327 – Centrifugaalkracht trekt jou niet uit de draaimolen en andere natuurkunde-mythes met Roel Andringa-Boxum

Randal Peelen:
[0:43] In deze aflevering van met nerds om tafel hoor je waarom er steeds minder leuke natuurkundendocenten op middelbare scholen zijn. Busten we allerlei natuurkundige mythes zoals... Appenvloed komt helemaal niet door de zwaartekracht van de maan.

Jurian Ubachs:
[0:55] What?

Randal Peelen:
[0:56] I know right? En je hoort wat Jurian de afgelopen vijf weken eigenlijk heeft uitgespookt, want die is ook weer terug van vakantie. Hell yeah! Welkom bij Met Nerds Om Tafel. We praten vandaag met...

Jurian Ubachs:
[1:25] Jurian.

Randal Peelen:
[1:25] En mijn naam is Randal Pelen. Jurian is terug. Maar onze gastnerd van vandaag is Roel Andringa. Boxum uit Steenwijk en Roel is docent Natuurkunde en hij schreef het boek Natuurlijk Niet. Het boek heet Natuurlijk Niet, zo heet het boek. Een verzameling van 32 mythen in de moderne natuurkunde. Roel, hartelijk dank voor je komst. Welkom hier aan tafel. En wat zettend leuk dat je jezelf hebt uitgenodigd. Ja, ik heb een boel gasten per week die denken, nou, ik vind wel dat ik met nerds om tafel kan, maar niet vaak dat dan ook gevolgen aangegeven wordt en die persoon hier ook echt zit.

Roel Andringa-Boxum:
[2:00] Oké, nou, dat is een compliment denk ik.

Randal Peelen:
[2:03] Wat leuk. Kun jij vertellen over, nee, wacht even, Jörg, je bent terug van vakantie. Ja man. Ik moet er even aan wennen hoor je dat? Ik heb vorige week helemaal alleen hier gezeten met een gastnerd.

Jurian Ubachs:
[2:13] Ik kreeg het mee ja. Het is echt, ik was vorige week net wel weer in Nederland, alleen ja, je hebt natuurlijk een hond en die hond was uit logeren, dus prio ten opzichte van jou niet in je eentje laten zitten was toch wel echt de hond ophalen en die knuffelen en krijg je nu je biertje niet open?

Randal Peelen:
[2:29] Nou, het is zo'n draaidop en je weet dat als het niet met fatsoen wil, dan moet het met kracht. En dan voel ik pijn en dan denk ik, ah wil ik deze pijn? Is het niet wel volwaard?

Jurian Ubachs:
[2:40] Ik was weer terug inderdaad. Ja, nee, het was het was episch. Het was echt episch. Met recht, het is de beste vakantie van mijn leven. Ja, dat kan ik wel zeggen. Ik heb ook vier weken in Indonesië geweest. Dus dat mag dan ook wel. In Biafra hebben we verschillende dingen gedaan. Naar Jakarta en Yogyakarta geweest. Prambanan gezien, Borobudur gezien.

Randal Peelen:
[2:58] Je bent echt kind aan huis nu, je kent die hele topologie, je weet wat er allemaal in zit.

Jurian Ubachs:
[3:03] Ja, dat valt dus nog wel tegen, want Indonesië is echt immens groot en heeft heel veel eilanden. En ik heb er drie gezien, drie eilanden. waar je zelf nog eens in bent geschoten. Dus nee, ik heb wat dingen gezien. Ik vond het leuk om een keer naar Bali te gaan, daar was ik nog nooit geweest. Ik hoef er denk ik ook niet per se meer naartoe.

Randal Peelen:
[3:19] Bali is toch wel de go-to place?

Jurian Ubachs:
[3:20] Ja, en daarom hoef ik er niet meer naartoe. Want het is de go-to place voor heel erg veel mensen. Ik merkte ook al een beetje aan de reacties van mensen die ik dan vroeg van Goh, weet je, ben je wel eens naar Bali geweest? Wat zijn de tips? Die zeiden ook van ja, ja, dat was lang geleden. Tegenwoordig is het wel heel toeristisch. En dat is wel. Het is wel echt enorm. Je hebt Indonesisch land en Bali is een soort van aparte staat binnen dat land. gewoon alles is daar anders.
[3:42] Het is ook een hinduïstisch eiland waar Indonesië verder vooral moslim is, dus dat is al anders. Het is gewoon een toeristische vrijstaat min of meer en dat vond ik wel leuk want ik ging de laatste week dus naar Lombok, dat is een eiland dat er net naast ligt en dat lijkt er heel erg veel op in die zin, alleen het is een stuk minder ontwikkeld en dat heeft voor en nadelen. Nadelen je kunt, gaten in de weg tegenkomen zo groot als putten en weet ik het wat, niet zo groot als de stad Putten overigens, zo groot als Putten. Maar je moet af en toe wel gewoon vol in dankzij legioane maar verder die wegen zijn gewoon praktisch leeg het is gewoon lekker rustig en balie is gewoon een grote verkeersopstopping als je daar iets geprobeerd met de auto daar kom je snel van terug dus nee balie was tof ik denk dat het als je naar Indonesië op vakantie gaat die bent er nog nooit geweest zou ik het wel even doen zijn zeker ook mooi alles rond Ubud is echt fantastisch mooi dus dat is leuk om een keer geweest Ubud is een dorpje dat een beetje meer ze je hebt zeg maar de kustplaatsjes maar Ubud ligt wat meer centraal op het eiland en dus ook wat meer in de, jungle ja Ja, en ik was letterlijk in een hotelkamer waar je gewoon de jungle in keek, dat je gewoon, ja, dan is je idee van wat een bos is, is dan ineens heel anders. Dus dat is echt, want je denkt van ja, daar kan je echt niet doorheen lopen, Jungle, ja en dat was hartstikke mooi om te zien en we hebben daar gesnorkeld ook. zeg maar, het is gewoon...
[4:55] Je moet dan lekker de toeristische dingetjes gaan doen, je moet lekker die highlights gaan bekijken en dan zo'n kachak dans, dat is dan zo'n dans met allemaal vuur dingetjes en wordt er een van de oud verhaal uit het hindoeïsme wordt er dan gespeeld door dansen. Hartstikke toeristisch as fuck, hartstikke leuk om mee te maken, je moet het gewoon een keer doen. En ja dat is een beetje de Bali experience, maar ik zou echt als je Als je dan tussen twijfelingen gaat kiezen, zou ik denken ga eens een keer voor Lombok of Flores. Daar ben ik dan nog niet geweest, maar daar is wel een broer van mijn vriendin is daarheen gegaan. Dat is ook enorm in opkomst vanuit Flores. Kan je ook trips doen om Komodo-Ferranen te kijken. Dus dat is misschien wel...

Randal Peelen:
[5:28] Die wil ik echt niet tegenkomen ook hoor.

Jurian Ubachs:
[5:30] Nee, op een afstandje misschien, maar die zijn wel... Volgens mij heb je ook ergens een scène... Ik dacht dat Flortje Dessing was, die volgens mij toen een keer voor zo'n reisprogramma daar was. En die ook echt heeft moeten rennen. Ja, hij maakt je echt gewoon kapot. En b dan doen ze gewoon even zo hap in je been en dan gaan ze gewoon wachten.

Randal Peelen:
[5:44] En jij crepeert binnen een week wel dood. Ja, precies, want ze zijn natuurlijk ook nog hartstikke giftig. Ja, dat is het probleem.

Jurian Ubachs:
[5:51] Ze zijn niet letterlijk giftig, hun bek is zo vies.

Randal Peelen:
[5:54] Ja, precies.

Jurian Ubachs:
[5:55] Ze hebben zelfs maar geen gif aan, maar hun bek is letterlijk zo vies dat als ze die daar mee bijten dan helpt je tetanusprikje gaat niet meer helpen.

Randal Peelen:
[6:04] Ze zullen vast iets kunnen doen in het ziekenhuis, al is het maar amputeren, maar ik wil niet meemaken wat daar de gevolgen van zijn.

Jurian Ubachs:
[6:11] Nou ja, dan ben je een been kwijt. Lijkt me na. Maar goed, al met al, Feyenoord-Wittrichts, dat is helemaal niet waar, ik heb prima nog een maand daar kunnen zitten. Echt?

Randal Peelen:
[6:18] Een maand vakantie, ik heb nog nooit in mijn leven, waar ik herinneringen aan heb, een maand vakantie gehad. Nee, ik heb dat vroeger als kind wel gehad, met mijn ouders, en net dat je 6 weken.

Jurian Ubachs:
[6:29] Maar ook gewoon dat je wel een keer dan 4 weken, volgens mij 3 weken Spanje met de caravan, en daarna nog een week Duitsland, zoiets. Maar in mijn volwassen leven was het zeker de langste vakantie. vakantie en ik heb met vorige vakanties ook wel gehad dat ik dacht nou had je nu drie weken vrij geweest, ik heb nu wel weer zin om aan de slag te gaan en dat is zo en dat had ik ook wel maar dit was wel echt een vakantie en een plek en en die zo speciaal is met zoveel hele lieve mensen en het kost ook allemaal, nou ja inmiddels het kost geen fuck dat valt inmiddels in die zin een beetje tegen maar het is voor onze begrip nog steeds wel gewoon heel goedkoop daar allemaal dus Dus ja, je leeft daar vrij lekker natuurlijk en je zit in een perfect klimaat. Nou, ik had de duim nog wel even volgehouden hoor, maak je geen zorgen. Maar al met al wel blij om weer naast je te zitten.

Randal Peelen:
[7:17] Wat heerlijk. Dank je wel.

Roel Andringa-Boxum:
[7:18] Wat wil je horen.

Randal Peelen:
[7:18] Nou, ik heb natuurlijk op Instagram een beetje foto's voorbij zien komen en je daarna ook wel heel even gesproken. Maar het is wel iets dat ik denk, dit moet wel stevig op de bucketlist blijven staan, want het enige wat mij tegenstaat is het cliché daarvan. Ik bedoel, als je zegt ik ga naar Bali, wat jij zegt, dat de meeste mensen zeggen van ja, je bent de zoveelste.

Jurian Ubachs:
[7:39] Ja, kijk Bali is, je merkt bijvoorbeeld, er zijn heel erg veel Australische toeristen. Het is voor de Australiërs, is dit wat voor ons... Letterlijk, zeg maar, een bepaalde kuststrook is voor hun wat voor ons Gersonisos is. Of Jorette. Dat is voor hun de ideale vakantielocatie. En dat zorgt er maar voor dat daardoor zijn ook alle voorzieningen er die jij gaat willen hebben in een vakantie. Dus als jij wil snorkelen, je hoeft het maar te googlen en dan staat er volgende ochtend een privéchauffeur met een auto voor je. Dat gewoon bij de prijs inbegrepen zit van de snorkeltrip en die brengt je waar je heen moet. Alles is geregeld, je hoeft nergens over na te denken. Ja, dat is natuurlijk wel omdat toerisme daar zo gigantisch is. Je kunt er heel veel leuke dingen doen. Misschien dat jouw kids nog iets te jong zijn, maar als ze wat ouder zijn, denk ik serieus dat je daar echt een fantastische vakantie kan hebben.

Randal Peelen:
[8:24] Nou, ik heb nu de mijlpaal bereikt dat allebei mijn kinderen naar de basisschool gaan. Ik zag het op Instagram. Ook wel een mijlpaaltje hoor. Ik kan nu elke ochtend... Nou, ik heb dat verhaal hier al verteld, dat ik nu elke ochtend ga sporten. En dan brengt die kids naar dezelfde locatie van school. Dan krijg je een week voordat de scholen echt beginnen. PS, op dinsdag en vrijdag is dat helemaal anders. Dan moet je naar een andere locatie. Dus allemaal gewoon weer...

Jurian Ubachs:
[8:48] Ja, ja, ja.

Randal Peelen:
[8:48] Oh ja, dat is ook wel weer een deel van de basisschoolbeleving. Dat je als ouder gewoon lekker geleefd wordt en geacht wordt daar klakloos en zonder pardon aan mee te doen. Dat is...

Roel Andringa-Boxum:
[8:59] Ja, lesuitval.

Randal Peelen:
[9:00] Pff, laten we het over lesgeven hebben. Ik heb jou aangekondigd als docent Natuurkunde.
[9:04] Yes. Dat lijkt mij een pittig vak.

Roel Andringa-Boxum:
[9:09] Ja, dat is het ook wel.

Jurian Ubachs:
[9:10] Ik heb het vroeger geprobeerd.

Randal Peelen:
[9:12] Ik weet zeker dat het een pittig vak is. Ja, maar heb je het ook mogen doseren? Nee, dat lijkt me een heel slecht idee. Hoe ben je daarin gerold? Want dit doet mij denken dat jij altijd al wel een nerdje was.

Roel Andringa-Boxum:
[9:24] Ja, dat klopt wel. Ja, ik was vroeger wel veel in de weer met computers. En ja, op een gegeven moment op de middelbare school had ik natuurkunde als vak, wat ik echt leuk vond. Ik was niet het standaard. Ik vertel mijn leerling ook altijd dat ik echt keurig netjes met een 5.7 voor mijn wiskunde examen ben geslaagd. Slim. Dus zo weinig mogelijk moeite doen met zoveel mogelijk resultaat. Maar toen op een gegeven moment kwam de zomer en ik wou eerst aan het conservatorium.

Randal Peelen:
[9:52] Oh.

Roel Andringa-Boxum:
[9:53] En dat was mijn ding. Ik wou pianist worden, maar ik heb dat toen laat ik gedaan en dat vond ik een enorme afknapper. En toen dacht ik van... Afknapper? Ja, omdat die mensen, die leven de muziek, hè. Kijk, ik had dat als hobby en daar ben je gewoon 24 uur... Je denkt, oh, conservatorium, daar leven ze muziek.

Randal Peelen:
[10:05] Wat een verrassing.

Roel Andringa-Boxum:
[10:06] Ja, maar je weet het wel, maar als je het dan op een gegeven moment ook ervaart, dat is echt anders.

Randal Peelen:
[10:12] Jij dacht, die medestudents zijn gewoon echt next level'er nog dan ik. Ja. Ja, dat snap ik wel.

Roel Andringa-Boxum:
[10:17] Dus dan had ik studie nodig en toen heb ik me vlak voor de zomervakantie ingeschreven bij Natuurkunde. Dan ben ik een keer langs geweest. Dat vond ik altijd leuk. Ik was gek op Stephen Hawking. Dat was een beetje mijn grote inspiratie. En Gerard het Hoofd en dat soort figuren. En ja, toen ben ik natuurkundig gaan studeren. En dat beviel in het begin eigenlijk heel slecht. Want ja, al die wiskunde, dat vond ik echt verschrikkelijk. Dus heb ik me echt doorheen moeten worstelen.

Randal Peelen:
[10:44] Het is nogal wat wiskunde toch?

Roel Andringa-Boxum:
[10:45] Ja, het is heel veel wiskunde. Maar op een gegeven moment dan ga je ook inzien waar het goed voor is. Dan valt het prikwoordelijke kwartje. Nou, toen ging ik opeens die wiskunde vakken halen. Toen ging ik erbij les in geven. Toen bleek het eigenlijk allemaal best wel mee te vallen en toen ben ik theoretisch in de natuur kunnen gaan studeren. Toen ben ik ook op een heel wiskundig onderwerp afgestudeerd en toen was er een promotieplek. Nou, toen dacht ik, waarom niet? Toen ben ik ook nog gepromoveerd.

Randal Peelen:
[11:09] Dit is hoe het op mij overkomt. Als je denkt, ga ik wel natuur kunnen studeren, dat gaat het spreekwoordenkwartje. Ja, maar het is wel een beetje ingerold op die manier. Volgens mij is dat een van de 32 mythes die je zou zijn om te gaan ontvangen. Dit is de 33ste. Als je Nederlands... Een kwartje bestaat niet. Een kwartje valt niet echt als jij op een idee komt of dat je iets daarna snapt. Maar goed, oké. En toen ben je uiteindelijk docent geworden. Maar je bent eerst nog gepromoveerd. Ja. Dat staat er altijd zo'n PhD achter, alleen ik weet nooit hoe dat in het Nederlands heet.

Roel Andringa-Boxum:
[11:39] Ja, dokter. Dokter? Ja, alleen dan een andere soort dokter dan in het ziekenhuis.

Randal Peelen:
[11:44] Is het eigenlijk hetzelfde als dokter?

Roel Andringa-Boxum:
[11:45] Eigenlijk wel. Oh.

Randal Peelen:
[11:47] En wat is een promovendus dan? Die moet nog? Ja, die moet nog, ja. O ja. Ja. Dus jij bent dokter, Roel, Andringa, Poxum.

Roel Andringa-Boxum:
[11:54] Ja, alleen die titels dat... Kijk, in Duitsland vinden ze dat fantastisch, dat soort titels. Maar in Nederland... Ik ben daarna op een HBO gaan lesgeven. O ja. En toen ben ik ook wel eens iemand tegengekomen, die was Duits. En die vond het echt absurd dat ik mijn titel niet voerde. Die zei van je bent dokter Anderling Gaartsen. Nou ja, dat vind ik een beetje gek. Nee, zei ze dat moet je doen, dat moet je doen. Nou ja, ik heb het nooit gedaan. Maar ja, zo ben ik op het HBO wiskunde gaan geven na mijn promotie.
[12:21] En daarna het middelbare onderwijs ingegaan. Ben ik natuurkunde toch gaan geven.

Randal Peelen:
[12:25] Maar ik denk dat je altijd wel docent had kunnen worden. Ik bedoel conservatorium afronden en daarna... Nee, niet afronden hoor.

Roel Andringa-Boxum:
[12:32] Maar stel dat je dat had gedaan. Nou, ik vind het heel leuk om dingen te weten, maar ik vind het ook nog leuker om ze dan vervolgens ook weer door te geven. Dat is echt iets, weet je, dat vond ik tijdens mijn promotietijd ook. Dan ben je echt super, super bezig om een super klein dingetje... Ja, echt, weet je, er zijn, nou ja, zeg 100 of 500 mensen in de wereld die snappen waar je mee bezig bent. Ja, en aan de ene kant vond ik dat wel super mooi. Aan de andere kant was ik er op een gegeven moment wel een beetje klaar mee. En dan dacht ik van ja, maar nu weet je zoveel. Ja, dan wil je dat ook een beetje uitdragen. En mensen daar enthousiast over maken.

Randal Peelen:
[13:07] Had een YouTube kanaal kunnen beginnen ofzo?

Roel Andringa-Boxum:
[13:09] Nou, daar heb ik wel eens over nagedacht. Ja?

Randal Peelen:
[13:12] Ja, ja.

Roel Andringa-Boxum:
[13:12] Wat let je? Ja, nee, ja, weet ik niet. Nou ja, ik ben nu bezig. Ik heb mijn baan als docent dus opgegeven. Oké. En ik heb allemaal schrijfprojecten lopen. En ja, maar kijken hoe het gaat. TV GELDERLAND 2021. Dat legt wel een beetje de wetenschapscommunicatie uit, vind ik superleuk.

Randal Peelen:
[13:30] Een fase van je leven dat je zoekende bent.

Roel Andringa-Boxum:
[13:32] Ja.

Randal Peelen:
[13:33] Dus dan maar een boek.

Roel Andringa-Boxum:
[13:34] Ja. En maar kijken of het wat, nou ja, of mensen het gaan lezen en enthousiast raken. Want dat is uiteindelijk wel het belangrijkste. Je hoeft niet alles te begrijpen in zo'n boek, maar dat je wel denkt van, ja, potdomme, dit is vet mooi. Dat gevoel, als je dat krijgt een beetje, dan is het gewoon missie geslaagd.

Jurian Ubachs:
[13:52] Ik was zo naar dat boek, maar ik wil nog één vraag toch over even het hele docent zijn en lesgeven. We horen natuurlijk nu momenteel ook in het nationale nieuws, het is wel volgens mij meer betrekken op basisscholen, maar leraar tekorten zijn natuurlijk van alle tijden. Hoe speelt dat bij jou in jouw vakgebied? Is dat ook een groot probleem?

Roel Andringa-Boxum:
[14:09] Ja, zeker is. Nee, absoluut. Ze waren er ook niet blij mee dat ik wegging. Maar ja, ik... Je had er genoeg van. Ja, nou ja, weet je, kijk, je hebt mensen die worden echt docent voor de kinderen. En ik vind de doelgroep echt heel leuk hoor, ik vind pubes gewoon ontzettend leuk, maar ik ben echt ook wel een vakidioot en dat kon ik gewoon niet genoeg kwijt in het lesgeven, want ja, er zit een heel sterk opvoedkundige kant aan het verhaal. En ja, ik zat soms echt dingen te doen dat ik denk van ja, verdorie, heb ik hier een of tien jaar voor op een universiteit rondgelopen. Ja, en dat ja, ik kon niet genoeg mijn wetenschappelijke ei kwijt.

Jurian Ubachs:
[14:45] Ik heb stukjes uit je boek gelezen en daarin lees ik in een soort tone of voice van iemand die het leuk vindt om uit te leggen. Iemand die dat ook op een manier kan doen dat het heel inzichtelijk wordt. Dat het heel tastbaar wordt, zelfs als je niet zo heel veel van de natuur kunt weten. En dan denk ik, ja verdomme, dat zijn precies de mensen die we nodig hebben in het onderwijs. En jij gaat eruit. Ja, dat hoor ik wel vaak. Waar ligt nou dat probleem? Wat moet er in het onderwijs worden aangepast, zodat jij en mensen zoals jij niet weglopen?

Roel Andringa-Boxum:
[15:15] Nou, ik denk dat één ding is dat het gewoon het vak heeft niet veel. Je heeft niet een hoog imago als je zegt dat je docent bent. Zeker als je gestudeerd hebt, gepromoveerd bent. Dan is vaak toch de reactie van waarom ben je gaan lesgeven? Dat is zonde. Dat is wat ik meerdere keren. Nou, je moet je bijna een beetje verdedigen van ja, het geeft les. En eerder gaf ik dan les op een hbo. Nou, dat snapten mensen dan nog wel, maar op een middelbare school. Dat was toch wel echt een beetje verloren talent.

Jurian Ubachs:
[15:39] Ja, toch waar.

Roel Andringa-Boxum:
[15:41] Maar ook, ja, er wordt steeds meer... Elke keer als er een maatschappelijk probleem is, dan wordt het over de schutting van het onderwijs heen geflikkerd. En dat is allemaal heel leuk en aardig, maar op een gegeven moment is het emmetje gewoon vol. En ja, ik wil ook gewoon m'n vak geven, weet je wel. Ik vind het prima om maatschappelijke problemen op te lossen met die kinderen, om dingen aan te boren. Dat wil ik allemaal best doen. Maar uiteindelijk, ik ben wel echt natuurkundendocent geworden vanwege het vak, want dat vind ik supermooi. En ja, als je dan de helft van je tijd eigenlijk moet opvoeden, dat je kinderen moet vertellen van gewoon neem eens een schrift mee, ga eens huiswerk maken. Ja, je kunt niet tegen die kinderen zeggen van ja, ik deed het vroeger ook nooit, dus ja, dat kun je ook niet zeggen.

Randal Peelen:
[16:18] Maar was dat op het hbo aan de gang, dat je...

Roel Andringa-Boxum:
[16:20] Nee, daar was wel iets anders. Daar hadden mensen ook echt voor die studie gekozen. Ja, dat was echt wel anders, maar ja, dat was minder dan de helft van de tijd was dat lesgeven. En de andere helft was vooral coördinerende taken. En dat was voor mij ook niet de reden waarom ik het onderwijs...

Randal Peelen:
[16:38] Ja, want jij zegt maatschappelijke problemen. Terwijl ik me geen maatschappelijke problemen voor kan stellen... dat je bij een natuurkundendocent over de schutting zou willen.

Roel Andringa-Boxum:
[16:46] Nee, maar je bent bijvoorbeeld ook mentor, dus om maar een...

Jurian Ubachs:
[16:49] Leerlingen kunnen je ook gewoon, mijn vriendin die geeft aan Duitsen... die heeft dezelfde problemen, die voert soms hele heftige gesprekken met leerlingen die bijvoorbeeld hele serieuze problemen thuis hebben en dan kun je het echt zo serieus als je maar kan bedenken. En daar komen ze naar haar toe en dan willen ze alleen, omdat ze dan toevallig haar vertrouwen, willen ze alleen met haar praten. En ja, zij is natuurlijk niet getraind als sociaal werker.

Roel Andringa-Boxum:
[17:09] Om een voorbeeldje te noemen, dan heb je een leerling in 4V, nou ja, dat doet er verder ook niet toe, maar dat is al een hele tijd geleden hoor, maar die doet een zelfmoordpoging. Ja, er is een enorme wachtlijst bij de GGZ, dus ze zeggen van, nou ja, ga maar naar school toe. Dan ben je in ieder geval een beetje onder je klasgenootje. Ja, dat is ook op die school. En dan zit ze op de lijn in de klas. En dan denk ik van, ja, potverdikkie. En dan moet ik zo iemand natuurkunde gaan geven, terwijl die er op dat moment helemaal niet op zit te wachten. En ja, wat is dan precies mijn... Ik vond dat heel moeilijk. En er zijn heel veel mentale problemen onder kinderen. Of dat... Ja, ik denk wel dat dat meer is dan vroeger. Dat vermoed ik. Er schijnt ook wel wat onderzoek naar te zijn geweest. Ja, en ik vind dat wel heel lastig. Kinderen met heel veel problemen naar je toe komen.

Jurian Ubachs:
[17:54] Dat snap ik heel goed. En dat is dus ook iets wat ik dus uit tweede hand had. Maar vanuit mijn vriendin... Ja, dat soort verhalen hoor je meer. Dat docenten die het vak aan zich gewoon heel erg leuk vinden... uiteindelijk afhaken omdat er een bepaalde mate van stress is opgebouwd... die niet zozeer vanuit hun vakgebied komt... maar vanuit het maatschappelijke deel... wat kennelijk hoort bij docent zijn. Ik denk dat daar een hele belangrijke nood te kraken is. En die is niet te kraken met meer geld naar docenten. Is lekker, natuurlijk, want je helpt altijd. Maar ik denk echt dat daar goed naar gekeken moet worden. Naar wat je zou kunnen doen als school of misschien als overheid om dat te steunen.

Roel Andringa-Boxum:
[18:26] Er is heel veel, even met corona, er is 8,5 miljard euro aan NPO-geld naar het onderwijs gegaan. Ja, en dat gaat dus voor een groot deel, dat heb ik zelf meegemaakt, onderwijsbureaus die daar goud geld mee verdienen. Ja, meer geld. Ja, je kan wel 8,5 miljard euro naar het onderwijs buren. Maar hoeveel daarvan wordt daadwerkelijk gebruikt om het onderwijs beter te maken? Ja, de mensen zijn er gewoon niet. Dus geld is niet... En het aardigste is ook niet echt een probleem. Ik vond dat ik heel goed verdiende als... Ja weet je, ik had in de industrie meer kunnen verdienen, maar... Ja, dat was ook helemaal niet het probleem. Dus dat zijn echt niet de problemen.

Jurian Ubachs:
[19:02] Ik denk niet dat dit de noten zijn die wij nu hier gaan kraken. En we moeten zeker ook zo even over jouw boek gaan praten. Want dat is op veel momenten heel erg grappig en leuk geschreven. Maar ja, ik weet niet. Het is gewoon een dingetje waar ik dan een beetje over nadenk. Ik zie vooral ook op de betavakken, want daar staat best wel veel druk op. Er is een school die bijvoorbeeld amper meer aan wiskunde-leraren kunnen komen. Ja, we weten allemaal dat technische kennis en dat soort dingen, dat dat steeds belangrijker wordt in onze maatschappij. En die basis wordt gelegd op de middelbare school. Voor de mensen die wiskunde en natuurkunde doen. En als dan de mensen die daar op een talentvolle en geëngageerde manier over kunnen vertellen, weglopen, omdat ze gewoon geen zin meer hebben in de drama, even te zijn, die erbij komt kijken, het maatschappelijke deel. Ja, dan is dat in mijn ogen heel erg jammer. En dan zou daar snel iets aan gedaan moeten worden. Maar goed, gelukkig kunnen de mensen die de school leren, die meer willen weten over natuurkunde, maar niet goede les hebben, Rando?

Randal Peelen:
[19:58] Altijd nog een boek. Natuurlijk niet gaan lezen. En ik ben zo'n leerling, want ik heb natuur en techniek gedaan toen ik nog op de HAVO zat. En daardoor was een deel van wat ik in het boek trof, nou, geen feest van herkenning, maar wel herkenning, want ik heb nooit vreugde gevoeld bij dit onderwerp. Sorry, ik ben zeggen, maar gewoon. Ja, dat snap ik. Misschien ben jij de docent die ik nodig heb gehad, want ik had een nog grotere schurfthekel aan geschiedenis. En daar ben ik later een van de leukere dingen gaan vinden. Toen ik Dan Carlin heb ontdekt en Hardcore History ben gegaan luisteren.

Roel Andringa-Boxum:
[20:27] Je bent ook wel jong, als je op de middelbare school zit.

Randal Peelen:
[20:30] Dat krijg ik heel vaak te horen.

Roel Andringa-Boxum:
[20:33] Ik had dat zelf ook, ik vond school ook helemaal niks. Nee, en pas later dan.

Randal Peelen:
[20:37] Nee, maar ik had wel goede leerkrachten die mij een vak hebben doen waarderen. Dat gebeurt nu op YouTube bijvoorbeeld, of in podcasts. Bij mij ook nog steeds, dat ik wel graag dingen leer. Even een leuke mythe. Want je hebt 32 mythe's neergezet. Ik vind ze leuk gekozen. Een aantal daarvan prikkelen me heel erg. En eentje die je zelf aandroeg, die Jurian ook tot verbeelding sprak, waarvan ik dacht, nou, maar dat heb ik allemaal al een keer geleerd. Maar ik was wel weer vergeten, was mythe nummer vier uit de inhoudsopgave. In een ronddraaiend speeltoestel vlieg je naar buiten door de centrifugale kracht. Ja. Nou, Jurian Paarse, ik graag de bal naar jou toe. Kijk hoe roestig je na de vakantie nog bent. Ik kan het absoluut niet meer terug. Ik heb het stukje gelezen.

Jurian Ubachs:
[21:21] Maar jij vond dit heel erg tot opwilding spreken. Waar zit hem dat in? Omdat middelpunt, vlielende krachten is een ander woord voor centrifugale krachten toch? Ik dacht één op één dat dit letterlijk waar was. Dus in die zin en het voorbeeld van draaimolen of je haalt ook een auto aan die rondjes draait. Gewoon de krachten die je op dat moment voelt. die voel je bijna als je dat het hoofd ziet. Dus dat bedoel ik met heel herkenbaar. Het speelt zich heel erg tot de verbeelding. Het is niet, met alle respect, maar als je over quantum physics gaat praten, dat is een stuk minder herkenbaar dan een draaimolen die rondjes draait.
[21:52] Dus aan de auteur dan de opdracht om dat toch herkenbaar te maken op een bepaalde manier. Maar dit kun je aan iedereen uitleggen. En dan zullen er heel veel mensen zijn die het echt niks kan schelen hoe die krachten aan heten. Die daarvoor zullen denken van ja, rondjes gaan naar buiten, logisch. Maar ja, dat vond ik heel sterk. Dat je zit te lezen en dan denk je van ah ja, wacht even, dit werkt. En dat de natuurkundige verklaring daarvan, die blijft bij mij niet zomaar hangen. Omdat ik gewoon niet de aanleg heb om dat soort informatie. Zodra je ook over ergens anders gaat dan over iets van hoeken ten opzichte van de aarde, waar de maan dan staat, dan ben je me volledig kwijt. Dan moet je echt niet proberen bij mij... Ik kan teksten in een hele hoop talen lezen, maar zodra er cijfers in komen, dan wordt het een lastig verhaal. Maar dat betekent, en dat vind ik het knapperde van, ik heb heel weinig met natuurkunde en met wiskunde en met alles wat met die kant van, wat slimme mensen interessant vinden zeg maar. Maar ik heb dus die stukken gelezen en ik vind het wel entertainment. Ik vind het wel leuk om te lezen. Het wordt wel op een grappige luchtige manier allemaal uitgelegd. En dan denk ik wel van, ja, ik heb toch niet zo'n hele goede docent misschien op de middelbare zaal. Als ik het nou op deze manier had gedaan, had ik misschien wel een keertje geluisterd.

Roel Andringa-Boxum:
[22:54] Ja, weet je, ik vind zelf humor altijd ontzettend belangrijk. En ik zag natuurlijk wel dat er veel, kijk, er wordt heel veel populaire wetenschap geschreven. Maar ja, die humor is gewoon super, ja, ik vind dat super belangrijk. Ook in mijn lesgeven was ik altijd wel een beetje gek doen. Ja, het is allemaal serieus genoeg, toch? Dus ja, als dat een beetje is overgekomen, dan is dat wel fijn, ja.

Randal Peelen:
[23:15] Zullen we dit onderwerp eens beetpakken. Kun jij uitleggen zo, voor de vuist weg in een podcast, waarom je niet naar buiten wordt geduwd door de centrifugale kracht?

Roel Andringa-Boxum:
[23:22] Ja, nou, het is altijd een standaardopgave die ik ook aan mijn leerlingen gaf. Stel, je hebt een kogel, die bind je aan een touw en die ga je rondslingeren. En op een gegeven moment knapt dat touw. Ja. Nou, wat gebeurt er dan met die kogel? Nou, heel veel mensen denken van ja, als die kogel rondslingert... en dat touw dat knapt... dan denken mensen, oh ja, dat was iets met een centrifugale kracht... dus die kogel die zou al naar buiten gaan bewegen.

Randal Peelen:
[23:48] Maar dat doet hij dus niet.

Roel Andringa-Boxum:
[23:50] Dus op het moment dat hij, nou ja, strikt genomen, als het touw knapt... dan moet, nou ja, die spankracht die moet even bij de kogel aankomen. Dat gaat niet instantaan, dat duurt echt een fractie van een seconde. Maar zodra die kogel weet heeft van, hé, dat touw is geknapt... dan gaat die kogel gewoon verder in de richting die die op dat moment had. Dus niet naar buiten, maar gewoon die die op dat moment had. Terwijl heel veel mensen dus denken van ja, maar wacht eens even. Dat was toch iets van een centrifugaal kracht? Maar die centrifugaal kracht, dat is dus een kracht die alleen maar optreedt als je met die kogel mee gaat bewegen. Dus we noemen het ook wel een schijnkracht. Ja, dus als jij een kogel om je hoofd heen werpt en die kogel draait rond, rond, dan verandert de snelheid van die kogel telkens van richting.

Randal Peelen:
[24:35] Oké, dus nu pakken we terug dat speeltoestel. Ik ga daarin zitten, we worden rondgedraaid. Ik ga effectief naar voren, maar ik word ook naar binnen getrokken door het feit dat ik nog op dat toestel zit.

Roel Andringa-Boxum:
[24:45] Nee, ja, dus jij draait met dat, jij zit op dat speeltoestel. Jij draait rond, dus op elk moment.

Randal Peelen:
[24:51] Klotsmisselijk van het gaan.

Roel Andringa-Boxum:
[24:52] Klotsmisselijk, ja, dat ligt er aan hoe snel je draait natuurlijk. Dus op elk moment verandert jouw snelheid van richting. Toch? Ja, want je gaat steeds een beetje meer naar links. Ja, dus je gaat eigenlijk zo naar rechts aan de cirkel.

Randal Peelen:
[25:06] Dat is zoals dat International Space Station altijd over de horizon heen aan het vlak.

Roel Andringa-Boxum:
[25:10] Ja, inderdaad. Nou, dat bijvoorbeeld kun je ook als voorbeeld nemen. Dat ruimtestation dat draait om de aarde met een constante snelheid. Maar die snelheid is constant in grootte, maar niet in richting. Dus wat er gebeurt is dat dat ruimtestation dat verandert telkens een klein beetje van richting. Daar heb je een kracht voor nodig. Nou die kracht is in dit geval de zwaartekracht en die kracht noemen wij de middelpunt zoekende kracht. Dus niet de middelpunt vliedende kracht, maar de middelpunt zoekende kracht. Dat is de enige kracht die er speelt.

Randal Peelen:
[25:42] Alleen als ik met een touwtje en een kogel rond draai, dan is de centrifugaal kracht niet door de zwaartekracht, maar juist door de touwtje.

Roel Andringa-Boxum:
[25:49] Ja, maar dat is dus niet de centrifugaalkracht. Dat noemen we ook al de centriputaalkracht. Ja, dat is echt onschuwelijk.

Randal Peelen:
[25:55] Ja, puttaal.

Roel Andringa-Boxum:
[25:57] Dus als jij die kogel ronddraait, dan wijst er alleen maar een kracht naar binnen die die kogel de hele tijd van richting laat veranderen. Dat is de enige kracht die er is. Dat is de enige kracht. Alleen een centrieputtaalkracht. En in dit geval is dat de spankracht van de touw. Want als de touw knapt, dan valt die spankracht weg en dan gaat die kogel gewoon en verder in de richting die die op dat moment...

Randal Peelen:
[26:18] Graag gedaan. Welke kracht die hem voort duwt of is dat gewoon het fenomeen dat objecten met een bepaalde snelheid die snelheid behouden?

Roel Andringa-Boxum:
[26:27] Ja, dus als die spankracht wegvalt, dus als touw knapt, dan werken er, als je zwaartekracht even negeert, dan werken er geen krachten op die kogel. Ja, dat zegt de eerste wet vernieuwd, want die kogel die gaat gewoon in de richting.

Jurian Ubachs:
[26:39] Je volgt gewoon zo'n laatste koers. Eigenlijk gaat die koers, als je links op gaat, draait gewoon een heel klein beetje naar links elke miniseconde. en op het moment dat je stopt met hem terug naar het midden trekken met de touw, dan gaat hij dus rechtdoor.

Randal Peelen:
[26:52] Ja, alleen dit voelt voor mij, en dit had ik altijd met natuurkunde, een beetje als een soort semantische discussie. Dat je zegt nee, we gaan dit geen centrifugaal kracht noemen, maar het is de zwaartekracht die hem van de richting doet veranderen. En toch zijn dingen als een kogel die zwaait, of een kind dat in een speeltoestel zit dat draait, best wel intuïtief aan te voelen. Maar ik heb daar geen wiskundige formules voor nodig. Ik snap eigenlijk, voel ik wel aan wat er gebeurt. En sterker nog, er zijn Olympische sporten waar ze een kogel moeten stoten. Die weten donders goed welke kant het ding op moet. En dan kunnen ze zonder ooit een formule te hebben gelezen... Ja, natuurlijk.

Roel Andringa-Boxum:
[27:29] Dat is het ook. Ja, alleen het verraderlijke hier is, is dat mensen...

Randal Peelen:
[27:34] Maar die mythe van jou, die gaat dus puur om het woord dat we geven aan die kracht.

Roel Andringa-Boxum:
[27:38] Nee, want een van de dingen die dus in die mythe naar voren komt... is dus dat er geen kracht naar buiten werkt. Dus als de touw knapt, vliegt die kogel niet naar buiten. Die kogel gaat gewoon, en ik demonstreer dat dan ook vaak aan leerlingen, dan heb ik bijvoorbeeld een kiesblik en dan laat ik een knikker er rond gaan. En zodra ik dat blik optil, als die kogel dus zo rond draait, en ik til dat blik op, dan gaat die kogel op. Die gaat gewoon rechtdoor.
[28:03] En wat betekent dat? Er werken helemaal geen krachten op die kogel meer. Maar ook zeker geen centrifugalkracht die die kogel naar buiten werkt. Die is er helemaal niet. Maar wat er wel gebeurt, is als jij bijvoorbeeld in een auto zit die heel snel rondrijdt, dan voel jij dat je tegen de deur aan wordt geduwd. Ja. En wat is dat? Nou, dat is, dat noemen we traagheid. Jouw lichaam wil eigenlijk helemaal niet het hoekje omgetrokken worden. Jouw lichaam verzet zich tegen verandering van snelheid. Waarom? Hoppig lichaam.

Randal Peelen:
[28:32] Draag lichaam.

Roel Andringa-Boxum:
[28:32] Dat is de eerste wet van Newton. Dat blijkt zo te zijn. Waarom dat zo is, dat weten we niet. Dus je voelt dat je tegen de deur aan wordt geduwd. Dus je hebt het gevoel dat je naar buiten zou worden geslingerd. Maar dat is dus helemaal niet zo. Je wordt al tegen de deur aan geduwd. Dat is een echte sensatie. Maar dat is dus niet zozeer een kracht. Dat is jouw traagheid. Het feit dat jouw lichaam zegt van... Ik wil helemaal niet van snelheid veranderen, ik wil gewoon m'n snelheid behouden. Dus jouw lichaam blijft achter en die auto die draait rond en dat voel jij als of je tegen die deur aan wordt geduwd.

Randal Peelen:
[29:07] Is dat hetzelfde als dat je, zeg maar, je staat op je tenen, je draait rondjes, je maakt je armen heel erg wijd. Dan draai je wat trager en dan hou je je armen zo bij je en dan draai je opeens wat sneller.

Roel Andringa-Boxum:
[29:19] Ja, nee, dat is behoud van impulsmoment. Ja, dat is echt iets anders. Ja, dit is echt, dit is traagheid.

Randal Peelen:
[29:25] Waarom voel ik dan in dat speeltoestel wel dat ik naar buiten het toestel wordt geduwd? Sterker nog, op het moment dat ik dat toestel loslaat, voelt het ook alsof ik eraf word gegooid. Ja.

Roel Andringa-Boxum:
[29:37] Het voelt wel zo. Nou ja, je wordt er niet afgegooid, je gaat gewoon in dezelfde richting die je op dat moment had. Ja. Maar kijk, het punt is, als jij dus... Stel hè, je gaat weer naar die kogel. Ja. Nou, dan kun je twee waarnemersposities innemen als het ware. Ten eerste, als jij dat ding rond rijdt... Dan zie je die kogel draaien en zeg je van ja, daar werkt alleen maar een kracht naar binnen. Want die trekt die kogel de hele tijd om het hoekje.

Randal Peelen:
[30:01] Ja.

Roel Andringa-Boxum:
[30:02] Oké, dat is gezichtspunt 1. Maar je kunt natuurkunde vanuit verschillende gezichtspunten beschrijven. En wat je ook kunt doen, is je kunt je voorstellen dat bijvoorbeeld een kabouter die zegt van Ja, hiep op de piep, ik ga meedraaien op die kogel. Waarschijnlijk kabouterspullenbeen. Ja, bijvoorbeeld kabouterspullenbeen. Nou, wat zegt die kabouter? Die zegt, ja, die kogel die staat stil.

Randal Peelen:
[30:24] Ja, onder mijn wips. Dat hij een en weer begint te wippen.

Roel Andringa-Boxum:
[30:28] Ja, maar hij meet wel dat er een spankracht in dat touw zit.

Jurian Ubachs:
[30:32] Ja.

Roel Andringa-Boxum:
[30:34] Maar ja, die kogel die staat stil. Dus zegt hij, dan moet de totale kracht op die kogel wel nul zijn. Dus moet er een extra kracht aanwezig zijn die ervoor zorgt dat die kogel stilstaat. En dat noemen we de centrifugaalkracht. Maar kijk, een kracht is altijd het gevolg van een wisselwerking. Bijvoorbeeld die centriputaalkracht, die die kogel laat rondslingeren, dat is echt het gevolg van een fysieke wisselwerking van een touw met die kogel. Die centrifugaalkracht, dat is niet het gevolg van een wisselwerking. Dat is gewoon het gevolg dat jij besluit mee te draaien met die kogel.
[31:07] Maar er is geen fysieke wisselwerking die ervoor zorgt dat die kracht opduikt. Nee, dat is gewoon omdat jij meedraait. en meedraait. Als je vervolgens weer stilstaat, dan verdwijnt die centrifugalkracht als sneeuw voor de zon. Het is hetzelfde als jij bijvoorbeeld in een trein zit en die trein die gaat wegrijden. Wat voel je dan? Nou, je voelt dat je in je stoel wordt gedrukt, toch? Dus jij zegt er werkt een magische kracht op mij die mij in die stoel drukt.

Jurian Ubachs:
[31:32] Dat wil ik altijd zeggen natuurlijk. Ja toch?

Randal Peelen:
[31:33] Wel in de eerste klas, dan is het extra magisch.

Roel Andringa-Boxum:
[31:34] Ja, maar iemand die op het perron staat, die zegt van ja jonge, er werkt helemaal geen kracht op jou. Die trein die versneld en jouw lichaam wil achterblijven. Dus jij wordt in die stoel gedrukt. Dus er werkt helemaal geen kracht op jou. Er is helemaal geen wisselwerking die die kracht veroorzaakt. Die is er helemaal niet.

Randal Peelen:
[31:48] Is dit relativiteit of wat is dit?

Roel Andringa-Boxum:
[31:50] Nou, dit is inderdaad, dit is eigenlijk... Relativiteit, ja. Dus hoe verschillende standpunten, verschillende waarnemers naar dezelfde gebeurtenis kijken.

Randal Peelen:
[31:58] Maar dat is in zekere zin niet relevant, omdat jullie natuurkundigen met jullie formules gewoon hebben besloten hoe het zit. Ik kan me nog een keer herinneren dat ik in het klaslokaal zat en dat een docent tegen mij zei, ja, dus wat er gebeurt is, ik heb hier iets heel warms, ik heb hier iets heel kouds. En als we dat op elkaar loslaten, dan wordt het uiteindelijk allebei samen gemiddeld. Alleen, je zult op een gegeven moment moeten besluiten met elkaar. Gaat die warmte naar die kou toe of gaat die kou naar die warmte toe?

Roel Andringa-Boxum:
[32:27] Ja.

Randal Peelen:
[32:28] En wat mij nog heel erg bijstaat, is dat hij toen zei, ja, als ik me niet vergis, zei hij, we hebben besloten van die warmte gaat naar de kou. Maar dat is gewoon een besluit. Dat is eigenlijk niet, dat had ook andersom besloten kunnen zijn. Hoe zit, ja nee, ik ben nog steeds niet helemaal rond met die draaimolen, maar.

Roel Andringa-Boxum:
[32:43] Nee. Wat ik dus ook wil benadrukken, dit zijn dus dingen. Dit is super subtiel. Nee, ik bedoel dit is niet wat je na een keer lezen denkt van oh nou, dat snap ik wel. Ik bedoel, dit vindt iedereen lastig. Als jij een eerstejaars natuurkundestudent op de universiteit naar dit soort dingen, tenminste als je het mij had gevraagd, dan had ik ook echt gedacht, ik vind het nog steeds super subtiel. Ik moet er nog steeds elke keer heel diep over nadenken. Hoe zit het nou precies? Dus het is niet zo gek dat je het lastig vindt of subtiel vindt. Ja, dat is ook een beetje...

Randal Peelen:
[33:13] Wel, ik het gevoel heb dat van heel veel wetenschappen puur natuurkunde, nu als je het over de wetten van Newton hebt, heel erg dicht bij de belevingswereld zitten. Als ik Angry Birds speel, gaat dat poppetje in zo'n boog op die varkens af. En dat voelt heel erg natuurkundig voor mij.

Roel Andringa-Boxum:
[33:31] Ja, maar dat is dus, ja, nou ja, ik denk dus zelf dat het niet zo is. Bijvoorbeeld een simpel voorbeeld. Vroeger dacht men dat de aarde stil stond, dat de zon rond de aarde draaide. En waarom? Nou, als de aarde zou bewegen, dan zou je dat er wat van merken. TV GELDERLAND 2021. Maar dat is niet zo. Dat is de eerste wet van Newton. Nou draait de aarde wel rond de zon, alleen dat ronddraaien, die cirkel die is zo groot dat wij daar niet... Je zou het kunnen meten, want wij zouden zeggen, oe de werkt een centrifugal kracht op ons, want wij draaien rond met de aarde rond de zon. Maar dat effect is super klein. Vroeger was dat een argument om te zeggen dat de aarde stil stond, want ja, als de aarde zou bewegen, zouden we dat toch merken? Dat vinden wij intuïtief en het heeft echt eeuwen, misschien wel duizenden jaren geduurd voordat men door had van nee, dat is dus niet zo. Dingen kunnen prima bewegen. Als jij met een constante snelheid beweegt, dan merk je daar niks van.

Randal Peelen:
[34:29] Ik had laatst nog een discussie met iemand online, niet echt discussie, maar die zei ik vind het nog steeds heel raar dat als ik in een trein aan het lopen ben en ik spring, dat ik dan niet naar achter vlieg. Toen zei ik, nou laten we het even een stap verder doen. Ik kan jou dit niet uitleggen, maar ik weet wel dat als dat niet zo was, en jij sprong op welk moment dan ook, de aarde onder je door zou razen.

Roel Andringa-Boxum:
[34:49] Ja, de aarde draait op dit moment met ongeveer 500 meter per seconde rond de as. Dus sneller dan het geluid.

Randal Peelen:
[34:55] Ja, dus stel dat het zo was, dat je in een trein sprong, je achteruit gektief werd, dan had je op aarde overal een veel groter probleem dan dat.

Roel Andringa-Boxum:
[35:04] Ja, dus dat is ook mijn favoriete experiment. Dat doe ik dan ook wel eens voor de klas. Dan zei ik, jongens, nou opletten. En dan spring ik en dan kom ik er neer. En hebben die kinderen zoiets van, ja wat is er gebeurd? Ik zei van ja, de aarde draait met honderden meters per seconde rond. Waarom ben ik niet honderden meters achter een klassenkoraal getiefd? Dat zou je toch verwachten? Maar nee, dat is dus niet zo. Want de eerste wet van Newton zegt, ik krijg diezelfde draaisnelheid van de aarde mee. Ik sta niet plotseling stil ten opzichte van de aarde. Dus ik draai met de aarde mee en ik kom op dezelfde plek weer terug. Want ja, ik draai net zo snel als de aarde. Dus ik kom op dezelfde plek weer terug. Maar je ziet wel, dit is al best wel subtiel al, als ik dit voor het eerst vertel, dan zitten die kinderen allemaal van...

Randal Peelen:
[35:45] Dus als Kabouter's spillerbeen op die kogel staat die ik draai met een touwtje om mijn hoofd, dan zou die ook kunnen springen en weer neerkomen.

Jurian Ubachs:
[35:55] Ligt wel aan de grote kogels, denk ik.

Roel Andringa-Boxum:
[35:58] Nou, dat is het probleem. Met die kogel is dat niet zo, omdat daar de snelheid telkens van richting verandert. Dus als die kabouter zou springen, dan zou die de snelheid krijgen die die kogel op dat moment heeft.

Jurian Ubachs:
[36:12] Vliegt de kabouter naar buiten. Plus die kabouter verliest dan waarschijnlijk ook heel snel heel veel tijd. Hij heeft geen contact meer met de touw.

Roel Andringa-Boxum:
[36:18] Dus hier op aarde zouden we dat strikt genomen ook hebben. Dus je belast niet 100% helemaal exact op dezelfde positie, omdat de aarde ook rond draait. alleen een kogel draait zoveel sneller rond dan de aarde, dus voor een kogel is dat effect veel groter. En we draaien natuurlijk ook nog rond de zon. Dus dat effect zou je ook nog moeten meenemen.

Randal Peelen:
[36:37] En die kabouter krijg je te maken met luchtdruk? Ja, natuurlijk.

Roel Andringa-Boxum:
[36:42] In de natuurkunde hebben we het altijd over bolsymetrische koeien in een vacuum. We maken alles zo simpel mogelijk en dan kun je er iets zinnigs over zeggen. Daarom zeggen ze ook wel dat natuurkundigen alleen met atomen bezig zijn, simpele dingen. En met mensen en zo, dat is allemaal ingewikkeld.

Jurian Ubachs:
[36:58] Het is wel grappig, want jij had net aan de Angry Birds aan, maar je hebt dus daadwerkelijk games waar bepaalde natuurkundige wetten heel belangrijk zijn. Ik heb bijvoorbeeld de fout gemaakt om te beginnen aan Kerbal Space Program 2. Maar dan leer je dus wel echt, dan moet je dus echt het effect zeg maar van de baan om de aarde. En wat ik dus voordat ik dat ging spelen niet wist, maar wat wel zo is, is dat als er dus een missie is, na bijvoorbeeld een maan of nog veel verder, dan wordt de aarde altijd gebruikt in een soort slingshot. Je gaat nooit op eigen snelheid proberen weg te komen. Je gebruikt de aarde eigenlijk als een soort van versnelling. Zodat je er net overheen gaat. Zodat je ultieme snelheid maakt. En dan breek je weg.

Randal Peelen:
[37:35] Sommige ferre missies doen ze dat ook om andere planeten.

Roel Andringa-Boxum:
[37:38] Met Jupiter.

Jurian Ubachs:
[37:39] Gravity assist. Ja, dat soort simpele dingen. Dat wordt een van... Ik vond het niet een hele... Die game is nog niet af. Er moet nog veel aan verbeterd worden. Maar dat vond ik wel tof. Dat ze dat toch wel goed uitdeden.

Roel Andringa-Boxum:
[37:51] Je hebt ook een spelletje bijvoorbeeld. Dat heet, hoe heet dat nou? Dat gaf ik wel aan mijn leerlingen. Philosy Raptor, geloof ik. Dan was je een dinosaurus en dan moest je door. Dat was gewoon een platform game. Alleen met relativistische effecten. Dus als je ging bewegen, dan wordt de lengte ingekort. En dan had je dus al die relativistische effecten. Dus als je kogels wilde ontwijken en je ging bewegen, dan werd de lengte, de afstand van jou tot de kogel, ingekort. Dat is de speciale relativiteitstheorie van Einstein.

Jurian Ubachs:
[38:18] Maar het was echt superleuk. Het spel dat dat ook doet is superhard. Alles is heel schematisch, alles ziet er rood-wit uit, of oranje-wit. En je loopt eigenlijk door een soort level heen. Maar de tijd beweegt als jij loopt. Dus de kogel vliegt en als je stilstaat dan beweegt de kogel niet. Dus als jij een stap zet dan wel. Dus je moet zo eigenlijk een beetje een pad zien te vinden door dingen die gaan gebeuren. Dus er zit ook een bepaalde relativiteit in.

Randal Peelen:
[38:45] Ik snap nu precies welk spel jij ook net bedoelde. bedoelde. Dat heb ik op mijn telefoon een keer gespeeld. Ja, dat is best wel lachen.

Roel Andringa-Boxum:
[38:51] Ja, en dat gebruik ik dan om relativiteit uit te leggen.

Randal Peelen:
[38:54] Ja, vet. Ja. Ik denk dat het leuk is om nog zo'n meet-up mee te pakken. Maar ik vind even de snackvraag tussendoor van Michelle wel leuk. Die die heeft gesteld in het kanaal Vraag van de Luisteraar. Hij zegt, gebruik mij nog steeds de Binas als referentie op school? Jawel, hè?

Roel Andringa-Boxum:
[39:07] Ja, je hebt tegenwoordig ook nog een andere. Ik ben even de naam kwijt, maar het is vooral Binas inderdaad.

Randal Peelen:
[39:12] Biologie, natuur, scheikunde. Robert Vervuurt. Wat is de leukste, onschuldigste, domme vraag die je ooit hebt gesteld gekregen door een leerling?

Roel Andringa-Boxum:
[39:24] Ja, ik heb wel zo'n leerling gehad, domme vragen bestaan niet, want ik wil ze juist heel erg uitnodigen om vragen te stellen. Ik heb wel zo'n leerling gehad die kwam tot het inzicht dat als je het over x had, dat ik dan 1x bedoelde en niet 2x.

Randal Peelen:
[39:40] Huh, wacht even.

Roel Andringa-Boxum:
[39:43] Dus als je bijvoorbeeld een variabele x neemt, dan bedoel je 1x. Als je bijvoorbeeld het getal 6 noemt, bedoel je 1x6 en niet 2x6. En die leerling die had het echt als een inzicht van... Dus x is eigenlijk gewoon gelijk aan 1 keer x. Ja, dat klopt. En ik als docent sta er niet eens bestil dat mensen daar...

Randal Peelen:
[40:04] Was deze persoon tweeling?

Roel Andringa-Boxum:
[40:05] Nou, niet dat ik weet, maar ik vond het wel een hele leuke vraag.

Randal Peelen:
[40:09] Dus als er ook 2 x'en zijn... Nou ja, gewoon een hele leuke vraag.

Roel Andringa-Boxum:
[40:13] Dan denk ik van, daar kunnen mensen dus over struikelen.

Randal Peelen:
[40:17] Welke mythe is dat over dat de maan het eppenvloed maakt?

Roel Andringa-Boxum:
[40:22] Volgens mij nummer zes, zo uit m'n hoofd, ik zou het boeken even bij moeten doen.

Jurian Ubachs:
[40:26] De getijden ontstaan doordat zwaartekracht het water naar de maan of de zon trekt. Dat is de mythe.

Randal Peelen:
[40:31] Mag ik daar heel even aan laven? Want ik ben daar namelijk niet mee eens. Ik heb namelijk m'n hele leven iets anders gehoord. Time goes in, time goes out. Never a miscommunication. You can't explain that. Dat is de magie van God. Wat is dit? Waarom zou de maan dat niet doen?

Roel Andringa-Boxum:
[40:48] Nou, kijk, het punt is dat als je de aarde hebt En de maan? Het probleem is dat je twee keer per dag eppe vloed hebt. Dus als de maan verantwoordelijk zou zijn voor... Als het alleen de zwaarte kracht zou zijn, dan zou je toch verwachten dat al het water zou naar de maan worden getrokken een stukje. Maar dan zou je toch alleen een uitstulping aan de kant van de maan verwachten.

Randal Peelen:
[41:13] Dat is toch ook zo?

Roel Andringa-Boxum:
[41:14] En niet een uitstulping aan de andere kant.

Jurian Ubachs:
[41:15] Maar als jij twee keer per dag eb en vloed hebt?

Roel Andringa-Boxum:
[41:18] Ja.

Jurian Ubachs:
[41:18] Maar de maan komt maar één keer per dag aan de hemel.

Randal Peelen:
[41:22] Ja, maar wacht even, dit is het nieuw van mij. Ik dacht dat het maar één keer per dag... Nee, twee keer.

Roel Andringa-Boxum:
[41:27] Dus je hebt de aarde en je hebt de maan. En als je zou zeggen van nou de maan veroorzaakt eb en vloed, want de maan trekt gewoon het water naar zich toe, dan zou je dus hier een uitstulpingje krijgen aan de kant van de maan. En aan de andere kant van de aarde niet.

Randal Peelen:
[41:43] Ik heb altijd geloofd dat dit zo was.

Roel Andringa-Boxum:
[41:45] Dat is dus wel zo. En wat zeggen veel mensen dan? Ja, maar die andere uitstulping dat komt natuurlijk door de centrifugaal kracht. Dat water wordt naar buiten geslingerd. Ja, dat is dus niet zo. En wat er dus eigenlijk gebeurt is dat, daarom noemen we het getijdenkrachten.
[42:02] En ja, het is een beetje, hoe zeg je dat, mierenneuken om het even zo te zeggen. Want natuurlijk de zwaartekracht is wel de oorzaak, maar niet zozeer de zwaartekracht, maar de verschillen in zwaartekracht. Want de zwaartekracht van de maan op de aarde, en trouwens ook van de zon, maar nu even de maan. De zwaartekracht van de maan trekt op verschillende punten op aarde met een verschillende grootte.
[42:24] Hoe verder weg van de maan, hoe zwakker de zwaartekracht van de maan. Dus wat heb je, aan de maankant van de aarde, daar is de zwaartekracht het grootst. In het midden van de aarde is die zwaartekracht iets kleiner. En helemaal aan de buitenkant van de aarde is die zwaartekracht het kleinst. En in het boek, ja dat is wat lastig, dan zou je een bord moeten hebben en zou je het moeten uittekenen. Maar wat er dus gebeurt netto, is dat eigenlijk dat water aan de buitenkant een klein beetje achter blijft bij het middelpunt van de aarde en de binnenkant van de aarde. Je hebt eigenlijk hetzelfde effect als dat je een cirkel aan bollen zou laten vallen. Die zouden in een perfecte cirkel eerst beginnen. Maar de zwaartekracht van de aarde, die grijpt op al die bollen net even wat anders aan. Want hoe verder van de aarde, hoe zwakker de zwaartekracht. Dus daardoor wordt die oorspronkelijke cirkelvorm een ovaal, een ellips. Mmmmm. Nou, en dat water?
[43:26] Om de aarde zit ook als een soort ovaalvorm om de aarde heen. En dat komt dus door de verschillen in zwaartekracht. Dus niet zozeer door de zwaartekracht zelf, maar door de verschillen in zwaartekracht. En de reden waarom ik die mythe heb opgenomen is omdat verschillen in zwaartekracht, die getijdenkrachten, dat heeft uiteindelijk tot een algemene relativiteitstheorie geleid. Dus het klinkt een beetje als mierenheuken.

Randal Peelen:
[43:47] Maar het was wel belangrijk.

Roel Andringa-Boxum:
[43:50] Het is eigenlijk de belangrijkste eigenschap van zwaartekracht, die dus Einstein toezetten om zwaartekracht te herschrijven.

Randal Peelen:
[43:56] Hoe zou ik daar naar moeten kijken? Moet ik dan zien dat die bol van water, die is er, de aarde zit daar in en die wordt daar doorheen getrokken door zichzelf? Of wordt het water om de aarde heen getrokken?

Roel Andringa-Boxum:
[44:12] Ja, dat water is natuurlijk vloeibaar. Dus dat water kan makkelijk vervormen. Dus dat kan makkelijk naar de maan worden gebrokken. Terwijl de aardmoleculen, die zitten natuurlijk veel steviger aan elkaar vast. Dus de vorm van de aarde wordt wel enigszins veranderd door die zwaartekrachtsverschillen, maar veel minder dan het water.

Randal Peelen:
[44:28] Ja, dus eigenlijk worden die continenten zo door dat water heen getrokken, in de zekere zin. Ja, nou ja.

Jurian Ubachs:
[44:33] Jij ziet het voor je als een hele grote stroming ofzo. Maar dat is het natuurlijk ook niet, want het water heeft gewoon net zoals alle andere dingen, dezelfde draaisnelheid als de aarde zelf.

Randal Peelen:
[44:42] Maar blijft het op dezelfde plek?

Roel Andringa-Boxum:
[44:44] Ja, het blijft op dezelfde plek.

Jurian Ubachs:
[44:47] Het is niet dat het watermolecuul altijd zeg maar daar blijft, waar de maan is, en dat de aarde er om het door wordt getrokken. Nee. Die blijven allemaal wel op dezelfde plek.

Roel Andringa-Boxum:
[44:58] Maar ja, ik probeer dus in dat boek ook een beetje uit te leggen. Jongens, dit klinkt misschien een beetje allemaal als mierenheuken, maar Vincent Ikker zei ooit, pas je in precisie. Het is gewoon donders belangrijk in de natuurkunde om heel precies te formuleren, omdat je anders, ja, dan... Kijk, als je op een gegeven moment dit soort dingen denkt van, ah, dit is allemaal niet zo belangrijk. En je gaat er dieper op in en je gaat er verder op in, en dan gaan al die misverstanden zich opbouwen. Nou ja, en dan is natuurlijk in en al chaos. Nee, dat valt wel mee natuurlijk.

Randal Peelen:
[45:27] Kun jij iets vertellen over hoe dit soort misverstanden ontstaan in de wetenschap?

Roel Andringa-Boxum:
[45:31] Ja.

Randal Peelen:
[45:32] En bijzonder natuurkunde natuurlijk, want... Dit moet toch bijna vanzelf algemene kennis worden, zou je zeggen?

Roel Andringa-Boxum:
[45:40] Ja, ik denk zelf dat... Kijk, we hadden het er eerder over dat natuurkunde wordt vaak als een lastig vak ervaren. Nou, dat heeft denk ik twee redenen. Ten eerste omdat het een wiskundige componenten heeft, en mensen vinden wiskunde lastig. Maar ten tweede ook omdat het heel abstract is. Als ik bijvoorbeeld een begrip als energie uitleg aan leerlingen, of aan een mens of in een boek. Ja, energie is een super, super abstract begrip. En die combinatie maakt het gewoon heel lastig. Je moet er niet alleen mee rekenen, maar je moet ook nog hele abstracte begrippen, die je soms wel een beetje aan je intuïtie kunt knopen, maar vaak ook helemaal niet. Ja, en zonder die intuïtie is het gewoon heel moeilijk om te leren. Maar ja, mensen willen wel snappen, dus wat gaan mensen nou doen? Die willen zichzelf, dat heet volgens mij van Hans van Rosmalen, er is ooit een boek over, dat heet Het Snapgevoel.

Randal Peelen:
[46:29] Oh ja.

Roel Andringa-Boxum:
[46:31] Mensen willen een snapgevoel.

Randal Peelen:
[46:32] Ja.

Roel Andringa-Boxum:
[46:33] En dan maar liever dat snapgevoel, en dat het niet helemaal klopt, dan helemaal niet begrijpen.

Randal Peelen:
[46:38] Volgens mij is dit hoe complottheorieën ontstaan, uiteindelijk.

Roel Andringa-Boxum:
[46:42] Ja, uiteindelijk ook ja. Mensen willen gewoon een verklaring, en die verklaring hoeft niet altijd hout te snijden, want dat gevoel van onbegrip is heel ongemakkelijk. En dus gaan mensen dan maar van dit soort verklaringen gaan ze gebruiken.

Jurian Ubachs:
[46:59] Om zichzelf maar dat snapgevoel te verkopen. Het snapgevoel, hoe de illusie van begrip ons denken grijzelt. En het is van Hans Doremalen en Herman de Recht.

Roel Andringa-Boxum:
[47:09] Ja, dus dat is het. Ik denk dat dat mensen willen gewoon heel graag. Dat zie je ook met die dingen uit de Quantum Mechanica. Mensen willen het zo dol graag begrijpen. Van nou ja, dan maar een verklaring die niet helemaal hout snijdt. Dan heb ik in ieder geval voor mezelf het gevoel dat ik het ergens snap.

Jurian Ubachs:
[47:23] Ja, dit fascineert mij dus maatloos, want dan schrijf je dus eigenlijk een bepaalde theorie op waarvan je eigenlijk al weet dat die zeer waarschijnlijk niet helemaal klopt omdat je het zelf voor je eigen gevoel, omdat je dat snapgevoel gewoon niet hebt, zeg maar. Ja. Maar dat is beter dan niks opschrijven. Ja. Dus het is zeg maar, het is eigenlijk de facto de kloppende theorie tot er een volgende theorie komt die laat zien dat het niet de kloppende theorie is en dan wordt dat de kloppende theorie.

Roel Andringa-Boxum:
[47:48] Ja, maar heel vaak is het dus ook zo dat bepaalde verklaringen voor fenomenen, die komen ook gewoon in universitaire tekstboeken, waarvan men eigenlijk wel weet van ja, het is gewoon een beetje heuristisch, het klopt eigenlijk niet helemaal, maar ja, het is zo'n mooi verhaal. En het geeft ook wel een beetje een intuïtie, dus ja, weet je, dan nemen we dat maar op de koop toe. Ja, en er schitterend voorbeelden van, bijvoorbeeld hoe Hawking-straling ontstaat, hè. Straling bij zwarte gaten. Zwarte gaten zijn niet helemaal zwart, maar die stralen heel gestaag deeltjes uit. En dat zou dan komen omdat er constant deeltjes uit het vacuüm tevoorschijn komen en weer verdwijnen. En dan wordt er één deeltje opgefroten door het zwarte gat en de andere kan ontsnappen. En zo ontstaat dan die straling. Nou, Stephen Hawking heeft dat in zijn oorspronkelijke artikel inderdaad ook zo beschreven. Maar dan heeft hij er ook bij gezegd, jongens dit is juristisch. Dit is een beetje om een beetje gevoel te krijgen wat er aan de hand is.

Jurian Ubachs:
[48:42] Een soort van beeldgever in een hele abstracte materie.

Roel Andringa-Boxum:
[48:44] Maar wat vervolgens gebeurt, is dat heel veel mensen dat heel serieus gaan nemen. En die gaan er allemaal vragen over stellen. Het is een beetje alsof je aan je kinderen vertelt van jongens, de baby's die worden geboren, dat komt door ooievaars, die worden hier gebracht. Dat die kinderen dan gaan vragen van, ja maar die ooievaars, hoe zit dat dan? En waar komen die vandaan? En hoe snel moeten die vliegen? En het baby moet vliegen. Ja. Kijk, we snappen allemaal, het geeft een leuke verklaring, maar we moeten het gewoon niet te serieus nemen. En dat gebeurt met dit soort verhalen dus vaak wel. En zeker in de populaire wetenschap. Dan verkoop je weer dat snapgevoel. Dan kun je tegen mensen zeggen van jongens, het is knijtig ingewikkeld, maar hier heb je een plaatje. En mensen hebben dan het gevoel van, oh wauw, dit snap ik. En ja, weet je, daar kun je mee gaan, maar ik heb zelf op een gegeven moment gedacht van... Ach, ik wil wel eens wat van die mythes doorprikken, gewoon kijken. En kijken of het wel, toch redelijk, in de nodige natuurkunde is uit te leggen.

Randal Peelen:
[49:41] Ik snap wat je probeert, en toch heb ik moeite om dat stuk heuristics vorm te geven. Misschien kan ik de vraag van, luister, aan Jan daarvoor gebruiken. Hij vraagt, welke mythe geloven de meeste natuurkundigen zelf? Het voelt voor mij alsof er een antwoord op de loer ligt.

Roel Andringa-Boxum:
[49:58] Nou, bijvoorbeeld dit verhaal van van Hawkingstraling, dat dat zie je dus ook in universitaire tekstboeken. En ja, er is laatst volgens mij zelfs een artikel over verschenen waarin dat op deze manier echt wordt toegepast. Ja, volgens mij klopt het gewoon niet. Bijvoorbeeld een, dat hele idee dat er in de quantum mechanica constant deeltjes tevoorschijn komen en weer verdwijnen.
[50:22] Dat is een heel populair beeld. Nou, dat beeld, dat is het gevolg van de zogenaamde perturbatie rekening. Het zijn, omdat we heel veel dingen niet exact kunnen uitrekenen, moeten we benaderingen maken. Die benaderingen zijn ingewikkeld. Nou, daar maken we mooie plaatjes van. Dat noemen we Feynman-diagrammen. En die Feynman-diagrammen, die kun je een beetje intuïtief interpreteren, alsof er constant deeltjes worden uitgezonden en weer verdwijnen. Een gevolg daarvan is dat je wel moet zeggen, als die deeltjes constant verschijnen en ook weer verdwijnen, dan moet heel kortstondig energiebehoud worden geschonden. Dat is het gevolg. Maar dat is dus niet zo. Energie is altijd behouden in de kwantummechanica, altijd, op elk moment, dus dan weet je al van het klopt niet. Maar mensen die dat verhaal dus zien, en zeggen van, energiebehoud is dan toch niet helemaal behouden, maar hoe zit dat dan? Dan krijg je allemaal vragen op basis van een verhaal dat maar half klopt. Nou ja, ik had diezelfde ervaring ook toen ik op de middelbare school zat. Toen ik bijvoorbeeld Stephen Hawking was. Ik dacht elkes, hé, maar hoe? En dit dan en dat dan. En ja, ik wist wel dat het vreemd was, maar zo vreemd. En ik vond het op een gegeven moment gewoon heel frustrerend. En eigenlijk is dit boek een beetje, nou ja, misschien ook wel geschreven aan mijn jongere ik, van nou, eigenlijk zo zit het. En dan ook nog met behulp van natuurkunde, die een middelbare school leerling zou kunnen begrijpen.

Randal Peelen:
[51:43] Maar dat hele kwantumverhaal, ik denk, daar worden films over gemaakt. Want Ant-Man die gaat naar de quantum realm. We hadden hier een poosje geleden zelf een aflevering over quantum computers met Christian Schochner. Wat mij daar het meeste aan is bijgebleven is dat hij zegt nou, ik schrijf al software voor quantum computers. Zul die dingen qua hardware eigenlijk nog niet echt zijn. Ze bestaan, maar we moeten daar heel veel trucjes op toepassen om dat überhaupt werken te krijgen. Maar dat is toekomst muziek en bovendien niet zijn uitdaging. Dat is ook wel een soort eye-opener voor mij. Je kunt dus promoveren op quantumcomputersoftware zonder dat je zo'n computer hebt om het op te testen. Je kunt dus ook nog, dat is eigenlijk heel logisch, want softwareontwikkelaars kunnen ook niet altijd een computer bouwen. Maar in dit geval vond ik het heel raar. En toch, voor iedereen die het daarover heeft, blijft het heel ontastbaar. Maar je hebt een aantal hoofdstukken er wel aan gewijd. Dat doet mij denken dat jij het beter snapt dan ik. En je hebt ook een hoofdstuk geschreven dat dat heet een quantum deeltje kan op twee plaatsen tegelijk zijn. Dat is dus een mythe.

Roel Andringa-Boxum:
[52:51] Ja, als je het heel strikt genomen neemt, is dat tenminste ja, nee, dan is dat inderdaad is denk ik, is dat niet zo.

Randal Peelen:
[53:00] Want ik denk daar gelijk aan dat wat ze noemen quantum entanglement. Dat twee deeltjes heel ver van elkaar kunnen zijn. Dan heb je het over twee deeltjes. Ja.

Roel Andringa-Boxum:
[53:08] Dus dit gaat over dubbel spleet. Als je een dubbel spleet experiment hebt, dan heb je gewoon een plaat met twee spleten. En dan schiet je deeltjes doorheen.

Randal Peelen:
[53:17] Ik heb de video's erover gezien en ik snap het nog niet.

Roel Andringa-Boxum:
[53:19] Nee, nou oké. Als je het met een waterbak doet. Of als je water door die twee spleten laat gaan. Nou, water bestaat uit golven en golven kunnen interfereren. Dus op sommige punten wordt de golf twee keer zo groot. En op andere plaatsen doven die twee golven elkaar precies uit. Nou, en als je dan allemaal rubber eendjes aan het eind van die bak water zou zetten. Dan zou je het kunnen zien, want waar die twee golven elkaar versterken, gaat het rubbereendje juist heel heftig op en neer. Maar er zullen ook plekken zijn waar het rubbereendje gewoon nagenoeg stil staat. Nou, dat is water. Je kunt het experiment ook met deeltjes doen, met bijvoorbeeld elektronen. Sterker nog, ze kunnen het tegenwoordig doen door bijvoorbeeld elke seconde een elektron uit te sturen. Dus je stuurt elektronen één voor één door die doublesplate. En je gaat achter op een plaat kijken waar komt het elektron terecht. Nou en wat zien we dan? Je ziet precies hetzelfde interferentiepatroon als bij die watergolven. Dus elektronen bestaan uit golven. Op de een of andere manier. Het zijn geen kleine kogeltjes. Als kleine kogeltjes zouden zijn, een soort machinegeweer. Dan zou je gewoon achter die doublesplate twee rechte lijnen zien. Net alsof je zand door twee spleten zou laten vallen en krijg twee hoopjes. Heb jij deze video wel eens gezien?

Randal Peelen:
[54:34] Ik heb een aantal van die video's en die ga ik ook in de show notes zetten... waarin ze dit best wel goed beeldend uitleggen. I can't. Ik heb zoiets van, het is gewoon een leuke video, goed uitgelegd, maar het is gewoon niet waar.

Roel Andringa-Boxum:
[54:48] Het is wel zo, je kan het experiment ook doen. En ja, daar gaan mensen natuurlijk denken van, maar wacht eens, hoe kan dat nou? Want dat elektron, dat gaat dan blijkbaar door beide spleten tegelijk.

Randal Peelen:
[54:59] Nee, maar je slaat de stap over. Dat is namelijk het fenomeen dat wanneer je gaat meten hoeveel elektronen er door een van die spleten zijn gegaan, dan opeens krijg je wel twee rechte lijnen.

Roel Andringa-Boxum:
[55:09] Ja, klopt.

Randal Peelen:
[55:10] Dat is volgens mij wat het weird maakt.

Roel Andringa-Boxum:
[55:13] Dat maakt het heel frames, ja. En hoe dat natuurkundig komt is omdat als je daar een detector neerzet bij een van die spleten, je detecteert door een wisselwerking aan te gaan met dat elektron. Dus je verandert fundamenteel datgene wat je wilt waarnemen. Dus één centrale boodschap in de quantum mechanica is, je kan je niet afvragen. De meting maakt inherent onderdeel uit van wat je wilt meten.

Randal Peelen:
[55:36] Ja, maar dat is dus gevoelsmatig nu niet zo, want ik kan best naar jou kijken, onder dat jij dat door hebt. Dus daar is geen wisselwerking, ik vang gewoon het licht op dat op jou afkijkt.

Roel Andringa-Boxum:
[55:47] Nou, zeker wel, want die lichtdeeltjes die komen vanuit de lamp. Je botst tegen mijn hoofd, strikt genomen, Daardoor wordt mijn hoofd een heel klein beetje afgestoten. Maar er hangen vier lampen.

Randal Peelen:
[56:01] Ja, oké.

Roel Andringa-Boxum:
[56:01] Dus het effect... Ik word constant...

Randal Peelen:
[56:03] Ja, inderdaad.

Roel Andringa-Boxum:
[56:04] Maar er is dus wel een wisselwerking. Alleen mijn hoofd is zo groot, groot hoofd, in vergelijking met de golflengte van het licht. Ik ben heel blij. Ja, schijn hè. Mijn hoofd is zo groot ten opzichte van de golflengte van het licht, dat het effect dat is nagenoeg. Je kan net doen alsof die wisselwerking er niet is. Maar als je mijn hoofd zou laten krimpen tot een elektron, dan wordt die wisselwerking, die wordt opeens wel heel belangrijk.

Randal Peelen:
[56:31] Maar waarom maakt dit dan het verschil tussen een golf en een deeltje mogelijk?

Roel Andringa-Boxum:
[56:36] Ja, nou ja, volgens de regels van de komst...

Randal Peelen:
[56:39] Mensen die dit luisteren, je moet die video's echt gaan kijken. Het is echt...

Jurian Ubachs:
[56:44] Ik merk ook aan mezelf dat ik het zonder beeld en zonder veel feeling met het onderwerp, ik het lastig te volgen.

Roel Andringa-Boxum:
[56:49] Ja, maar wat er dus gebeurt bij die waarneming is dat de detector die bij een van die spleten staat, die wordt als het ware verstrengeld met het elektron. En de regels van de kwantummechanica zeggen dan dat die golf, die stort als het ware in tot een piekje. En dat elektron krijgt een hele welbepaalde plek mee. Dat komt dus door die wisselwerking. Dat heeft niks met bewustzijn te maken. Dat is ook een mythe die ik trouwens niet in het boek behandel. Maar het heeft niet zozeer iets met bewustzijn te maken. Bedankt voor het kijken! Maar ja, dat is dus het experiment.

Randal Peelen:
[57:23] Leon Hulsen vraagt zich af, sorry, Leon Huzen, mijn excuses.

Roel Andringa-Boxum:
[57:31] Wat is je favoriete XK-cd? Je mag ook kiezen uit een... Nou, ik gebruikte in mijn lesje gebruikte ik heel vaak die van, dat is heel toepasselijk. Dat gaat dan over James Bond die aan een waterrad zit. En dat de boef die wil hem gaan ronddraaien. En dan gaat James Bond, die gaat die boef corrigeren op het feit dat er geen centrifugalkracht op hem werkt. Zoiets. Je moet er maar eens op zoeken, maar die vond ik zelf wel heel leuk. En je hebt ook eentje over snaarteorie van, ja jongens, we hebben bedacht dat alles uit snaren bestaat en dat een ander vraagt van ja, wat nu? En ja, dat je zegt van ja, geen idee. Zo vat ik snaarteorie vaak samen, had ik daar een populair praatje over moest geven. Dus die.

Randal Peelen:
[58:11] Roel, het duizelt me een beetje voor de ogen, merk ik. Dat snap ik. Ja, zeker zo'n doublesplit experiment. Dan moeten mensen gewoon de video over gaan kijken. Heb je nog een mythe die we als toetje zouden kunnen geven, waarvan je zegt, ja, dat zet toch echt wel aan denken?

Roel Andringa-Boxum:
[58:24] Ja, bijvoorbeeld dat energie altijd behouden is.

Randal Peelen:
[58:26] Dat is mythe 18, pagina 131.

Roel Andringa-Boxum:
[58:30] Ja.

Randal Peelen:
[58:30] Maar dat is wel zo, dus daar kunnen we kort over zijn. Dat is geen mythe.

Roel Andringa-Boxum:
[58:34] Ja, nee, dat is niet zo.

Randal Peelen:
[58:36] Het is een wet van Newton.

Roel Andringa-Boxum:
[58:37] Ja, nee, het is een behoudswet.

Randal Peelen:
[58:39] Newton, leuke vent, tof die appel, maar hier komt Roel. Ja, hier komt Roel.

Roel Andringa-Boxum:
[58:43] Nou, Einstein, he. Einstein was er geen. We hadden het eerder in de context van de kwantummechanica over energie behouden. Nou, daar is energie behouden, daar is er geen twijfel over mogelijk eigenlijk. Maar in de cosmologie blijkt er iets geks aan de hand te zijn. Want er is zoiets als donkere energie, ik weet niet of je daar wel eens van gehoord hebt.

Randal Peelen:
[59:04] Sorry, wanneer blijft energie wel behouden?

Roel Andringa-Boxum:
[59:05] Ja, oké. Energie behouden is het gevolg van een symmetrie. Dus energiebehouden is het gevolg van een symmetrie in de tijd. Dus als ik bijvoorbeeld nu een experimentje doe... en ik doe het morgen weer, precies hetzelfde experiment... dan krijg ik dezelfde uitkomsten. Meestal wel. Maar dat is een symmetrie, want de tijd is opgeschoven... maar toch verandert er niks. Want die symmetrie, die zorgt voor energiebehouden. En het is...

Randal Peelen:
[59:36] Ik denk alsof er weer zo'n semantisch trucje aan de grond ligt.

Roel Andringa-Boxum:
[59:39] Nee, absoluut niet. Want er zijn dus gevallen waarin energie niet behouden is. En dat is bijvoorbeeld op de allergrootste lengteschaal in de cosmologie. Is energie niet behouden op grote schaal? Dus wat er aan de hand is, is dat er is iets, dat noemen we donkere energie. Het is een soort van constante energiedichtheid in de ruimte. Denken we.

Randal Peelen:
[1:00:00] Of afwezigheid van energie misschien?

Roel Andringa-Boxum:
[1:00:02] Ja, nou in dit geval is het een vorm van energie die het heelal versneld laat uitzetten. O god. Die over die dichtheid is overal nagenoeg gelijk.

Randal Peelen:
[1:00:10] Maar niet overal?

Roel Andringa-Boxum:
[1:00:11] Nou, nagenoeg. Maar wat gebeurt er? Het helal zet uit, dus het volume neemt toe.

Jurian Ubachs:
[1:00:18] Dus de energie-dichtheid zou minder moeten worden?

Roel Andringa-Boxum:
[1:00:20] Nee, juist niet. Die energie-dichtheid blijft constant. En als het volume toeneemt, dan neemt de energie hoeveel uit dus ook toe.

Jurian Ubachs:
[1:00:27] Ja, de absolute energie.

Roel Andringa-Boxum:
[1:00:28] Ja. Nou, en dan zeggen mensen, hoe kan dat nou? Nou, omdat energie dus, als je... In Einstein's algemene relativiteitstheorie, zijn theorie van zwaartekracht... Daarin is energie niet meer altijd behouden. En waarom niet? Nou, een beetje intuïtief, omdat ruimte-tijd zelf ook wisselwerkingen aangaat met de dingen om zich heen. Of die het in zich heeft. En daardoor kan de ruimte-tijd, als het ware, zelf ook als een soort spons energie opnemen. Daardoor lijkt het voor ons alsof energie niet behouden is.

Jurian Ubachs:
[1:01:00] Ja, je zit echt te kijken van, snap je het niet al in het echt?

Randal Peelen:
[1:01:05] Nee, ik snap het niet. Nee, zwarte gaten, moeilijke dingen, atoombom, boom. Dat is in mijn hoofd. Gaat het ook nog over in het boek trouwens?

Jurian Ubachs:
[1:01:13] Niet zozeer over de atomen, maar wel over dat we niet afscheid moeten nemen van kernenergie op basis van kernrandbouw.

Randal Peelen:
[1:01:19] Als ik een tijdmachine had en ik kan 60 jaar terug in de tijd, dan zou ik niet Hitler dood schieten, maar kerncentrales gaan bouwen met mijn blote handen als het moet. Want dat was echt een heel mooi moment om dat te doen.

Jurian Ubachs:
[1:01:28] I like the way you think, ik zou het niet meer in blote handen doen.

Randal Peelen:
[1:01:31] Nou, misschien dat er eentje wel lukt. Haha, maar niet in mijn eentje.

Roel Andringa-Boxum:
[1:01:37] Ze maken tegenwoordig profielwerkstukken op de middelbare school. Dus als PVS kun je een kerncentrale bouwen. Ja. Kun je het proberen. Ik kan het proberen.

Jurian Ubachs:
[1:01:45] Ik denk dat wij zomaar eens even door moeten gaan naar de bonus-app, waar we nog een leuke verrassing hebben, Randal. Gaan we niet veel vertellen? Gaan we niet veel vertellen.

Randal Peelen:
[1:01:52] Tot zover deze aflevering van Met nerds om tafel. En Met nerds om tafel is een podcast door Juri-Jan Hubachs en mij. Randal Pelen, onze panelleden zijn Esther Krammerdam, Ruurd Sanders en Sander Bijleveld. En onze gastneurd van vandaag was Roel Andringa-Boksem. Roel, hartelijk dank voor je deelname. Waar kunnen mensen meer over jou te weten komen?

Roel Andringa-Boxum:
[1:02:09] Nou, ik ben van plan om een website te lanceren, maar voorlopig nog alleen mijn LinkedIn-pagina. Alleen je LinkedIn-pagina?

Randal Peelen:
[1:02:15] Ja.

Roel Andringa-Boxum:
[1:02:16] En mijn boek. En je boek?

Randal Peelen:
[1:02:20] Ja. Waar kopen mensen dit boek? Je hebt trouwens nog een boek, toch?

Roel Andringa-Boxum:
[1:02:23] Ja, ik heb nog een boek geschreven. Dat was iets iets meer educatief.

Randal Peelen:
[1:02:28] Oké, deze was gewoon voor lol.

Roel Andringa-Boxum:
[1:02:31] Ja, zo zou je het kunnen noemen. Ja, ik heb inderdaad nog een ander boek geschreven.

Randal Peelen:
[1:02:37] Oké, maar je gaat nog meer dingen schrijven.

Roel Andringa-Boxum:
[1:02:39] Ja, ik heb van alles in de pipeline. Ik ben alweer met een nieuw manuscript bezig. En er ligt nog weer eentje ter beoordeling bij mijn uitgever. Dus ja, er staan allemaal hele leuke dingen te gebeuren.

Randal Peelen:
[1:02:53] Oké, heb je iemand op de call waarvan je zegt die zouden we nog eens uit moeten nodigen?

Roel Andringa-Boxum:
[1:03:05] Nou ja, een groot idool van mij is Gerard Het Hoofd. Ken je Gerard Het Hoofd?

Randal Peelen:
[1:03:10] Gerard Het Hoofd?

Roel Andringa-Boxum:
[1:03:11] Een Nobelprijs winnaar. Nee? Nou, dat was mijn grote idool. Die heeft ook de aanbeveling voor mijn eerste boek geschreven, dus dat was een heel belangrijk moment in mijn leven. Maar dat vond ik altijd iemand die heeft een Nobelprijs gewonnen, maar die is nog steeds super nieuwsgierig, open. Die heeft het begrip holografie dertig jaar geleden geïntroduceerd, wat nu in de theoretische natuurkunde super belangrijk is. Ik heb geen idee of hij het zou willen, maar dat is wel iemand waarvan ik zeg van ja, dat is...

Randal Peelen:
[1:03:41] Dat zou wel gelijk met afstand de oudste persoon hier aan tafel zijn.

Jurian Ubachs:
[1:03:45] En hij heeft ook met afstand de meeste Nobelprijzen van alle mensen hier ooit aan tafel.

Randal Peelen:
[1:03:50] Dat is geen wedstrijd inderdaad.

Jurian Ubachs:
[1:03:51] Ja, aan de andere kant heeft hij er ook maar één meer dan ik. Ja.

Randal Peelen:
[1:03:56] Dus laten we die foto maken daarna, je dacht helemaal niet. Nou, meer informatie over ons staat op onze website en die hebben we al, dat is mnot.nl en join onze selecte gingen 2300 charmante, capabele en heel gezellige nerds je voor. En die kunnen vragen stellen aan de volgende gastnerds in het kanaal Vragen van Luisteraars en als je dan vriend van de show wordt. En je bent er na al die jaren nog steeds niet, zou ik zeggen, wordt het dan in hemelsnaam. Al is het alleen al voor toegang tot het clubhuis, tot een van die meetups die er elke keer zijn. Stickers en bierfiltjes door de brievenbus, die private RSS-features zodat je zonder reclame kunt luisteren, zodat je eerder dan de rest kunt luisteren, zodat je elke week een bonusaflevering krijgt en de perks houden niet op. Merchandise op onze site, voor nu hartelijk dank voor het luisteren en tot de volgende keer.