Het is geen... Eigenlijk moet elk schip...

Jurian Ubachs:
[30:57] Identificatie.

David Rijlaarsdam:
[30:58] Precies.

Jurian Ubachs:
[30:59] En een schip dat niet heeft is een dark vessel. En jullie kunnen dan dus bijvoorbeeld autoriteiten in staat stellen... om zo'n dark vessel vrijwel realtime te volgen... Als we tenminste gebruik kunnen maken van een satelliet waar jullie hard en software op draaien.

David Rijlaarsdam:
[31:14] Precies, dus we kunnen niet elke minuut een foto van een schip maken. Dat kunnen we nog niet in ieder geval. Daar moet je echt heel veel satellieten voor hebben. Maar wat we wel kunnen is, als wij een foto maken van de zee, kunnen wij aan boord met AI herkennen waar schepen varen. En dan alleen dat kleine informatiepakketje naar beneden sturen. En omdat dat zo'n klein informatiepakketje is, kunnen we dat wel via een soort netwerk als Starlink, maar dan niet Starlink, een van die alternatieven die er is, als een soort sms naar beneden sturen via andere satellieten die altijd in verbinding staan met ons station. En dat kunnen we binnen een paar minuten. En dan kunnen we dus een database naar beneden sturen van hier varen honderd boten, deze op deze coördinaten, die op die, die op die.

Jurian Ubachs:
[32:04] En eigenlijk alle stukjes lege zee, om het zo maar even te noemen,

Jurian Ubachs:
[32:07] die stuur je gewoon niet mee?

David Rijlaarsdam:
[32:08] Nee, je stuurt eigenlijk alleen maar mee. Hier vaart een boot die zo groot en die vaart die kant op. Bij deze coördinaten. En als je dan honderd van die boten hebt, al zijn het er maar twee. Als je dat op de grond dan met Data Fusion met AIS combineert. Dan kan je dus zeggen, oké, welke schepen hebben een beacon aanstaan of welke hebben ze uitstaan. En de schepen die ze uit hebben staan zijn interessant natuurlijk. want er is of iets kapot of die hebben hem bewust uitgezet.

Randal Peelen:
[32:37] Russische schepen.

David Rijlaarsdam:
[32:39] Ja, dat zou kunnen.

Jurian Ubachs:
[32:41] Ik zag een voorbeeld van een tanker in de buurt van Singapore in april 2025. Die onder andere door jullie technologie, denk ik, opgepikt is. We leven natuurlijk in tijden van smokkel. We zien om de afklap boten van verschillende machtshebbenden opduiken op plekken waar je ze liever niet ziet. Dan kan zoiets natuurlijk wel heel handig zijn. Maar dan trek je wel meteen heel snel de veiligheid. Je zegt bijvoorbeeld ook overstromingen in beeld brengen. Hoe gaat dat dan? Want dan heb je allemaal stukjes leeg water. Om het zo maar te zeggen. Dat is een beetje het probleem.

David Rijlaarsdam:
[33:22] Ja, nou ja, goed. Dat ziet er dan weer anders uit. Dus wat we daar doen. Waar we ook experimenten voor hebben gedaan. Dat was met een invalentia. Toen daar die overstroming was. Als je daar een foto van maakt en met AI kan herkennen waar water zich bevindt en waar land zich bevindt, dan kan je dus een datapakket naar beneden sturen wat binair is. Dat is gewoon er is water of er is land. En dat is al best wel waardevolle informatie. Want daarmee kan je zeggen van nou hier bevindt de overstroming zich op dit moment. En dat kan je dus heel snel naar beneden sturen. Of je kan het ook anders inrichten. Dat je zegt van oké, ik zie dat er een overstroming is. Deze foto is dus heel belangrijk. Dus ik wil nu zo snel mogelijk een grondstation hebben om die hele foto naar beneden te sturen. En dat is dus ook een van de dingen die je kan doen. Dus je kan of die dataparkees heel klein maken. Of doordat de satelliet zelf kan zien wat er gebeurt. Kan je het gedrag van die satelliet aanpassen.

Randal Peelen:
[34:25] En nu een moment voor de sponsor van deze aflevering. En dat is ook deze week weer de Rabobank. Want, Jurri-Jan.

Jurian Ubachs:
[34:31] Ja.

Randal Peelen:
[34:31] We hebben het de laatste tijd best wel vaak gehad over duurzame IT. En eerlijk gezegd, ik dacht eigenlijk wel heel lang. Wat kunnen een paar IT'ers nou veranderen aan het klimaat?

Jurian Ubachs:
[34:41] Ja, dat snap ik wel. Maar ik denk dat je dat hebt totdat je ziet hoeveel impact het heeft. Want de IT-sector doet 4% van alle CO2-uitstoot wereldwijd. En dat is gewoon meer dan sommige best wel grote landen.

Randal Peelen:
[34:51] Ja. Nou, als je het in die kader schiet, dan is het wel een poel. En het zijn niet alleen de grote gebaren die dan verschil maken, maar een heleboel kleine verbeteringen samen kunnen dat natuurlijk wel. Een script dat slimmer draait, of een server die langer meegaat, of collega's die hun 10% tijd gebruiken om iets te fixen dat anders nooit iemand ooit had opgepakt.

Jurian Ubachs:
[35:12] Ik hoop wel dat jouw servertje bij Coloclou een beetje lang meegaat dan, want anders heb ik op basis van deze tekst even een probleem met je binnenkort. Maar, oké, wacht, dat was misschien niet handig.

Randal Peelen:
[35:20] Nou ja, je zei Coloclou.

Jurian Ubachs:
[35:21] Ja, dat mag er niet in.

Randal Peelen:
[35:23] Je moet wel zeggen eigen servertje.

Jurian Ubachs:
[35:25] Ja, dus dat eigen servertje van jou, die moet maar beter lang meegaan. Want anders weten we je te vinden.

Randal Peelen:
[35:32] En het is een hergebruikte server, zo is het ook.

Jurian Ubachs:
[35:35] Precies. Nou ja, kijk, ik vind het gewoon heel vet hoe Rabobank bezig is. Want ze doen niet alsof ze er al zijn. Ze zeggen gewoon, wij zijn onderweg. We willen weten waar het beter kan.

Randal Peelen:
[35:45] Ja, en dat maakt het ook wel interessant voor mensen die daar willen werken. Want je krijgt er ruimte om te experimenteren, je hebt invloed op hoe dingen draaien en het heeft nog betekenis ook.

Jurian Ubachs:
[35:55] Ja, dus eigenlijk is dit gewoon de ultieme nerddroom. Sleutelen aan systemen die er toe doen.

Randal Peelen:
[36:00] Juist. En wil je ook zien hoe dat eruit ziet? De documentaire IT's Hidden Footprint staat op rabobank.jobs.it. En daar lees je ook de verhalen van de mensen die dit elke dag doen. Dat is rabobank.jobs.it. Ik vind het wel een bijzondere gewaarwording, zeg maar. Dat je echt een beetje aan het stoeien bent met bandbreedte. Maar ook met de latency eigenlijk. Zo van ja, ik wil het snel kunnen hebben. Dus er is een soort fallback om een klein pakketje te krijgen. Om een korte vraag nu. Maar er zijn ook onderzoeken die je wil doen waar je echt gewoon geduld voor moet hebben. Dat je dan inderdaad aan het vechten bent. Hoe krijg ik die hoeveelheid data die ik moet ontvangen zo klein mogelijk? Wel fascinerend. Maar als ik me niet vergis, jij zegt het gebeurt allemaal vanuit Delft.

David Rijlaarsdam:
[36:50] Ja, nou mijn team zit in Delft.

Randal Peelen:
[36:52] Jouw team zit in Delft.

David Rijlaarsdam:
[36:53] En dat is eigenlijk het ruimtevaartkundige team van Jebotica. Maar we zijn dus in IJsland-Huis. Ons hoofdkantoor staat in Dublin. En dan hebben we ook nog een groep collega's in Spanje. Daar zit meer onze AI en embedded team. en dan nog wat collega's over de hele wereld verspreid.

Randal Peelen:
[37:17] Dus voordat ik het nu weer even scherp op netvlies heb, wat doet dat team in Delft dan?

David Rijlaarsdam:
[37:23] Ja, dus het ruimtevaartgedeelte eigenlijk.

Randal Peelen:
[37:25] Het ruimtevaartgedeelte.

David Rijlaarsdam:
[37:25] Ja, dus wij werken met... Het is niet zo, er zijn niet hele duidelijke scheidslijnen tussen de teams, dus wij werken ook veel met AI en ook veel met aardeobservatiedata, maar uiteindelijk doet mijn team vooral de operaties van de satellieten, dus we besturen ze. en de software en de hardware die je omhoog moet.

Randal Peelen:
[37:44] Maar, oké, als we dan een tripje naar Spanje zouden maken, hoe maak je dat soort AI-modellen? Want ik denk dat we nu al de conclusie hebben getrokken, dat zijn niet dezelfde modellen die je gewoon off-the-shelf bij Hugging Face downloadt en zegt, beam ze naar de ruimte en daar werkt het ook. Dit moet je echt best wel specifiek trainen en dat is in feite, ondanks, het voelt nu heel lang, JetGPT is al, wat is het, twee jaar? Drie jaar? Nee, twee, zoiets.

Jurian Ubachs:
[38:10] Het klinkt wel drie gaan hoor, maar JetGPT.

Randal Peelen:
[38:11] In ieder geval niet tien.

Jurian Ubachs:
[38:13] Nee.

Randal Peelen:
[38:13] Dus het idee dat je dat soort modellen traint. En dat zelf doet op je eigen videokaarten. En dat vervolgens de ruimte. Dat is nog steeds echt heel erg nieuw.

David Rijlaarsdam:
[38:24] Ja.

Randal Peelen:
[38:25] Hoe pak je dat aan? Ja, beeldvorming.

Jurian Ubachs:
[38:27] Het is bijna exact het jaar. Want op 30 november 2022 plaatst de open AI. Introducing chat GPT. Op november 2022.

Randal Peelen:
[38:35] Weet je wat ik het gekste vind? Ik heb dus laatst uitgerekend hoeveel ik heb betaald aan Spotify. want die zitten, wat zijn ze hier 15 jaar in Nederland keer 12, keer een tientje, hoeveel concerten ik daarvan zou hebben kunnen doen moet je dat.

Jurian Ubachs:
[38:54] Ook even in kaart brengen kijk of wat er wint.

Randal Peelen:
[38:56] Denk wel de concerten het is voor mij in zekere zin een no-brainer, een tientje per maand om alle muziek alle tijden te kunnen luisteren, het is op zich een goede deal alleen het is wel een boel geld als je lang genoeg wacht en ik heb hetzelfde nu met ChatGPT blijkbaar bestaat er drie jaar het leeuwendeel van die tijd heb ik betaald, En een merendeel van de tijd 20 dollar per maand. Ook wel eens 200. Want dan zat ik aan mijn limieten. En ik denk, pot doei, het moet. En dan zet ik mijn tanden erin. Dan bijt ik even op mijn creditcard en denk ik, nou vooruit, fuck it. Maar damn, daar gaat de boel geld in om, hè. Drie jaar nog maar. Jemig. Maar drie jaar alweer ook tegelijkertijd.

Jurian Ubachs:
[39:32] Ja, ik denk, als je eventjes gewoon breder gaat kijken naar wat AI, zoals we dat dan nu, de verzamelname eventjes hanteren, wat daarin allemaal gebeurd is. En hoe snel ook. En hoe snel het ook bijna dagelijks verandert.

Randal Peelen:
[39:46] Wat ik me vooral herinner is dat al voor die tijd, ongeveer het jaar daarvoor, waren wel mensen bezig met van die kleine specifieke modelletjes die je dan thuis kon draaien.

Jurian Ubachs:
[39:57] Wordt je aan GPTO?

Randal Peelen:
[39:58] Ja, en dan gingen ze ook teksten genereren. En ik weet nog dat POM, een podcast over medeheid, die had een keer zo'n aflevering helemaal laten schrijven door zo'n tool. Maar dat was ook een beetje een GPT-achtig ding. Maar dat was toen nog meer zo van, alsof ik nu op een toetsenbord op mijn iPhone deed het dat middelste woord aan blijft klikken. Er komt wel een soort van zin die er plausibel-ish uitziet, maar net niet helemaal.

Jurian Ubachs:
[40:20] Het is goed dat het niet meer goed is.

Randal Peelen:
[40:22] Precies. En dat kon dus al één of misschien twee jaar voor JGPT. Alleen daar was echt de doorbraak. Dat het naar het grote publiek kwam. En iedereen ermee kon spelen. En het niet meer zo heel moeilijk was om dat te gaan gebruiken. Maar het is kort hoor.

Jurian Ubachs:
[40:35] Ik ben wel benieuwd. Hoe lang zijn jullie daar al mee bezig? Want het bedrijf zelf bestaat al... Je zei vijf jaar?

Randal Peelen:
[40:41] Jij werkt al.

Jurian Ubachs:
[40:42] Jij werkt al vijf jaar. Dus het bedrijf staat al veel langer.

David Rijlaarsdam:
[40:44] Het bedrijf staat al sinds 2017.

Jurian Ubachs:
[40:46] Ja. Maar is de insteek altijd geweest om met algoritmes satellieten te helpen, om het zo maar even te zeggen?

David Rijlaarsdam:
[40:55] Ja, heel snel. Dus we hebben ook al een aantal industriële projecten gehad en nog steeds een aantal, maar ons focus is echt op de ruimtevaart. Maar en echt dus al, ja, kijk, de AI die wij, we gebruiken ook LLM's, we gebruiken ook JetGPT, dat soort dingen. Maar de AI die wij vliegen, het zijn een heel ander soort modellen. Het is een ander soort AI. Het zijn kleinere modellen en modellen die specifiek gebruikt worden voor de toepassingen waarvoor wij ze gebruiken.

Jurian Ubachs:
[41:24] Ja, want op het moment dat je in deze tijd zegt van wij gebruiken een AI om, nou maakt het eigenlijk niet uit wat er naar die zin komt, het klinkt sowieso als een buzzword. Overal moet AI inzitten. Je telefongas heeft AI, je laptop heeft AI.

Randal Peelen:
[41:37] Anders hoef ik hem niet.

Jurian Ubachs:
[41:38] Nee, precies. PUBG gaat experimenteren om NPC's AI te geven. Superleuk. Kun je eens een beetje vragen. Wat voor weer is het vandaag? Weet ik veel. Het is een beetje een buzzword. Maar als ik het eens goed begrijp, dan zijn jullie daar eigenlijk al veel langer mee bezig. Dan dat überhaupt het gros van de mensheid weet dat de AI een ding ging worden, zeg maar.

David Rijlaarsdam:
[41:56] Ja, zo zou je het wel kunnen stellen. Ja, ik denk het wel. Ja, wel cool.

Randal Peelen:
[42:01] Kun je heel praktisch maken hoe je zo'n model traint? Ik wil dat altijd nog een keer doen. Ooit in mijn leven. Maar dan, het zal wel iets lastiger zijn dan al die JPEGs die uit de ruimte naar beneden komen. Met al die wolken erop. In een mapje zetten. Trainingsdata. En dan dubbelklik op trainmodel.exe. En dan gaat dat zichzelf... Hoe pak je dat in hemel aan?

David Rijlaarsdam:
[42:24] We maken het als het goed is zo makkelijk mogelijk. Want we willen natuurlijk de beste software aan boord hebben. En we hebben ook best wel wat missies waar wij niet modellen trainen. Dus dat doen dan andere partijen, universiteiten of gewoon bedrijven. Dus we kunnen een keer aan de slag gaan als je wil. Maar ja, in de simpelste vorm is het... We hebben een dataset van satellietdata. Soms moeten we die dus dan transformeren naar iets wat nog niet vliegt. En dat die eruit ziet als de beelden die nog niet bestaan. Soms hoeft dat niet. Soms hebben we bestaande data voor een satelliet die al vliegt. En dan in de simpelste vorm wordt dat dan gelabeld door gewoon een externe partij. Die gewoon zegt van nou hier vaart een boot en daar vaart een boot en daar vaart een boot.

David Rijlaarsdam:
[43:12] En trainen we op basis daarvan van die labels en die data. Dus die ground truth en gewoon de data die erin moet.

Randal Peelen:
[43:22] Maar meer gewoon hoe. Heb je dan een webinterfaceje en moet iemand op de boten klikken? Alleen al het uitleggen van het concept boos. In de command line zegt je, je bent een model in training. Ik ga jou heel veel boten laten zien. Ik vind het echt heel praktisch. Ik ben gefascineerd hoe je dat aanpakt.

David Rijlaarsdam:
[43:40] Ja, nee, dus ja, kijk, ik ben geen AI developer, maar hoe we dat doen, dat is dan mijn uitleg daarvan, is dat we inderdaad die datasets verzamelen. En eigenlijk zit daar vaak heel veel van de tijd in, heel veel van het werk in. Dus de labels en de data zelf.

Randal Peelen:
[43:55] Letterlijk foto's uit die satelliet naar beneden beamen.

Jurian Ubachs:
[43:59] Nee, want in hun geval was het dus dat ze een gesimuleerde versie van een nog niet bestaande satelliet moesten gaan laten maken.

Randal Peelen:
[44:06] Je kunt dat pas simuleren als je het een keer hebt gezien natuurlijk.

Jurian Ubachs:
[44:10] Nee, je kunt op basis van wat je gaat... Er bestaan natuurlijk satellieten. Dus je weet op een ballpark... Ik vul het helemaal even voor jou in. Als ik iets heel doms zeg, dan reek ik vooral in.

David Rijlaarsdam:
[44:19] Gaat heel goed.

Jurian Ubachs:
[44:19] Dus je weet zeg maar ballpark een beetje van... Oké, een satellietfoto van zoveel kilometer met deze lens... gaat ongeveer dit plaatje opleveren. Dus dit is wat daarop te zien is. Dat kan je faken, om het even onderbierig te zeggen, denk ik dan. Als je een methode hebt gevonden om dat te faken, kun je dus een gesimuleerde dataset, denk ik, maken. En daarmee gaan trainen.

David Rijlaarsdam:
[44:42] Ja, precies. Dat klopt helemaal.

Jurian Ubachs:
[44:44] Dat zie je super makkelijk.

Randal Peelen:
[44:46] Dit had je al uitgelegd.

David Rijlaarsdam:
[44:48] Daar moet je dus ook nog weten.

Jurian Ubachs:
[44:49] Omdat jij zei, dat kan pas als die satellieten er zijn. Maar dat is dus niet per se waar.

Randal Peelen:
[44:52] Maar dit is voor mij net als zeggen van, ja kijk, het is heel simpel. Als je een pizza wil hebben, dan kun je een pizza bakken. En dan haal je hem uit de oven en dan heb je een pizza. En ik zeg, oké, oké, oké, maar wacht even. we moeten nog graan hebben, we moeten nog meel maken, we moeten nog degen laten rijzen. Ik bedoel, als je een model wil trainen, Oké, die data, die heb je ergens vandaan.

David Rijlaarsdam:
[45:13] Ja.

Randal Peelen:
[45:13] Maar dan, hoe train je dat model?

David Rijlaarsdam:
[45:17] Ja, dan schrijft er iemand een pipeline, dus een script. En dan moet er ook natuurlijk ergens een server zijn met een GPU. En dat script, dat laadt eigenlijk aan dat model. En dat model, dat laad je op die GPU. Laat dan dat model één voor één die foto's zien. En dan moet het model in dit voorbeeld herkennen van hier vaart een boot, daar vaart een boot, daar vaart een boot. En als het model het goed heeft, dan laat het algoritme zeggen van goed gedaan. Als het model het fout heeft, dan zegt het algoritme niet goed gedaan. En op basis van die feedback past dat script de weights aan. Dus zo'n model is niks anders dan gewoon een matrix met getallen. En op basis van de feedback die het krijgt, gaat er bij die getallen wat bij of wat af.

Randal Peelen:
[46:03] Maar dit is eigenlijk waar die magie in zit. Want zoals je het uitlegt, conceptueel snap ik dat. Maar ik kan me dus niet voorstellen dat een model is een soort van het ding dat op een gegeven moment het licht ziet en nog niet echt een purpose heeft en die krijgt iets te zien. Alleen al het begrip dat hij dat te zien krijgt vind ik gek. Dat voelt heel raar voor mij.

David Rijlaarsdam:
[46:25] Ja, nee dat snap ik.

Randal Peelen:
[46:26] Een mens snap je ook, die heeft ogen en dat kun je niet meer zien. Maar dat gaat vanzelf. Als je een kind krijgt in eerste instantie zie je nog niks, een paar maanden later kan het lopen. Maar zo'n model is een heel abstract ding.

David Rijlaarsdam:
[46:39] En onze modellen zijn eigenlijk nog abstracter, want we kunnen er dus niet tegen praten ofzo. Het is echt gewoon een tabel en die tabel krijgen we in principe nooit te zien, maar dat zou wel kunnen als je dat wil. Maar gewoon een tabel met getallen en die tabel moet de beste getallen krijgen om uiteindelijk boter te herkennen. En om dat te doen laat je hem gewoon, nou ja, tienduizenden of miljoenen foto's zien van boten.

Jurian Ubachs:
[47:05] Oh, mooie omschrijving. Een tabel met de beste getallen om boten te herkennen. Dat is toch, ik vind het vet.

Randal Peelen:
[47:11] Stel je voor dat je geboren wordt en je vraagt je af, wat is mijn doel in het leven? En iemand fluistert je, boten herkennen. Oh nee!

Jurian Ubachs:
[47:21] Ja, je hebt toch wel eens die kapsha dingetjes met die plaatjes aan.

Randal Peelen:
[47:24] Nee, precies, kattenplaatjes herkennen.

Jurian Ubachs:
[47:25] Ja, dat fietsen of het parkeerslichten of zebrapaden of bussen of weet ik het wat. We hebben het allemaal gedaan. We hebben allemaal die shit getraind.

David Rijlaarsdam:
[47:31] Ja, letterlijk. Ja, precies.

Randal Peelen:
[47:34] Maar even praktisch. Dat is dan, oké, dan hou ik erover op. Want ik vind modellen trainen gewoon nog, het gaat nog steeds de petten boven. Maar is het zo dat een mens dan de boten aan moet wijzen?

Randal Peelen:
[47:44] Of heb je dan ook een soort script gebouwd dat al lang weet waar die boot is. En dan elke keer dat model kan blijven trainen. Want het lijkt me nogal bewerkelijk als je al die...

David Rijlaarsdam:
[47:52] Ja, dat is een goede vraag. Het antwoord wisselt een beetje. Dus in dit specifieke voorbeeld zei ik van inderdaad, we hebben gewoon een externe partij die dat labelt. En dat zijn dan mensen die wel allerlei tools hebben om dat makkelijker te maken. Maar wat we ook doen is inderdaad dat soort, weet je, datasets veel slimmer opbouwen die dus of door een model wat een beetje goed is, wordt gelabeld en dan laten we mensen nog checken, oké is het eigenlijk echt goed genoeg. Of dat we het combineren met andere data sources. Dat we gewoon bijvoorbeeld weten dat er een boot voer vanwege EES of een andere data source. Dus er zijn allerlei manieren om dat heel erg te schalen. En bijvoorbeeld voor wolken zijn er ook allerlei technieken voor. Dus je kan bijvoorbeeld een lokale weersvoorspelling of zo gebruiken. Je kan gebruiken dat wolken meestal heel fel wit zijn. dus er zijn allerlei technieken om dat niet door mensen te laten doen dat willen we natuurlijk zo min mogelijk.

Jurian Ubachs:
[48:57] Ik vind het wel vet, ik moet die site kijken ik weet niet wat dat is, maar satellietbeelden zijn vaak gewoon vet fascinerend en er staat nog wolken op ook.

Randal Peelen:
[49:06] Heb je meer voorbeelden, want je hebt nu een aantal keer die boten genoemd ik zit dan in de internet branche, wij leveren glasvezelverbinding aan mensen thuis, En daar is een van de dingen die nu speelt. Is dat er satellietbedrijven. Die naar de wereld kunnen kijken. Ook worden ingezet om. De voortgang van glasvezeluitrol in kaart te brengen. En dan specifiek ook kijken. Zijn aannemers echt daar en daar bezig. Want je stelt je voor. Je bent KPN. Je zegt ik wil zoveel miljoen glasvezelkabels uitrollen. Heb je allemaal aannemers. Die doen de honderdduizenden per jaar. Om die allemaal te controleren. kun je een paar dingen doen. Je kunt elke keer overal een busje heen sturen en dan kijken, zijn ze al aan het graven en hoever zijn ze. Je kunt natuurlijk ook gewoon vanuit de satelliet naar beneden kijken en denken, oké, daar verwacht ik ongeveer nu een bouwkeet. Staat die er al? Of staat die er een dag later? Weet je, want dat soort ontwikkelingen zijn er een blijkbaar. Ik kreeg een presentatie over hoe dat ongeveer ging. Het eerste wat ik dacht, oh, Kon dat niet altijd al dan? Want in mijn hoofd, ik heb zeg maar die allerlei films in de jaren negentig al gezien. Waarin je zogenaamd permanent vanuit het satelliet naar beneden kon kijken. Dus ik voel me altijd al in de gaten gehouden. Ik heb het zoiets van nou, we zijn toch al lang en breed met alle satellieten overal op aarde. Je hebt Google Earth en Google Maps waar je overal best wel ver in kan zoomen. En dan mijn auto kan zien staan. Ik heb altijd het idee dat we de aarde al lang in kaart hebben. En dat we shit al real time kunnen zien. Maar daar is het dus nog lang niet zo.

Jurian Ubachs:
[50:34] Als de totale foto ongeveer 15 jaar mag duren. Dan klopt dat je wat je zegt. Maar er zijn nog steeds plekken die ik probeer met Google Maps te kijken. Dat ik denk, wat zit de wereld hier heel raar? Oh, dit is 2007. Dat is ook heel raar om te denken. Want 2007 voelt nog niet zo ver. Nou, ga eens Google Maps foto's van 2007 bekijken. Ik weet niet, want je ziet alle auto's zijn anders. Het hele straatbeeld is gewoon anders.

Randal Peelen:
[50:55] Maar wacht even. Hoe groot is die foto wel niet? Als je zeg maar de best mogelijke foto van heel de wereld zou hebben. Die we nu kunnen hebben. Hoe groot is die foto? Die is echt heel groot volgens mij.

Jurian Ubachs:
[51:06] Je wil één foto maken van de hele hele tijd.

Randal Peelen:
[51:08] Hypothetisch?

Jurian Ubachs:
[51:10] Niet denk ik.

Randal Peelen:
[51:10] Het is terabytes groot, denk ik.

Jurian Ubachs:
[51:12] Het is echt groter.

David Rijlaarsdam:
[51:13] Ja, hangt vanaf welke resolutie, maar ja, die moet gigantisch zijn.

Jurian Ubachs:
[51:16] Als je hem zo wil maken, stel dat er inderdaad een beeldige lens is, die dat kan en die het ook zo kan, dat die heel tel is, dat je echt ook heel erg kan inzoomen, zoals je dat op Google Earth ook zou doen. Maar dat moet dan één plaatje zijn. Ik denk dat je het over petabytes hebt.

Randal Peelen:
[51:29] Ja, sowieso laat ik alle oceaan al weg.

Jurian Ubachs:
[51:31] Dan missen we de boten trouwens Die.

Randal Peelen:
[51:34] Kunnen jullie doen.

Jurian Ubachs:
[51:35] Waar is het water? Nee, maar dat zou heel grappig overlaan. Ik denk, dat zou niet heel praktisch zijn.

Randal Peelen:
[51:42] Nee, zeker niet. Maar ik ben wel echt benieuwd. Want jullie zijn dus ook bezig met de aarde zo groot, er is zoveel te zien, die foto's bij elkaar. Dat je best wel doelgericht bezig bent met waar. Want nu krijg je op een gegeven moment, nou, ik kan 85% van die foto's, hoef ik niet eens naar beneden te stralen. Want daar staan alleen maar wolken op. Alleen de volgende stap wordt natuurlijk, dat je op het moment dat je die 15% die wel raak is, die overhoudt, ook steeds specifieker maakt. En op een gegeven moment wil je meer satellieten. Er ligt ergens een logische grens van wanneer is dat genoeg.

David Rijlaarsdam:
[52:14] Ja, precies. En er is altijd een trade-off tussen hoe hoog is je resolutie en hoe groot kan je je foto maken. Dus hoe meer oppervlak je in één keer fotografeert, hoe lager je resolutie is. Je hebt gewoon een x aantal pixels om een foto te maken. En dat is dus een van de dingen die we ook proberen op te lossen. Waar wil je het liefst nu een foto gaan maken?

David Rijlaarsdam:
[52:38] En welke satelliet past daar het beste bij? En is dat dan een satelliet die bijvoorbeeld heel Nederland in één keer op de foto kan zetten? Of is het een satelliet die de bouwkeet voor KPN op de foto kan zetten?

Randal Peelen:
[52:51] Eigenlijk bepalen jullie klanten dat in zekere zin. Want die satellieten staan daar niet omdat jullie zelf zo graag naar die foto's kijken. Je hebt daar altijd wel een klant voor die dat bestelt.

Jurian Ubachs:
[53:03] Nou, we hebben het natuurlijk gehad over de wolken. We weten hoe wolken eruit zien. We hebben het al over schepen. We weten hoe schepen eruit zien. We weten hoe lege oceaan eruit zit. Al dat soort dingen. Maar als hij die vraag zich af... Kan het soms ook voorkomen dat er iets wordt waargenomen... dat niet in jullie AI-database voorkomt... Hij zegt in de ruimte... denk ik best wel snel iets wat wij misschien niet kunnen... of niet kennen of nog niet weten. Hoe wordt dit achteraf bekeken door de mens... of doen jullie gewoon delete all unknowns? En volgens mij had hij daar ook nog een alien plaatje achter gezet. Dus mochten jullie inderdaad extra terrestrial life tegenkomen, wat doet die satelliet dan?

Randal Peelen:
[53:37] Unidentified Varing object. Is het een boot?

David Rijlaarsdam:
[53:41] Nou ja, goeie vraag. Wat ik al zei, we gooien data niet weg in principe. Dus uiteindelijk zal al die data naar beneden komen en kijken we ernaar. En misschien dat we in de toekomst, als we echt hele grote bottlenecks nog in de downlink krijgen, dat we wel dat soort keuzes gaan moeten maken. Maar dan zullen we ervoor zorgen dat dat op een verantwoorde manier gebeurt. En wat we nu zien, we hebben nu technieken om te meten of onze AI iets ziet wat het nog niet gezien heeft. Dat kan je op een wiskundige manier meten. En als dat zo is, dan flaggen we ook van oké, deze waarneming is niet betrouwbaar en daar moeten we wat mee.

Jurian Ubachs:
[54:25] Dus dan wordt bij de eerstvolgende Passover die hele set gestuurd en dan kunnen we de menselijke ooggeveren gaan kijken wat het is.

David Rijlaarsdam:
[54:32] Ja, precies. Daar komt het op neer.

Jurian Ubachs:
[54:34] Maar ja, want in principe is de bedoeling dat, laten we die 85% even als uitgangspunt nemen, 85% minder data nodig om het doel te bereiken wat je op aarde hebt, waar je die foto voor wil hebben. Maar die overige 85% die dus niet naar beneden gestuurd wordt, wordt dus niet per definitie weggegooid. Dus die blijft daar, dus die blijft boven liggen.

David Rijlaarsdam:
[54:53] Ja, kijk.

Jurian Ubachs:
[54:54] Hoe groot is de opslag boven?

David Rijlaarsdam:
[54:56] Ja, je moet je voorstellen dat die 85 of 65 of waar je dat perspectief doet.

Jurian Ubachs:
[55:01] Ja, gewoon een groot deel van de data wordt niet meer meegezonden. Maar je deletert het ook niet.

David Rijlaarsdam:
[55:06] Nee, dus je moet je voorstellen, dit is meer een voorbeeld. Dus uiteindelijk wat wij proberen te doen is veel meer waarde uit die satelliet te halen. En waarde kan je in geld uitdrukken, maar ook in mensenlevens direct. of CO2 die je voorkomt of uitstoot die je voorkomt, dat soort dingen. Dus uiteindelijk is dat wat we proberen te doen. En dat betekent in principe niet dat we data weggooien of data verwijderen. Dat betekent dat we die datastromen optimaliseren, dat ze veel sneller zijn, dat ze efficiënter zijn. En stel nou dat we inderdaad met onze AI zien van oké, we hebben nu van de afgelopen 100 foto's zijn er 80 bewolkt. En er is hier een bosbrand aan de gang. En dan zullen we ervoor kiezen om daar een foto van te maken. Maar in principe regelen we onze systemen zo in dat we alsnog alle data naar beneden krijgen. Alleen op een later moment dat het bijvoorbeeld goedkoper is.

Jurian Ubachs:
[56:03] Ja, en verder, ik zat te denken wat is de retentie van een satelliet. Maar op zich het feit dat jullie hardware en software op die satelliet draait, doet daar natuurlijk niks mee. Want de data wordt nu ook al verzameld en wordt nu ook al bewaard. Alleen de manier waarop het naar beneden gestuurd wordt, daar komen jullie bij kijken. Niet per se bij hoe lang een satelliet zijn beelden bewaart.

David Rijlaarsdam:
[56:21] Nee, exact. Dus je moet je voorstellen, het maakt het mogelijk om die systemen op een andere manier te gaan gebruiken, die beter is. Maar het is niet dat we nu ineens alle data gaan weggooien of zo. Dat is niet wat we doen, nee.

Randal Peelen:
[56:36] Zijn wij nog goede vragen of interessante invalshoeken vergeten? Want wij snuffelen uit interesse aan dit onderwerp. Maar jij bent er dagelijks mee bezig. Het is vast wel een vet verhaal op een nieuw project. Waar wij nog helemaal geen weet van hebben. En eigenlijk naar zouden moeten vragen nu.

David Rijlaarsdam:
[56:53] Wel een goede vraag. Dat moet ik even voor aanleken.

Randal Peelen:
[56:56] Dat is paradoxaal.

David Rijlaarsdam:
[56:57] Ja.

Jurian Ubachs:
[57:00] Je zegt eigenlijk, heb je nog een vraag voor jezelf?

David Rijlaarsdam:
[57:03] Ja precies.

Randal Peelen:
[57:04] Ik vind het wel leuk mooi voor woorden. Maar dan zien wij iets over het hoofd.

David Rijlaarsdam:
[57:10] Nee, nou ja, goed. Kijk, ik denk uiteindelijk dat wat we de komende jaren gaan zien, is dat deze technologie echt gaat veranderen hoe deze industrie werkt. En dat is op zich natuurlijk, maak ik dat mee in mijn dagelijks leven. Maar wat ik heel erg hoop en ook denk dat over in de komende vijf tot tien jaar, dat iedereen dat gaat merken. Dat je ineens betere weerspellingen krijgt. Dat we sneller weten wat er aan de hand is op de Noordzee. Dat we als er een bosbrand is dat veel sneller zien en daarop kunnen handelen. Dat we klimaatverandering beter in de gaten kunnen houden. Dat soort dingen. En ja, ik denk dat dat eraan zit te komen. Je ziet dus dat steeds meer grote partijen hier naar aan het kijken zijn. En dat is iets waar ik heel enthousiast over ben om daar aan te mogen werken. En hopelijk zie je dat ook terug in je Google Maps en in je weerspellingen en in het dagelijks leven.

Randal Peelen:
[58:11] Ik kan er nu al van genieten dat het idee dat je op een dag, nu als ik in de buienrader kijk en het klopt niet, dan zit ik te mopperen. Het regent wel of het regent niet, het kan ook niet van op aan en op een gegeven moment wordt het steeds betrouwbaarder, betrouwbaarder, betrouwbaarder. Maar er is altijd wat te mopperen zijn. Uiteindelijk is het... denk ik nooit 100% te krijgen.

Jurian Ubachs:
[58:33] En weet je wat het paradoxaal is? Hoe vaker het goed gaat... hoe meer gaat mopperen op de dingen die slecht gaan. Je ziet dat dus nu in sport... door de toevoeging van... video-assisted referee...

Randal Peelen:
[58:47] VAR.

Jurian Ubachs:
[58:48] VAR inderdaad in de volksmond. Worden er veel minder... incorrecte beslissingen genomen. Maar de beslissingen die nu nog steeds... incorrect zijn... Die worden veel meer uitvergroot. En het hele land valt eroverheen. En dat zie je hier in Nederland met voetbal. Maar dat zie je in Amerika of bij basketbal. Er zijn gewoon hele studies nagedaan. Dat je echt een hele scherpe daling ziet in het aantal fouten die schrijft. Dus maar hij kunt nu zijn video kunnen inzetten. Maar ja, de impact van de fouten die ze wel maken. Die is zo veel groter geworden. En dat ga je hier ook krijgen. Op een gegeven moment werkt. Het gaat steeds beter en beter. En als het dan een keer niet goed werkt. Dan valt het veel meer op. Ik heb nog één leuke vraag misschien. of wil je hem gaan afronden?

Randal Peelen:
[59:27] Nee, ik had ook een vraag, maar jij bent aan de beurt. Doe maar.

Jurian Ubachs:
[59:30] Oké, want Simon, die vraagt zich namelijk af. David. Als een ruimteervaring semi-betaalbaar wordt, leest de prijs van een kleine auto of iets dergelijks, zou jij dan naar boven willen?

Randal Peelen:
[59:44] De vraag had ik wel ook in gedacht.

Jurian Ubachs:
[59:45] Dat dacht ik al wel, ja.

David Rijlaarsdam:
[59:48] Ja, ik zou best een keer naar de ruimte willen. Maar ik weet niet of ik als toerist naar de ruimte zou willen. Dat lijkt me, ik weet niet of dat...

Jurian Ubachs:
[59:55] De prijs van een kleine auto is natuurlijk gewoon nog steeds gewoon, nou ja, zeg 10.000 euro of zo.

David Rijlaarsdam:
[1:00:00] Ja, en ik weet niet hoe duurzaam dat is, als we dat allemaal gaan doen.

Jurian Ubachs:
[1:00:03] Dat is ook nog eens een keer, de footprint daarvan is natuurlijk wel serieus.

David Rijlaarsdam:
[1:00:06] Ja, dat denk ik wel, ja.

Jurian Ubachs:
[1:00:08] Maar stel dat het inderdaad logisch zou zijn voor je werk om, hé, we hebben een experiment dat gedaan moet worden en er moet iemand van jouw team mee en de rest van je team wil allemaal niet.

David Rijlaarsdam:
[1:00:16] Ja, dan ga ik wel mee.

Jurian Ubachs:
[1:00:17] Dan ga ik wel mee. Uitvrij je wil wel.

David Rijlaarsdam:
[1:00:19] Ja, ja, dat lijkt me wel fijn. Ja, ja.

Randal Peelen:
[1:00:22] Ik heb ook wel een antwoord op het vraag. Hell fucking yeah! Zeker wel. Weet je wat ik ook wil? Ik wil zo'n paraboolvlucht. Zo'n vliegtuig dat zo op en neer gaat. Dat je af en toe even gewichtsloos bent. Ik denk dat dat een van de meest bijzondere gevoelens op aarde is.

Jurian Ubachs:
[1:00:34] Ja, ruimte. Ik ben wel eens. Ik zie voor mezelf niet echt een nuttige functie in de ruimte. Los van dat het leuk is voor mij. Heb ik inderdaad wel zoiets van. Als het ruimte toerisme. Daar zitten wel wat haken in de ogen aan. Waar je misschien eerst even goed over na moet denken.

Randal Peelen:
[1:00:50] Maar ik mis die verwondering van vroeger. Dat je op de basisschool zit en later in de middelbare school van die natuurkundige proefjes ging doen. Met allemaal zit die je nu voor lief neemt. Zo van, oh, olie in water. En dan schud ik het. En dan gaat het weer los van elkaar. Oh, en als ik er zeep bij doe, dan blijft het in elkaar. Maar dan denk ik, maar nu wil ik dat in de ruimte. En een ketting. Maar blijven al die kettingdingetjes altijd tegen elkaar aan als ze in de ruimte zijn?

Jurian Ubachs:
[1:01:12] Als ik dan goed over de nadelen voor het milieu heb nagedacht. Dan doe ik het alsnog.

Randal Peelen:
[1:01:19] Oh, wacht. Jij bent zo'n vleeseter.

Jurian Ubachs:
[1:01:21] Ik ben zo'n vlees eter. Oh, fucking zielig voor de beestjes. Maar wel lekker.

Randal Peelen:
[1:01:24] Nee, precies.

Jurian Ubachs:
[1:01:25] Maar nee, en ik stel me dan zo voor dat degene die mij uitnodigde... Zegt hij, ja, maar ik weet niet, milieu. Dan zegt hij, als jij niet mee gaat, gaat er iemand anders. Dan zeg ik, ja, dat ding gaat toch alvliegen.

Randal Peelen:
[1:01:32] Ja, dat is helemaal mooi bekeken.

Jurian Ubachs:
[1:01:34] Dus ja, ik ben er niet zo goed mee. Nee, ik zou wel... Zeker als ik ga, stel je maar gratis mee. Ik vind het heel moeilijk om nee tegen te zeggen, hoor.

Randal Peelen:
[1:01:40] Ik vraag me wel af hoe lang, hè. Want als ik daar zeg maar... Je moet gaan. Alleen als je gaat, dan ben je gelijk een week. ja, je bent een maand, once in a lifetime wat ga ik dat doen dan? ik moet een half jaar nee, ik wil niet een half jaar dat wil ik niet, ik wil wel gewoon terug.

Jurian Ubachs:
[1:01:59] David kunt hem nog omhoog sturen en die kan dan, weet ik veel, gaan assisteren in het ISS, dat is vast wel iets nuttigs wat jij daarboven kan doen hoi jongens wie heeft er een gameredacteur besteld? nou, ik kom jullie eens even vertellen welke spelletjes er allemaal uit zijn gekomen ik ben echt benieuwd.

Randal Peelen:
[1:02:13] Misschien is het bekend Maar kun je hoogtevrees hebben in de ruimte? In mijn fantasie.

Jurian Ubachs:
[1:02:20] Goeie vraag vind jij dit.

Randal Peelen:
[1:02:21] Ik vraag me dat af. Want ik heb dus op specifieke momenten hoogtevrees. En andere momenten dat het mezelf verbaast niet. Ik ben een keer gaan paragliden. Dan word je aan zo'n touw omhoog getilt. Het is niet de parachute. Maar zo'n paraglider is dat dan. Oh Randal, wat ben je slim. En dan vlieg je daar zo. Maar je zit in een soort stoeltje. For some reason had ik geen hoogtevrees. Terwijl als ik op de euromassa. Dan ben ik kapot. Minder hoog. En dan vind ik het heel gek. Dus ik kan me wel voorstellen als je op de ISS bent en je ziet zo de aarde, dat dan in mijn hoofd opeens heel de aarde, daar zie je hem, daar vliegen. Ik ben hier in dit ding, maar er is geen boven of onder.

Jurian Ubachs:
[1:02:58] Maar je hebt ook geen was van vliegen, als je in een vliegt, in een vliegtuig?

Randal Peelen:
[1:03:03] Ik vind het ook niet super tof. Ik heb af en toe, dan zit ik zo lekker een serie te kijken of een beetje te typen. En opeens denk ik, er is onder me kilometers ruimte en ik hang aan een stuk aluminium. Fuck my life. En dan zet ik die gedachten weg. Maar ik vind het een heel naar idee. Dat zeg maar zo'n stuk vloer. Relatief gezien. Een dun stuk vloer tussen mij. En een certain death zit.

Jurian Ubachs:
[1:03:25] Het verschil tussen parklider en bijvoorbeeld de euromast. Is de maat van controle die je op het moment zelf hebt. Als jij op die euromast staat. Dan trekt jouw lichaam je daar weg. En jouw dierlijke instinct weet. Dat je staat bent om naar het lift te lopen. Op het knopje stukken. En gewoon weer naar beneden te gaan. En in die parklider. Je kan wel uitstapen. Maar daar wordt niet beter van. Dus dan kan je maar gewoon weten dat ritje uitzitten. En dat is met het vliegtuig natuurlijk hetzelfde. Maar misschien is dat de simpel gedachte. Maar op het moment dat jij de controle toch al kwijt bent. Dat je er dan aan over kunt geven. Maar op het moment dat je nog invloed hebt. Dat jouw reptiele brein gewoon aan het vechten is met je van. Nee, doe nou dat andere. We hebben die keuze gewoon nog.

Randal Peelen:
[1:04:00] Ja, maar dat is dus raar. Want als je hoog genoeg bent. Dan heb je in ieder geval dat stuk zwaartekracht. Dat ik nu voel dat ik op de grond sta. Is er niet. Maar als dat er niet is. Kun je dan wel hoogtevrees hebben. Want in theorie niet.

Jurian Ubachs:
[1:04:13] Als je niet kan vallen...

Randal Peelen:
[1:04:16] Dat is dus letterlijk onmogelijk. Sterker nog, strikt genomen ben je non-stop aan het vallen. Maar dat gaat wel heel... Een paar natuurkunde lesjes verder natuurlijk. Gewoon je bent permanent over het horizon heen aan het vallen. Of je die? Maar ik denk niet dat dat zo voelt als je daar bent. Fascinerend toch?

David Rijlaarsdam:
[1:04:33] Zeker.

Randal Peelen:
[1:04:34] David, heb je deze discussies ook elke dag bij het koffiezetapparaat?

David Rijlaarsdam:
[1:04:37] Dat valt mee, maar misschien moet ik ze eens beginnen.

Randal Peelen:
[1:04:41] Ja, nou dan is de laatste vraag die daaronder staat van GAFA B. Wanneer gaat Elon Musk nou eindelijk naar Mars met zijn 400 kinderen?

Jurian Ubachs:
[1:04:49] Heeft hij 400 kinderen?

Randal Peelen:
[1:04:51] Heeft hij niet lang meer.

Jurian Ubachs:
[1:04:52] Ik heb hem mee mogen mis, geloof ik. Oké.

Randal Peelen:
[1:04:55] Nou, meer kinderen dan menig mens.

Jurian Ubachs:
[1:04:57] Wanneer gaat hij? Wanneer gaat hij? Volgens mij weet David het antwoord niet.

David Rijlaarsdam:
[1:05:01] Nee, nou, Starship komt eraan. Hij schijnt ermee, ik weet niet of hij gaat, maar SpaceX gaat naar Mars, zegt hij.

Jurian Ubachs:
[1:05:11] Ik ben benieuwd, ga hem meemaken.

Randal Peelen:
[1:05:14] Tot zover deze aflevering van met Nerds om tafel. En met Nerds om tafel is een podcast door Jurian, Uwachs en mij. Randal Peen en onze penlezer zijn Annalise Verhelst, Ruurd Sanders en Sander Beideveld. En we worden regelmatig geïderd door Maarten van Woelkom. Maar deze aflevering niet. Bitches, als je dit hoort, heb ik gedaan. Lekker bezig Randal. Dankjewel. Onze gastneurd van vandaag was David. Sorry, je achternaam staat helemaal bovenin. Rijlaards dan. Bedankt voor je komst naar de studio. En bedankt voor alle wijze woorden. En dat je de mensheid hoger opbrengt. Of daar probeert een bijdrage aan te doen.

David Rijlaarsdam:
[1:05:48] Dat weet ik niet, maar dankjewel. Dat vond het erg leuk.

Randal Peelen:
[1:05:50] Waar kunnen mensen meer over jouw tweet komen?

David Rijlaarsdam:
[1:05:53] Op onze website, jebotica.com.

Randal Peelen:
[1:05:57] Die zal ik ook in de show notes zetten. We hebben zelf ook een website, dat is mnot.nl. Enjoy onze slag, daar gingen 2500 charmante capabelen. Gezellige nerdje voor. Je kunt ook vragen stellen aan een volgende gastnerd in het kanaal. Vragen van de luisteraar. En word je nou vriend van de show. Dan hoor je tot de echte crème de la crème van de luisteraars. En dan kun je in het clubhuis op diezelfde slek. Je kunt naar vier meetups per jaar. Daar komt een leuke meetup aan. Dus Jurian lekker het voortouwen aan het nemen.

Jurian Ubachs:
[1:06:20] Hij wordt wel leuk.

Randal Peelen:
[1:06:22] En deze meetup klinkt mij als muziek in de oren.

Jurian Ubachs:
[1:06:25] Ja, ik ben wel een beetje bang dat het een lichtvalse meetup gaat worden. Maar als ik zeg lichtvalse, dan ben ik echt ringvals. Maar oh mijn god, wat zullen we nou gaan doen? We hebben het vorig jaar ook gedaan. Maar dan op een andere plek.

Randal Peelen:
[1:06:36] Ja, dat klopt. Maar dat was incidenteel.

Jurian Ubachs:
[1:06:38] Ja, dat was onderdeel van. De bestemming is bekend.

Randal Peelen:
[1:06:41] Ja, en je krijgt ook stickers en biervultjes van ons als je vriend van de show wordt. Je krijgt ook een feed zodat je zonder reclame luistert, eer dan de rest. En elke week met de pracht van een bonusaflevering. Voor nu hartelijk dank voor het luisteren en tot de volgende keer.